https://thuviensach.vn

Mục lục
Phần 1
Phần 2
Phần 3

https://thuviensach.vn

CHÍ PHÈO
Nam Cao
www.dtv-ebook.com
Phần 1
Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi.
Bắt đầu chửi trời, có hề gì? Trời có của riêng nhà nào?
Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: Đời là tất cả nhưng cũng chẳng
là ai.
Tức mình hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại. Nhưng cả làng Vũ Đại ai
cũng nhủ: “Chắc nó trừ mình ra!”. Không ai lên tiếng cả.
Tức thật! Ồ thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất!
Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng
cũng không ai ra điều.
Mẹ kiếp! Thế thì có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không?
Không biết đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này!
A ha! Phải đấy hắn cứ thế mà chửi, hắn chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra
thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo? Mà có trời biết! Hắn không biết, cả
làng Vũ Đại cũng không ai biết.
*
Một anh đi thả ống lươn, một buổi sáng tinh sương đã thấy hắn trần
truồng và xám ngắt trong cái váy đụp để bên một lò gạch bỏ không, anh ta
rước lấy và đem cho một người đàn bà góa mù.

https://thuviensach.vn

Người đàn bà góa mù này bán hắn cho một bác phó cối không con và
khi bác phó cối này chết thì hắn bơ vơ, hết đi ở cho nhà này lại đi ở cho nhà
nọ.
Năm hai mươi tuổi, hắn làm canh điền cho ông lý Kiến, bây giờ cụ bá
Kiến, ăn tiên chỉ làng.
Hình như, có mấy lần bà ba nhà ông lý, trẻ lắm mà lại hay ốm lửng,
bắt hắn bóp chân, hay xoa bụng, đấm lưng gì đấy.
Người ta bảo ông lý ra đình thì hách dịch, cả làng phải sợ, mà về nhà
phải sợ cái bà ba còn trẻ này.
Người bà ấy phốp pháp, má bà ấy hây hây, mà ông lý thì hay đau lưng
lắm; người có bệnh đau lưng thì hay sợ vợ mà chúa đời là khoẻ ghen.
Có người bảo ông lý ghen anh canh điền khoẻ mạnh mà sợ bà ba
không dám nói. Có người thì bảo anh canh điền ấy được bà ba quyền thu
quyền bổ trong nhà tin cẩn nên lấy trộm tiền trộm thóc nhiều.
Mỗi người nói một cách. Chẳng biết đâu mà lần.
Chỉ biết một hôm Chí bị giải huyện rồi nghe đâu phải đi tù. Không
biết tù mấy năm, nhưng hắn đi biệt tăm bảy, tám năm, rồi một hôm, hắn lại
lù lù ở đâu lần về.
Hắn về lần này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông
đặc như thằng sắng cá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt
thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Hắn mặc
quần áo nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh đầy những nét chạm
trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế.
Trông gớm chết!

https://thuviensach.vn

Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu với thịt chó
suốt từ trưa đến xế chiều. Rồi say khướt, hắn xách một cái vỏ chai đến cổng
nhà bá Kiến, gọi tận tên tục ra mà chửi.
Cụ bá không có nhà.
Thấy điệu bộ hung hăng của hắn, bà cả đùn bà hai, bà hai thúc bà ba,
bà ba gọi bà tư, nhưng kết cục chẳng bà nào dám ra nói với hắn một vài lời
phải chăng.
Mắc cái phải cái thằng liều lĩnh quá, nó lại say rượu, tay nó lại lăm
lăm cầm một cái vỏ chai, mà nhà lúc ấy toàn đàn bà cả... Thôi thì cứ đóng
cái cổng cho thật chặt, rồi mặc thây cha nó, nó chửi thì tai liền miệng đấy,
chửi thì lại nghe! Thành thử chỉ có ba con chó dữ với một thằng say
rượu!...
Thật là ầm ỹ!
Hàng xóm phải một bữa điếc tai, nhưng có lẽ trong bụng thì họ hả:
xưa nay họ mới chỉ được nghe bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá chửi
người ta, bây giờ họ mới thấy người ta chửi lại cả nhà cụ bá.
Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngắt làm sao.
Họ bảo nhau: Phen này cha con thằng bá Kiến đố còn dám vác mặt đi
đâu nữa! Mồ mả tổ tiên đến lộn lên mất.
Cũng có người hiền lành hơn bảo: “Phúc đời nhà nó, chắc ông lý
không có nhà...”.
Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ Bá nổi tiếng là hách dịch, coi
người như rơm rác. Phải ông lý Cường thử có nhà xem nào!

