Ngày soạn: 19/12/2025
Ngày giảng:
Tiết 65, 71, 72, 87, 88
Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức, năng lực:
1.1. Kiến thức
- Nhận thức khoa học tự nhiên: nhận biết và trình bày được các giai đoạn của quá trình
trao đổi nước và chất khoáng của thực vật, gồm: hấp thụ nước và khoáng ở rễ, vận chuyển
các chất trong thân và thoát hơi nước ở lá. Nhận biết được các yếu tố ảnh hưởng đến quá
trình trao đổi nước và chất dinh dững ở thực vật.
- Tìm hiểu tự nhiên: thực hiện quan sát các thí nghiệm vận chuyển nước trong thân,
thoát hơi nước ở lá; ghi chép lại kết quả quan sát, trình bày và phân tích được kết quả quan
sát; giải thích được một số hiện tượng trong tự nhiên và cơ sở khoa học trong trồng trọt để
đạt hiệu quả cao.
- Vận dụng kiến thức: Vận dụng kiến thức đã học trong trồng trọt để đem lại hiệu quả
kinh tế cao: tưới nước và bón phân hợp lí, chăm sóc và bảo vệ cây trồng, cắt tỉa cành khi di
dời cây.
1.2. Năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học: đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnh, chủ động theo dõi
sự hướng dẫn của GV, chủ động trao đổi ý kiến với bạn để xác định rõ yêu cầu, các nhiệm
vụ, cách thức thực hiện các hoạt động học tập, chủ động thực hiện nhiệm vụ của cá nhân và
của nhóm.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm để hoàn thiện nhiệm vụ học tập; trao
đổi kết quả quan sát, rút ra nhận xét và hoàn thiện báo cáo thu hoạch.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: xác định và giải thích được các hiện tượng
trong tự nhiên liên quan đến quá trình trao đổi nước và vận chuyển các chất trong cây.
2. Phẩm chất:
Thông qua thực hiện bài học sẽ tạo điều kiện để học sinh:
- Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập.

- Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, tự giác thực hiện các nhiệm vụ học tập của cá
nhân và phối hợp tích cực với các thành viên trong nhóm.
- Trung thực, cẩn thận trong thực hành, ghi chép kết quả dựa theo quan sát.
- Yêu thiên nhiên, tích cực, chủ động bảo vệ thực vật và môi trường sống của chúng.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
- Hình ảnh:
+ Hình 25.1, 25.2, 25.3, 25.4, 25.6, 27.7, 25.8, 25.10 trong SGK
+ Các hình ảnh liên quan ngoài SGK
- Dụng cụ: cốc thuỷ tinh, dao nhỏ hoặc kéo, túi ni lông to trong suốt, bình tam giác,
cân thăng bằng và các quả cân.
- Hoá chất: nước sạch, các loại phẩm màu, dầu ăn
- Mẫu vật: cây cần tây, cây nhỏ còn nguyên thân lá rễ thuộc cùng loài và cùng kích cỡ.
- Phiếu học tập, phiếu báo cáo thu hoạch.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Tiết 65:
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (MỞ ĐẦU) 10p
a) Mục tiêu: Kiểm tra sự hiểu biết của HS về tác dụng của nước và khoáng đối với cây
trồng, kích thích sự tò mò của HS về sự hấp thụ và vận chuyển nước và dinh dưỡng trong
cây.
b) Tổ chức thực hiện:
- GV yêu cầu với HS:
1. Quan sát hình ảnh sau và nhận xét về tác dụng của nước và dinh dưỡng đối với cây
trồng?

Tác dụng của dinh dưỡng (Kali)

Tác dụng của nước với cây trồng

2. Quan sát thí nghiệm của Gian Van Hen-mon (người Bỉ) ở hình 25.1
Gian Van Hen-mon kết
luận chất dinh dưỡng để cây
lớn lên là nước. Theo các em
kết luận của ông có đúng
không?