https://thuviensach.vn

Quả nhiên họ nói có sai đâu! Đấy, có tiếng người sang sảng quát:
“Mày muốn lôi thôi gì?... Cái thằng không cha không mẹ này! Mày muốn
lôi thôi gì?...”
Đã bảo mà! Cái tiếng quát tháo kia là tiếng lý Cường.
Lý Cường đã về! Lý Cường đã về! Phải biết...
A ha! Một cái tát rất kêu.
Ôi! Cái gì thế này? Tiếng đấm tiếng đá nhau bình bịch. Thôi, cứ gọi là
tan xương!
Bỗng “choang” một cái, thôi phải rồi, hẳn đập cái chai vào cột cổng...
ồ hắn kêu! Hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt họng. Ồ hắn kêu!
- Ối làng nước ơi! Cứu tôi với... Ối làng nước ôi! Bố con thằng bá
Kiến nó đâm chết tôi! Thằng lý Cường nó đâm chết tôi rồi, làng nước ôi!...
Và họ thấy Chí Phèo lăn lộn dưới đất, vừa kêu vừa lấy mảnh chai cào
vào mặt. Máu ra loe loét trông gớm quá! Mấy con chó xông vào quanh hắn,
sủa rất hăng.
Lý Cường hơi tái mặt, đứng nhìn mà cười nhạt, cười khinh bỉ. Hừ!
Ngỡ là gì, chẳng hoá ra nằm ăn vạ! Thì ra hắn định đến đây nằm vạ!
Người ta tuôn đến xem. Mấy cái ngõ tối xung quanh đùn ra biết bao
nhiêu là người! Thật ồn ào như chợ.
Bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá cũng vững dạ vì có anh lý, cũng
xưng xỉa ra chửi góp. Thật ra, các bà muốn xem Chí Phèo ra làm sao?
Không khéo nó có ý gieo vạ cho cụ ông phen này...
Nhưng kìa cụ ông đã về. Cụ cất tiếng rất sang hỏi: “Cái gì mà đông
như thế này?”.

https://thuviensach.vn

Chỗ này “lạy cụ”, chỗ kia “lạy cụ”, người ta kính cẩn giãn ra, và Chí
Phèo bỗng nằm dài, không nhúc nhích rên khe khẽ như gần chết.
Thoáng nhìn qua, đã hiểu cơ sự rồi. Làm lý trưởng rồi chánh tổng, bây
giờ lại đến lượt con cụ làm lý trưởng, những việc như thế này cụ không lạ
gì. Cụ hãy quát mấy bà vợ đang xưng xỉa chực tâng công với chồng:
- Các bà đi vào nhà: đàn bà chỉ lôi thôi, biết gì?
Rồi quay lại bọn người làng, cụ dịu giọng hơn một chút:
- Cả các ông, các bà nữa, về đi thôi chứ! Có gì mà xúm lại như thế
này?
Không ai nói gì, người ta dần dần tản đi. Vì nể cụ bá cũng có, nhưng
vì nghĩ đến sự yên ổn của mình cũng có: người nhà quê vốn ghét lôi thôi.
Ai dại gì đứng ỳ ra đấy, có làm sao họ triệu mình đi làm chứng. Sau còn trơ
lại Chí Phèo và cha con cụ bá. Bây giờ cụ mới lại gần hắn, khẽ lay và gọi:
- Anh Chí ơi! Sao anh lại làm ra thế?
Chí Phèo lim dim mắt, rên lên:
- Tao chỉ liều chết với bố con nhà mầy đấy thôi. Nhưng tao mà chết thì
có thằng sạt nghiệp, mà còn rũ tù chưa biết chừng.
Cụ bá cười nhạt, nhưng tiếng cười giòn giã lắm: người ta bảo cụ hơn
người cũng chỉ bởi cái cười.
- Cái anh này nói mới hay! Ai làm gì mà anh phải chết? Đời người chứ
có phải con ngoé đâu? Lại say rồi phải không?
Rồi đổi giọng, cụ thân mật hỏi:
- Về bao giờ thế? Sao không vào tôi chơi? Đi vào nhà uống nước.

https://thuviensach.vn

Thấy Chí Phèo không nhúc nhích, cụ tiếp luôn:
- Nào đứng lên đi. Cứ vào đây uống nước đã. Có cái gì ta nói chuyện
tử tế với nhau, cần gì mà phải làm thanh động lên như thế, người ngoài
biết, mang tiếng cả.
Rồi vừa xốc Chí Phèo, cụ vừa phàn nàn:
- Khổ quá! Giá có tôi ở nhà thì đâu đến nỗi. Ta nói chuyện với nhau,
thế nào cũng xong. Người lớn cả, chỉ một câu chuyện với nhau là đủ. Chỉ
tại thằng lý Cường nóng tính không biết nghĩ trước nghĩ sau. Ai, chứ anh
với nó còn có họ kia đấy.
Chí Phèo chẳng biết họ hàng ra làm sao, nhưng cũng thấy lòng nguôi
nguôi. Hắn cố làm ra vẻ nặng nề, ngồi lên. Cụ bá biết rằng mình đã thắng,
đưa mắt nháy con một cái, cụ quát:
- Lý Cường đâu! Tội mày đáng chết. Không bảo người ta đun nước,
mau lên!
Cụ dắt Chí Phèo đứng dậy, giục thêm vài tiếng nữa, và Chí Phèo chịu
đi: hắn chỉ cố khập khiễng cái chân như bị què.
Là vì lúc ấy trong người hắn rượu đã hơi nhạt rồi, không còn kêu gào
chửi bới, hắn thấy hình như không còn hăng hái nữa. Sự ngọt ngào làm
mềm nhũn, vả lại những người đứng xem về cả rồi, hắn thấy hình như trơ
trọi. Cái sợ cố hữu trong lòng thức dậy, cái sợ xa xôi thuở ngày xưa, hắn
thấy quả là táo bạo. Không táo bạo mà dám gây sự với cha con bá Kiến,
bốn đời làm tổng lý.
Và nghĩ thế, hắn thấy hắn cũng oai. Hắn làm cái ông gì ở làng này?
Không vây cánh, không họ hàng thân thích; anh em không có, đến bố mẹ
cũng không... Ờ thế mà cũng dám độc lực chọi nhau với lý trưởng, chánh

https://thuviensach.vn

tổng, bá hộ tiên chỉ làng Vũ Đại, Chánh Hội đồng kỳ hào, huyện hào, Bắc
kỳ nhân dân đại biểu, khét tiếng đến cả trong hàng huyện.
Thử hỏi đã có mặt nào trong cái làng hơn hai nghìn suất đinh này làm
được thế? Kể làm rồi có chết cũng là cam tâm.
Vậy mà không: cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn, mời hắn vào nhà
xơi nước. Thôi cũng hả, đã xử nhũn thì hắn vào.
Nhưng bỗng hắn lại hơi ngần ngại; biết đâu cái lão cáo già này nó lại
chả lừa hắn vào nhà rồi lôi thôi? Ồ mà thật có thể như thế lắm! Này nó hãy
lôi ngay mấy cái mâm cái nồi hay đồ vàng đồ bạc ra khoác vào cổ hắn, rồi
cho vợ ra kêu làng lên, rồi cột cổ hắn vào, chần cho một trận om xương, rồi
vu cho là ăn cướp thì sao?
Cái thằng bá Kiến này, già đời đục khoét, còn đớn cái nước gì mà chịu
lép như trấu thế? Thôi dại gì mà vào miệng cọp, hắn cứ đứng đây này, cứ
lăn ra đây này, lại kêu toáng lên xem nào.
Nhưng nghĩ ngợi một tí, hắn có lăn ra kêu nữa, liệu có còn ai ra? Vả
lại bây giờ rượu nhạt rồi, nếu lại phải rạch mặt mấy nhát nữa thì cũng đau.
Thôi cứ vào! Vào thì vào, cần quái gì. Muốn đập đầu thì vào ngay nhà nó
mà đập đầu còn hơn ở ngoài. Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi
ở tù. Ở tù thì hắn coi là thường. Thôi cứ vào.
Vào rồi, hắn mới biết những cái hắn sợ là hão cả. Bá Kiến quả có ý
muốn dàn xếp cùng hắn thật. Không phải cụ đớn, chính thật cụ khôn róc
đời, thứ nhất sợ kẻ anh hùng, thứ hai sợ kẻ cố cùng liều thân.
Chí Phèo không là anh hùng, nhưng nó là cái thằng liều lĩnh.
Liều lĩnh thì ai thèm chấp! Thế nào là mềm nắn rắn buông? Cái nghề
làm việc quan, nếu nhất nhất cái gì cũng đè đầu ấn cổ thì lại bán nhà đi cho

https://thuviensach.vn

sớm. Cụ vẫn bảo lý Cường như thế đấy. Vũ dũng như hắn mà làm lý trưởng
là nhờ có cụ. Cụ mà chết đi rồi, “chúng nó” lại không cho ăn bùn.
Tiếng vậy, làm tổng lý không phải việc dễ.
Ở cái làng này, dân quá hai nghìn, xa phủ xa tỉnh, kể ăn thì cũng dễ ăn
nhưng không phải hễ mà làm lý trưởng thì cứ việc ngồi mà khoét.
Hồi năm nọ, một thầy địa lý qua đây có bảo đất làng này vào cái thế
“quần ngư tranh thực”, vì thế mà bọn đàn anh chỉ là một đàn cá tranh mồi.
Mồi thì ngon đấy, nhưng mà năm bè bảy mối, bè nào cũng muốn ăn.
Ngoài mặt tử tế với nhau, nhưng thật ra trong bụng lúc nào cũng muốn
cho nhau lụn bại để cưỡi lên đầu lên cổ. Ngay thằng Chí Phèo này đến đây
sinh sự biết đâu lại không có thằng nào ẩy đến? Nếu cụ không chịu nhịn,
làm cho to chuyện có khi tốn tiền.
Cái nghề quan bám thằng có tóc ai bám thằng trọc đầu? Bỏ tù nó thì
dễ rồi; nhưng bỏ tù nó cũng có ngày nó được ra, liệu lúc ấy nó có để mình
yên không chứ? Cụ phải cái vụ thằng năm Thọ, mãi đến giờ vẫn chưa quên.
Năm Thọ vốn là một thằng đầu bò đầu bướu.
Hồi ấy, bá Kiến mới ra làm lý trưởng, nó hình như kình nhau với lão
ra mặt; lý Kiến muốn trị nhưng chưa có dịp.
Được ít lâu, hắn can dự vào một vụ cướp bị bắt giam; lý Kiến ngấm
ngầm vận động cho vào tù. Vẫn tưởng một người vai vế như năm Thọ mà
thất cơ lỡ vận đến nỗi tội tù làm gì còn dám vác mặt mo về làng? Lý Kiến
mừng thầm rằng đã nhổ được cây đinh trước mắt.
Nào ngờ một buổi tối lý Kiến đang ngồi một mình soạn giấy má thì
năm Thọ vác dao xộc vào. Nó đứng chặn lấy cửa và bảo: nếu kêu lên một
tiếng thì đâm chết liền.