+ HS thảo luận theo cặp đôi, trình bày kết quả.
- GV nhận xét, đặt vấn đề: Nước và dinh dưỡng khoáng rất cần thiết đối với cây trồng, nếu
thiếu nước và dinh dưỡng khoáng dẫn tới cây trồng sẽ còi cọc, chậm lớn, có thể bị héo và
chết. Vậy nước và dinh dưỡng được cây hấp thụ như thế nào? Lưu thông trong cây ra sao?
Chúng ta cùng tìm hiểu bài 25. Trao đổi nước và dinh dưỡng ở thực vật để hiểu rõ hơn
những vấn đề này.
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Tìm hiểu sự trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật 30p
a) Mục tiêu:
- Nhận biết và mô tả được các giai đoạn của quá trình trao đổi nước và chất dinh dưỡng:
hấp thụ ở rễ vận chuyển ở thân, thoát hơi nước ở lá.
- Phân biệt được dòng mạch gỗ (dòng đi lên) và dòng mạch rây (dòng đi xuống).
- Nhận biết được vai trò của thoát hơi nước.
b) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NV1.

I. Trao đổi nước và chất dinh

GV yêu cầu HS nghiên cứu nội dung ở mục I và

dưỡng

các hình 25.2, 25.3, 25.4 và cho biết quá trình trao

1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở

đổi nước và khoáng ở thực vật gồm những giai

thực vật

đoạn nào?

- Thực vật trên cạn hấp thụ nước và

NV2.

khoáng từ đất qua tế bào lông hút ở

- GV chiếu hình 25.2. Yêu cầu HS quan sát và nêu rễ.
con đường hấp thụ và vận chuyển nước từ đất vào

Con đường hấp thụ:

trong rễ cây?

Nước và chất khoáng hoà tan → Lông
hút → vỏ rễ → mạch gỗ của rễ.
- Thực vật thuỷ sinh hấp thụ nước và
khoáng qua bề mặt tế bào biểu bì của
cây.

.
- Sự hấp thụ nước và khoáng của thực vật thuỷ
sinh (thực vật sống dưới nước) có gì khác với thực
vật sống trên cạn?
NV3:
Quan sát hình 25.3 và cho biết nước, chất khoáng
và chất hữu cơ được vận chuyển trong thân như
thế nào? Nêu những điểm khác nhau của dòng
mạch gỗ và dòng mạch rây?

2. Vận chuyển nước, chất khoáng và
các chất hữu cơ
Nước, chất khoáng và chất hữu cơ
được vận chuyển trong thân nhờ mạch
gỗ và mạch rây
*Phân biệt dòng mạch gỗ và dòng
mạch rây
Dòng mạch

NV4

Dòng mạch rây

gỗ

- Lượng nước do rễ hấp thụ có được cây sử dụng

Vận chuyển Vận chuyển chủ yếu

hết không?

nước và chất các chất hữu cơ

- Quan sát, phân tích hình 25.4 và cho biết cấu tạo

khoáng từ rễ được tổng hợp từ lá

và hoạt động của tế bào khí khổng như thế nào để

lên lá (dòng tới cơ quan dự trữ

phù hợp với hoạt động thoát hơi nước?

đi lên)

hoặc cơ quan cần
dùng

(dòng

xuống)
3. Thoát hơi nước ở thực vật

đi

- Phần lớn nước do rễ hút vào cây
được thoát ra ngoài qua khí khổng ở
lá
- Hoạt động đóng mở của khí khổng
+ Khi tế bào khí khổng no nước thì lỗ
- Việc thoát hơi nước có ý nghĩa như thế nào đối khí khổng mở → thoát hơi nước nhiều
với cây?

+ Khi tế bào khí khổng ít nước thì lỗ

- HS quan sát, phân tích các hình, 2 bạn cùng bàn

khí đóng → thoát hơi nước ít

thảo luận và giải quyết các vấn đề đặt ra.

- Ý nghĩa thoát hơi nước

- GV gọi đại diện HS trình bày kết quả thảo luận

+ Là động lực trên của dòng mạch gỗ

của các nhiệm vụ.

giúp đẩy nước và khoáng dưới rễ đi

- GV gọi HS nhận xét, bổ sung.

lên

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức cốt lõi của + Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới
hoạt động.