https://thuviensach.vn

Thì ra nó vượt ngục và về đây nhờ ông lý một cái thẻ mang tên một
người lương thiện và một trăm đồng bạc để trốn đi. Nó lại bảo: nghe nó thì
nó đi biệt, mà không nghe thì nó đâm chết, rồi muốn ra sao thì ra; còn
muốn sống với vợ con thì nghe nó.
Lẽ tất nhiên là lý Kiến nghe, năm Thọ đi phen ấy là mất tăm, cũng
không bao giờ về nữa thật. Nhưng thói đời, tre già măng mọc, có bao giờ
hết những thằng du côn?
Năm Thọ vừa đi, lại có binh Chức ở đâu lần về. Mà thằng này lúc nó
còn ở nhà, nào nó có ngạo ngược gì cho cam!
Người ta đã phải gọi hắn là cục đất. Ai bảo làm sao thì ư hữ làm vậy,
mới quát một tiếng thì đã đái cả ra quần, thuế bổ một đồng thì đóng quá
hai, đến nỗi có con vợ hay hay mắt, bị người ta ghẹo cũng chỉ im im rồi về
nhà hành vợ chứ chẳng dám ho he gì, thế đấy: cái nghề đời hiền quá cũng
hoá ngu, ở đâu chứ ở đất này đã ngu, đã nhịn thì chúng nó ấn cho đến
không còn ngóc đầu lên được.
Hắn làm thì làm cật lực mà quanh năm vẫn nghèo rớt mồng tơi; chỉ vì
một miếng cũng không giữ được mà ăn; đứa nào nó vớ nó cũng xoay, mà
đứa nào xoay thì cũng chịu. Sau cùng bực quá, hắn ra đi lính. Lại càng
thêm tội!
Không bực còn được vợ, tuy rằng thỉnh thoảng có bị sấy sớt ra ngoài,
những vẫn là vợ mình. Bực thì hoá ra mất vợ. Bởi vì chị vợ ở nhà còn trẻ,
mới hai con, cái mắt sắc như dao lại hồng hồng đôi má, bỗng nhiên sinh ra
vắng chồng, của ngon trờ trờ ngay trước mắt, ai mà chịu được?
Nhà chị Binh ở gần đường. Ông phó đi đánh bạc ban đêm về cũng tạt
vào; anh trương tuần đi tuần cũng tạt vào; anh hàng xóm cũng mò sang,
thậm chí đến cái thằng hương Điền, đầu hai thứ tóc, già đời làm đầy tớ cho
các ông lý trưởng, cũng mon men vào gạ gẫm.

https://thuviensach.vn

Vợ binh Chức đã nghiễm nhiên thành một con nhà thổ không phải trả
tiền để bọn lý dịch trong làng chuyên đổi.
Chính ngay lý Kiến, tuy hồi ấy đã có đến ba vợ, cũng không nỡ bỏ
hoài cái của không dưng được trời cho; và không bỏ hoài, ông còn được
lợi.
Mỗi lần chị Binh đi lĩnh lương hay lĩnh măng đa của chồng, phải
mượn ông lý đi nhận thực. Không ông lý nào vác của nhà đi ăn mà nhận
thực cho người ta, điều ấy là cố nhiên. Nhưng với lý Kiến thì không những
cơm rượu tiền túi, còn phải cho ngồi xe chung và còn ở lại tỉnh nữa.
Thế là mấy đồng bạc lương đi đời; mấy đứa con của chị ngày mai chỉ
được mấy cái kẹo đạn mút, hay hậu hĩnh ra thì được mấy cặp bánh giầy giò
ăn. Thành thử công lao anh Binh, rút lại chỉ cho chị Binh mỗi tháng một lần
hưởng những cuộc vui với ông lý nhà.
Chẳng hiểu anh ta cũng biết thế mà chán cảnh nhà hay sao mà mãn
hạn ba năm cũng không thấy trở về.
Rồi ít lâu sau, có trát về làng tróc nã và áp giải tên Trần Văn Chức. Lý
Kiến khai tên ấy thuộc hạng dân lưu tán không về làng. Nhưng khai hôm
trước thì hôm sau hắn về.
Lý Kiến sai đầy tớ đem trát đến nhà đòi hắn. Hắn đến ngay, nhưng lại
dẫn theo cả vợ và hai con. Không đợi ông lý nói một câu, hắn rút con dao
chọc tiết lợn ra, nhăm nhăm cầm ở tay mà bảo rằng: “Chẳng nói giấu gì
ông, tôi can án giết người. Nếu ông không thương, mà bắt giải thì vợ con
tôi chết đói. Thôi thì đằng nào chúng nó cũng chết, tôi đâm chúng nó chết ở
đây rồi ông bắt đi ở tù luôn thể”.
Mắt hắn đỏ ngầu; lưỡi dao hắn hoa lên loang loáng, chỉ trông cũng
lạnh gáy. Hắn có thể giết người được lắm, mà không chỉ giết có vợ và con

https://thuviensach.vn

thôi, khi hắn có gan đâm chết vợ con thì hắn có kiêng gì cái cổ của người
khác nữa?
Lý Kiến nghĩ ngợi một lúc rồi bảo cứ về rồi ông liệu. Ông liệu nghĩa
là ông che đậy cái án của hắn cho không ai biết và mỗi lần có trát về nhắc,
ông lại khai rằng: vẫn chưa có tên Chức về.
Thế là hắn nghiễm nhiên sống ở ngay chính giữa quê hương hắn. Và
bây giờ người ta thấy vợ hắn rất chính chuyên mà lại trung thành, chị chăm
chỉ làm ăn để nuôi hắn.
Những ông trưởng, ông phó tự nhiên nghĩ bụng rằng: người ta có
chồng rồi mà còn chàng màng thì phải tội; ai cũng sinh ra tử tế cả chỉ trừ
anh Binh, bởi vì Chức bây giờ lại rất mực ngang ngược.
Hắn ăn vườn đấy, nhưng chẳng nộp thuế cho ai. Thúc hắn thì hắn chửi,
cắm vườn hắn thì hắn chém, sinh chuyện với hắn thì chính lý trưởng làng
có lỗi bởi vì cố ý ẩn lậu hắn là một tên can phạm. Ấy thế mà hắn cũng chưa
vừa lòng đâu. Một hôm, không hiểu nghĩ ngợi thế nào, hắn vác dao đến bảo
thẳng vào mặt lý Kiến rằng:
- Hồi tôi còn tại ngũ, tôi gửi về nhà có trăm. Không biết vợ tôi nó tiêu
pha gì hay cho trai mà không còn một đồng nào cả. Tôi hỏi nó thì nó bảo: ở
nhà đàn bà con gái một mình, không dám giữ tiền, được đồng nào mang gửi
ông lý cả. Tôi sợ nó bịa ra nên đã trói sẵn nó ở nhà. Bây giờ tôi đến thưa
với ông, tính toán xem được bao nhiêu cho đem về nuôi cháu. Thiếu một
đồng thì tôi không để yên cho chúng nó.
Lý Kiến hiểu rằng: “chúng nó” đây có thể gồm cả ông. Ông cười nhạt
bảo rằng:
- Thế này này, anh Binh ạ: chị ấy gửi tôi thì quả là không có...
Hắn trợn mắt lên quát:

https://thuviensach.vn

- Thế thì thằng nào ăn đi?
Lý Kiến vội nói lấp ngay:
- Thế nhưng mà anh có thiếu tiền thì cứ bảo tôi một tiếng. Chị ấy trót
tiêu đi rồi thì có giết cũng chẳng ra. Lôi thôi làm gì sinh tội.
Ông mở tráp ra quăng hắn 5 đồng bạc. Hắn cầm lấy, “lạy ông” tử tế,
rồi xách dao ra về. Từ hôm ấy hắn thành tử tế với lý Kiến, nhận là chỗ đầy
tớ chân tay, nhưng lý Kiến thỉnh thoảng vẫn phải cho hắn tiền. Cho mãi đến
năm ngoái đây, hắn chết...

https://thuviensach.vn

CHÍ PHÈO
Nam Cao
www.dtv-ebook.com
Phần 2
Thì năm nay lại nảy ra Chí Phèo, một thằng hiền lành như đất - tội
nghiệp cho hắn, có lần lý Kiến thấy hắn vừa bóp đùi cho bà ba, vừa run
run! Bỗng nhiên vùng dậy giở toàn những giọng uống máu người không
tanh. Thì ra già néo đứt dây.
Cụ tiên chỉ làng Vũ Ðại nhận ra rằng: đè nén con em đến nỗi nó không
chịu được phải bỏ làng đi là dại. Mười thằng đã đi ra thì chín thằng trở về
với cái vẻ hung đồ, cái tính ương ngạnh học được từ phương xa.
Một người khôn ngoan chỉ bóp đến nửa chừng. Hãy ngấm ngầm đẩy
người ta xuống sông, nhưng rồi dắt nó lên để nó đền ơn. Hãy đập bàn đập
ghế đòi cho được năm đồng, nhưng được rồi thì lại vất trả lại năm hào “vì
thương anh túng quá”!
Và cũng phải tùy mặt nữa: những thằng có máu mặt, vợ đẹp, con đàn
chính là những thằng dễ bóp; trái lại những thằng tứ cố vô thân, giết chúng
thì dễ, nhưng giết được, chỉ còn có xương; mà gây với chúng là mở một dịp
tốt để cho các phe nghịch xoay lại mình.
Làng nào cũng có nhiều cánh, mỗi cánh kết bè kết đảng chung quanh
một người: cánh cụ bá Kiến, cánh ông đội Tảo, cánh ông Tư Ðạm, cánh
ông Bát Tùng... Bằng ấy cánh du lại với nhau để bóc lột con em, nhưng
ngấm ngầm chia rẽ, nhè từng chỗ hở để mà trị nhau.
Cụ lại nhận ra rằng: ở cái đất nhà quê, bọn dân hiền lành chỉ è cổ làm
nuôi bọn hào lý, nhưng chính bọn hào lý, nhiều khi lại phải ngậm miệng