ánh nắng mặt trời, làm mát môi
trường xung quanh
+ Khi thoát hơi nước khí khổng mở
giúp khí CO2 đi vào cung cấp nguyên
liệu cho cây quang hợp.

Tiết 71, 72
Hoạt động 2: Thực hiện thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá
(Hoạt động này tiến hành trong 2 tiết: tiết 1 hướng dẫn thực hiện thí nghiệm (tiến hành
trước giờ báo cáo thí nghiệm ít nhất 1 giờ), tiết 2 báo cáo kết quả)
a) Mục tiêu:
- Tiến hành được thí nghiệm để chứng minh sự vận chuyển nước và các chất trong thân và
sự thoát hơi nước ở lá
- Giải thích được một số hiện tượng thực tiễn
b) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

GV chia lớp thành các nhóm từ 4 – 6 HS, bầu nhóm II. Thí nghiệm vận chuyển
trưởng và thư kí (có thể dùng thẻ bài để phân nhóm nước ở thân cây, thoát hơi
ngẫu nhiên tạo hứng thú bất ngờ cho HS)

nước ở lá cây
1. Thí nghiệm vận chuyển nước

- NV1: Thực hiện thí nghiệm thoát hơi nước ở thân

ở thân cây

+ GV yêu cầu HS chuẩn bị: hai cốc thuỷ tinh (cốc - Mục đích: chứng minh nước và
thuỷ tinh uống nước), nước sạch, hai lọ phẩm màu các chất được vận chuyển trong
(xanh mêtylen và nước fucshin kiềm (có thể thay bằng thân
nước sting)), hai cây cần tây.

- Chuẩn bị:

+ GV hướng dẫn HS tiến hành thí nghiệm như SGK

+ Mỗi nhóm 2 cốc thuỷ tinh,

+ Yêu cầu HS thực hiện đúng các bước, quan sát, nước sạch, dao nhỏ hoặc kéo sắc
nhận xét và báo cáo kết quả thí nghiệm

+ 2 lọ phẩm màu (xanh mêtylen

- NV 2: Thực hiện thí nghiệm chứng minh thoát hơi

và fucshin hoặc nước sting)

nước

+ 2 cành cây cần tây

+ GV yêu cầu mỗi nhóm HS chuẩn bị:

- Tiến hành: (SGK)

2 túi nilong to trong suốt, 2 chậu cây nhỏ cùng loài

- Kết quả thí nghiệm và giải

2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, 2 cây nhỏ tươi thích:
còn nguyên thân lá rễ cùng loài, cùng kích cỡ

Cắt ngang thân cây cần tây bỏ

+ GV chuẩn bị cân thăng bằng và các quả cân

vào cốc dd xanhmetylen thì có

+ GV yêu cầu các nhóm HS tiến hành thí nghiệm màu xanh, cốc đựng fucshin thì
chứng minh thoát hơi nước như thí nghiệm 1 và 2 có màu đỏ.
(SGK)

Vì: trong thân có dòng mạch gỗ
vận chuyển nước từ dưới đi lên,

- HS lắng nghe GV phân nhóm, bầu nhóm trưởng, thư các phẩm màu được hút lên theo
kí
dòng mạch gỗ
- Chuẩn bị các dụng cụ, mẫu vật, hoá chất theo yêu - Kết luận: nước và các chất
cầu của từng thí nghiệm
được vận chuyển trong thân
- Tiến hành thí nghiệm và quan sát, nhận xét, báo cáo

2. Thí nghiệm chứng minh

kết quả thí nghiệm trước giờ báo cáo kết quả thí

thoát hơi nước ở lá cây

nghiệm (có thể chuẩn bị trước 1 buổi)

Thí nghiệm 1:

Các nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm theo mẫu:

- Mục đích: chứng minh cây có

Tên nhóm:…………….
Các thành viên:………………………………..
BÁO CÁO KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
TÊN THÍ NGHIỆM…………………………………………………………..
1. Mục đích thí nghiệm……………………….…………………………….

sự thoát hơi nước
- Chuẩn bị:
+ Mỗi nhóm 2 túi nilong to trong
suốt

…………………………………………………………………………………………..

2. Chuẩn bị thí nghiệm
Mẫu vật……………………………………………………………………………..

+ 2 chậu cây nhỏ cùng loài, cùng
kích cỡ

Dụng cụ, hoá chất ...…………………………………………………………...

- Tiến hành: (SGK)

3. Các bước tiến hành

- Kết quả thí nghiệm và giải

…………………………………………………………………………………….……..

thích:

…………………………………………………………………………………………...

4. Giải thích thí kết quả thí nghiệm

Cây bị cắt bỏ lá sau hơn 1 giờ

…………………………………………………………….…………………………..…

trong túi nilong ko có hơi nước

…………………………………………………………………………………………..

5. Kết luận

Cây có lá sau hơn 1 giờ trong túi

…………………………………………………………………………………………..

nilong có hơi nước

……………………………………………………………………….………………….

- GV yêu cầu các nhóm nhận xét, đánh giá lẫn nhau
- GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của các
nhóm, kết luận chung.

Vì: cắt bỏ lá, quá trình thoát hơi
nước ko diễn ra được
- Kết luận: có sự thoát hơi nước
ở lá
Thí nghiệm 2:
- Mục đích: chứng minh cây có
sự thoát hơi nước
- Chuẩn bị:
+ Mỗi nhóm 2 bình tam giác có
nước, dầu ăn, kéo, 2 cây nhỏ
nguyên thân, lá, rễ, cùng loài,
cùng kích cỡ.
+ GV chuẩn bị cân thăng bằng
và các quả cân
- Tiến hành: (SGK)
- Kết quả thí nghiệm và giải
thích:
Sau một thời gian cân bị lệch về
phía chậu B vì ở bình A diễn ra
thoát hơi nước làm lượng nước
trong bình tam giác bị cạn dần
- Kết luận: có sự thoát hơi nước

ở lá
Tiết 107:
Hoạt động 3: Tìm hiểu một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng
ở thực vật ( 15p)
a) Mục tiêu:
- Nhận biết được các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến trao đổi nước và dinh dưỡng ở cây
b) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

GV hướng dẫn HS nghiên cứu nội dung mục III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến
III và thảo luận nhóm đôi để trả lời các câu trao đổi nước và dinh dưỡng ở thực
hỏi:

vật

- Ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm ảnh hưởng như thế 1. Ánh sáng
nào đến trao đổi nước và khoáng của cây?

Ảnh hưởng đến quang hợp, quang hợp

- Tại sao phải thường xuyên xới xáo gốc cây mạnh cây hút nhiều nước và khoáng
trồng?

2. Nhiệt độ

- HS vừa lắng nghe hướng dẫn, nghiên cứu

Nhiệt độ cao →thoát hơi nước nhiều

sách, thảo luận và hoàn thành yêu cầu đặt ra

→ rễ tăng hút nước và khoáng

HS trình bày kết quả nghiên cứu, thảo luận

3. Độ ẩm không khí, độ ẩm đất

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức bài

Độ ẩm đất cao rễ sinh trưởng tốt, lông

học.

hút nhiều → tăng hút nước và khoáng
4. Độ thoáng khí
Đất tơi xốp, thoáng khí, nồng độ
oxygen cao → rễ tăng hô hấp → tăng
hút nước và khoáng.

Hoạt động 4: Vận dụng hiểu biết trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng vào thực tiễn
25p
a) Mục tiêu:
Vận dụng hiểu biết về trao đổi nước và khoáng vào trồng trọt
Có ý thức bảo vệ cây trồng
b) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

GV hướng dẫn HS nghiên cứu nội dung mục IV. Vận dụng hiểu biết trao đổi chất
III và thảo luận nhóm đôi để trả lời các câu và chuyển hoá năng lượng vào thực
hỏi:

tiễn

- Thế nào là cân bằng nước của cây trồng?

1. Tưới nước hợp lí cho cây trồng

- Khi nào cần tưới nước cho cây? Cần tưới với - Cân bằng nước trong cây là sự cân
lượng nước và cách tưới như thế nào để cây bằng giữa hấp thụ, sử dụng và thoát
sinh trưởng phát triển tốt?

hơi nước của cây.