https://thuviensach.vn

cung cấp cho những thằng cùng hơn cả dân cùng liều lĩnh, lúc nào cũng có
thể cầm dao đâm người hay đâm mình.
Nhưng cụ không phải là một người ưa than thở. Than thở chẳng ích gì
cho ai, cái bọn dân đinh suốt đời bị đè nén sở dĩ bị đè nén suốt đời chỉ vì
khi bị đè nén chúng chỉ biết than thở chứ không biết làm gì khác.
Cụ bá Kiến không cần than thở: trị không lợi thì cụ dùng. Cụ nghĩ
bụng cũng phải có những thằng đầu bò chứ? Không có những thằng đầu bò
thì lấy ai mà trị những thằng đầu bò? Thế lực của cụ sở dĩ lấn át được
những vây cánh khác, một phần lớn cũng bởi cụ biết mềm biết cứng, biết
thu dụng những thằng bạt mạng không sợ chết và không sợ đi tù. Những
thằng ấy chính là những thằng được việc.
Khi cần đến, chỉ cho nó dăm hào uống rượu, là có thể sai nó tác hại
bất cứ anh nào không nghe mình. Gặp người bướng bỉnh, đanh thép thì nó
lừa đốt nhà hay cho mấy lát dao; gặp người non mặt, thì nó quăng vào chai
rượu lậu, hay gây sự rồi lăn ra kêu làng.
Có chúng nó sinh chuyện thì mới có dịp mà ăn, nếu không thì giữa
đám dân hiền lành và yên phận này, khéo lắm chỉ bóp nặn được vào vụ
thuế. Thuế một năm có một lần nếu chỉ trông vào đấy thì bán cha đi cũng
không đủ để bù vào chỗ ba, bốn nghìn bạc chạy chọt để tranh triện đồng.
Vì thế, đêm hôm ấy, ở nhà bá Kiến ra về, Chí Phèo vô cùng hả hê! Bá
Kiến đã không vu vạ gì cho hắn, lại còn giết gà mua rượu cho hắn uống,
xong lại đãi thêm đồng bạc để về uống thuốc. Ðồng bạc, làm gì đến thế?
Hắn loạng choạng vừa đi vừa cười; hắn chẳng cần đến ba xu. Lúc ngồi tù
hắn có học mót được mấy bài thuốc giấu: chỉ vài nắm lá, là mặt hắn lại đâu
vào đấy ngay. Còn đồng bạc lại để đi uống rượu...
Hắn uống được có ba hôm, hôm thứ tư thì hắn trợn mắt lên, bảo con
mẹ hàng rượu rằng:

https://thuviensach.vn

- Hôm nay ông không có tiền; nhà mày bán chịu cho ông một chai. Tối
ông mang tiền đến trả.
Mụ bán hàng rượu hơi ngần ngừ. Thế là hắn rút bao diêm đánh cái
xòe, châm diêm lên mái nhà mụ. Mụ hoảng hốt kêu la om xòm vội dập tắt
ngọn lửa vừa mới cháy. Rồi khóc khóc mếu mếu, mụ đưa chai rượu. Hắn
hầm hầm, chĩa vào mặt mụ bảo rằng:
- Cái giống nhà mày không ưa nhẹ! Ông mua chứ ông có xin nhà mày
đâu! Mày tưởng ông quỵt hở? Mày thử hỏi cả làng xem ông có quỵt của
đứa nào bao giờ không? Ông không thiếu tiền! Ông còn gửi đằng cụ bá,
chiều này ông đi lấy về ông trả.
Mụ vừa kéo áo lên quẹt nước mũi, vừa bảo:
- Chúng cháu không dám chắc lép nhưng quả là ít vốn.
Hắn quát lên:
- Ít vốn thì tối nay ông trả. Nhà mày đã chết ngay bây giờ hay sao?
Rồi hắn xách chai ra về. Hắn về cái miếu con ở bờ sông, vì vốn từ
trước đến nay không có nhà. Lúc đi đường, hắn đã vặn được ở nhà nào đó
bốn quả chuối xanh, và bốc của cô hàng xén một dúm con muối trắng. Bây
giờ hắn uống rượu với chuối xanh chấm muối trắng và thấy rằng cũng
ngon. Hắn uống rượu với cái gì cũng ngon.
Uống xong hắn chùi miệng, rồi ngật ngà ngật ngưỡng đến nhà bá
Kiến. Gặp ai hắn cũng bảo: hắn đến nhà cụ bá Kiến đòi nợ đây! Mới trông
thấy hắn vào đến sân, bá Kiến đã biết hắn đến sinh sự rồi. Cái mắt thì ngầu
lên, hai chân thì đi lảo đảo, cái môi bầm lại mà run bần bật. Cũng may, hắn
không cầm vỏ chai, bá Kiến cũng dõng dạc hỏi:
- Anh Chí đi đâu đấy?

https://thuviensach.vn

Hắn chào to:
- Lạy cụ ạ. Bẩm cụ... Con đến cửa cụ để kêu cụ một việc ạ.
Giọng hắn lè nhè và tiếng đã gần như méo mó. Nhưng bộ điệu thì lại
như hiền lành; hắn vừa gãi đầu gãi tai, vừa lải nhải:
- Bẩm cụ, từ ngày cụ bắt đi ở tù, con lại sinh ra thích đi ở tù, bẩm có
thế, con có nói gian thì trời tru đất diệt, bẩm quả là đi tù sướng quá. Ði ở tù
còn có cơm để mà ăn, bây giờ về làng về nước, một thước đất cắm dùi
không có, chả làm gì nên ăn. Bẩm cụ, con lại đến kêu cụ, cụ lại cho con đi
tù...
Cụ bá quát, bắt đầu bao giờ cụ cũng quát để thử dây thần kinh của
người.
- Anh này lại say khướt rồi!
Hắn xông lại gần, đảo ngược mắt, giơ tay lên nửa chừng:
- Bẩm không ạ, bẩm thật là không say. Con đến xin cụ cho con đi tù
mà nếu không được thì... thì... thưa cụ...
Hắn móc đủ mọi túi, để tìm một cái gì, hắn giơ ra: đó là một con dao
nhỏ, nhưng rất sắc. Hắn nghiến răng nói tiếp:
- Vâng, bẩm cụ không được thì con phải đâm chết dăm ba thằng, rồi
cụ bắt con giải huyện.
Rồi hắn cúi xuống, tần mần gọt cạnh cái bàn lim. Cụ bá cười khanh
khách. Cụ vẫn tự phụ hơn đời cái cười Tào Tháo ấy. Cụ đứng lên vỗ vai
hắn mà bảo rằng:
- Anh bứa lắm. Nhưng này, anh Chí ạ, anh muốn đâm người cũng
không khó gì. Ðội Tảo nó còn nợ tôi năm mươi đồng đấy, anh chịu khó đến

https://thuviensach.vn

đòi cho tôi, đòi được tự nhiên có vườn.
Ðội Tảo là một tay vai vế trong làng. Vây cánh ông ta mạnh, vẫn kình
nhau với nhà cụ bá mà cụ bá thường phải chịu bởi hắn là cựu binh, lương
hưu trí nhiều, quen thuộc nhiều, lại ăn nói giỏi. Hắn vay cụ bá năm mươi
đồng đã từ lâu, bây giờ đột nhiên trở mặt vỗ tuột, lấy cớ rằng số tiền ấy tính
vào món tiền chè lý Cường ra làm lý trưởng chưa tạ hắn.
Cụ bá tức như chọc họng, nhưng chưa biết làm thế nào, bởi vì thằng
binh Chức, đầy tớ chân tay của cụ, khả dĩ đương đầu với hắn được, chết
năm ngoái rồi. Bây giờ cụ mới lại gặp được Chí Phèo, có thể thay cho binh
Chức. Cụ thử nói khích xem sao. Nếu nó trị được đội Tảo thì tốt lắm. Nếu
nó bị đội Tảo trị thì cụ cũng chẳng thiệt gì, đằng nào cũng có lợi cho cụ cả.
Chí Phèo nhận ngay! Hắn tức khắc đến nhà đội Tảo, và cất tiếng chửi
ngay từ đầu ngõ. Giá gặp phải hôm khác, thì có án mạng lắm: đội Tảo cũng
có thể đâm chém được, chưa bao giờ chịu hàng trước cuộc giao tranh.
Nhưng phúc đời cho hắn, hay là cho Chí Phèo, hôm ấy hắn ốm liệt
giường, không sao nhắc mình dậy được, có lẽ hắn cũng không biết Chí
Phèo chửi hắn. Vợ hắn, thấy Chí Phèo thở ra mùi rượu, và biết rõ đầu đuôi
món nợ, lấy năm mươi đồng giấu chồng đưa cho người nhà đi theo Chí
Phèo.
Đàn bà vốn chuộng hoà bình; họ muốn yên chuyện thì thôi, gai ngạnh
làm gì cho sinh sự. Vả lại, bà đội cũng nghĩ rằng: chồng mình đang ốm...
chồng mình có nợ người ta hẳn hoi... Và năm chục đồng bạc đối với nhà
mình là mấy, lôi thôi lại chả tốn đến ba lần năm chục đồng!
Vì thế, Chí Phèo mới được vênh vênh ra về; hắn thấy hắn oai thêm bậc
nữa. Hắn tự đắc: “anh hùng làng này cóc có thằng nào bằng ta!”. Cụ bá
thấy mình thắng bên địch mà không cần đến hội đồng làm biên bản xem
chừng thích chí. Cụ đưa luôn cho anh đầy tớ chân tay mới luôn năm đồng.