- Quan sát hình 25.10 nêu nguyên tắc bón phân - Lượng nước cần cho cây căn cứ vào:
hợp lí cho cây trồng?

+ Loài cây, thời điểm sinh trưởng, nhu

- HS vừa lắng nghe câu hỏi, nghiên cứu nội

cầu của cây

dung và thực hiện nhiệm vụ

+ Loại đất và điều kiện môi trường

Gọi từng cá nhân HS trình bày kết quả tìm

- Nguyên tắc: tưới khi cây cần, lượng

hiểu

vừa đủ và đúng cách

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức bài

2. Bón phân hợp lí cho cây trồng

học.

- Bón phân cân đối
- Đúng lúc, đúng liều lượng
- Đúng thời tiết, mùa vụ
- Đúng loại phân
- Đúng đối tượng
- Đúng cách

Tiết 108
C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP ( 40p)
a) Mục tiêu: Làm được một số câu hỏi trắc nghiệm và tự luận ôn tập kiến thức đã học
b) Tổ chức thực hiện:
1. Làm các câu hỏi trắc nghiệm sau:
Câu 1: Bộ phận thực hiện hút nước và khoáng của cây là:
A. Lá cây

B. Thân cây

C. Quả

D. Rễ cây

Câu 2: Nước được vận chuyển từ rễ lên các bộ phận phía trên nhờ:
A. Dòng mạch rây

B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Câu 3: Bộ phận thực hiện vận chuyển các chất hữu cơ tổng hợp ở lá đến cơ quan dự trữ
hoặc cơ quan sử dụng là:

A. Dòng mạch rây

B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Câu 4: Bộ phận thực hiện nhiệm vụ thoát hơi nước của cây là:
A. Rễ cây

B. Thân cây

C. Quả

D. Lá cây

Câu 5: Đâu không phải là vai trò của thoát hơi nước?
A. Giúp đẩy nước và khoáng dưới rễ đi lên
B. Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng mặt trời
C. Giúp khí CO2 đi vào cung cấp nguyên liệu cho cây quang hợp.
D. Làm cho cây bị héo vì mất nước
2. Trả lời các câu hỏi sau:
? Phân biệt dòng mạch gỗ và dòng mạch rây?
? Nêu những nguyên tắc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây trồng?
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức để làm các câu hỏi vận dụng thực tiễn
b) Tổ chức thực hiện:
GV yêu cầu HS trả lời các tình huống sau đây:
Tình huống 1
Bạn Na mua cành hoa hồng trắng về để cắm. Mẹ bạn Na bảo phải cho nước sạch vào
bình hoa và cắt bỏ phần gốc của cành hoa trước khi cắm. Na thắc mắc tại sao phải làm như
vậy. Em hãy giải thích để bạn hiểu nhé?
Tình huống 2:
Bạn An mua hoa lay ơn màu trắng về cắm. Bạn nảy ra ý tưởng cắm hoa vào dung dịch
xanh mêtylen (màu xanh) để nhuộm hoa thành màu xanh. Em hãy giải thích tại sao khi làm
như vậy thì hoa lại có màu xanh?
Tình huống 3:
Tại sao về mùa hè ngồi dưới các tán cây lớn lại mát hơn ngồi dưới mái che bằng tôn?
Tình huống 4:
Tại sao khi dịch chuyển các cây cảnh lớn đến trồng nơi khác người ta lại cắt bỏ bớt các
cành lá?
HS thảo luận, tìm hiểu để trả lời (có thể giao nhiệm vụ về nhà)
- GV nhận xét, bổ sung, chuẩn kiến thức bài
* Hướng dẫn về nhà

- Học thuộc bài: sự hấp thụ nước và muối khoáng, thoát hơi nước ở thực vật. Các yếu tố ảnh
hưởng đến trao đổi nước và dinh dưỡng.
- Chuẩn bị trước bài 26: con đường trao đổi nước ở động vật và người, con đường tiêu hóa
và hấp thụ chất dinh dưỡng và thải bã....
* Học sinh chú ý thực hiện tốt ATGT trên đường đi học về.