https://thuviensach.vn

- Anh Chí ạ, cả năm chục đồng này phần anh. nNưng nếu anh lấy cả
thì chỉ ba hôm là tan hết. Vậy anh cầm lấy chỗ này uống rượu còn để tôi
bán cho anh mảnh vườn; không có vườn đất thì làm ăn gì?
Chí Phèo “vâng dạ” ra về. Mấy hôm sau, cụ bá bảo lý Cường cho hắn
năm sào vườn ở bãi sông cắm thuế của một người làng hôm nọ. Chí Phèo
bỗng thành ra có nhà. Hồi ấy hắn mới đâu hăm bảy hay hăm tám...
Bây giờ thì hắn đã thành người không tuổi rồi. Ba mươi tám hay ba
mươi chín? Bốn mươi hay ngoài bốn mươi? Cái mặt hắn không trẻ cũng
không già; nó không còn phải là mặt người; nó là mặt của con vật lạ, nhìn
mặt những con vật có bao giờ biết tuổi?
Cái mặt hắn vàng vàng mà lại muốn xạm màu gio; nó vằn dọc vằn
ngang, không thứ tự, biết bao nhiêu là sẹo. Vết những mảnh chai của bao
nhiêu lần ăn vạ kêu làng, bao nhiêu lần, hắn nhớ làm sao nổi? Bao nhiêu
việc ức hiếp, phá phách, đâm chém, mưu hại, người ta giao cho hắn làm!
Những việc ấy chính là cuộc đời của hắn; cuộc đời mà hắn cũng chả biết đã
dài bao nhiêu năm rồi.
Bởi vì ngay đến cái thẻ có biên tuổi hắn cũng không có, trong sổ làng
người ta vẫn khai hắn là dân lưu tán, lâu năm không về làng. Hắn nhớ
mang máng rằng có lần hắn hai mươi tuổi, rồi hắn đi ở tù, rồi hình như hắn
hăm nhăm không biết có đúng không?
Bởi từ đấy thì đối với hắn không còn ngày tháng nữa. Bởi vì từ đấy
hắn bao giờ cũng say. Nhưng cơn say của hắn tràn cơn này qua cơn khác,
thành một cơn dài, mênh mông, hắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say,
thức dậy vẫn còn say, đập đầu rạch mặt chửi bới, dọa nạt trong lúc say,
uống rượu trong lúc say, để rồi say nữa, say vô tận.
Chưa bao giờ hắn tỉnh và có lẽ hắn chưa bao giờ tỉnh táo, để nhớ rằng
có hắn ở đời. Có lẽ hắn cũng không biết rằng hắn là con quỷ dữ của làng

https://thuviensach.vn

Vũ Ðại, để tác quái cho bao nhiêu dân làng. Hắn biết đâu hắn đã phá bao
nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh
phúc, làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người lương thiện.
 Hắn đâu biết vì hắn làm tất cả những việc ấy trong khi người hắn say;
hắn say thì hắn làm bất cứ cái gì người ta sai hắn làm. Tất cả dân làng đều
sợ hắn và tránh mặt hắn mỗi khi hắn qua.
Vì thế cho nên hắn chửi hay là chẳng vì cái gì hắn cũng chửi, cứ rượu
xong là hắn chửi. Hắn chửi như những người say rượu hát. Giá hắn biết hát
thì có lẽ hắn không cần chửi. Khổ cho hắn và khổ cho người hắn lại không
biết hát. Thì hắn chửi, cũng như chiều nay hắn chửi...
Hắn chửi trời và đời. Hắn chửi cả làng Vũ Ðại. Hắn chửi tất cả những
đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng cũng mặc, ai mà hoài hơi, tức
mình hắn chửi đứa nào đẻ ra chính hắn, lại càng không ai cần!
Và hắn lấy thế làm ức lắm; bởi vì người ta không thể chửi nhau một
mình; chửi nhau một mình thì còn văn vẻ gì! Thế là chắc chắn đã có một cớ
để tức tối, một cớ rất chính đáng để hắn có thể hùng hổ đi báo thù.
Phải, hắn phải báo thù, báo thù vào bất cứ ai. Hắn phải vào nhà nào
mới được, bất cứ nhà nào. Hắn sẽ rẽ vào bất cứ ngõ nào hắn gặp để đập phá
đốt nhà hay lăn ra kêu làng nước. Phải đấy, hắn sẽ rẽ vào bất cứ ngõ nào
hắn gặp... Á, đâu kia rồi mau mau...
Nhưng mà mặt trăng lên, mặt trăng rằm vành vạnh. Và ánh trăng chảy
trên đường trắng tinh. Ồ, cái gì đây, đen và méo mó trên đường trăng nhễ
nhại? Nó xệch xạc về bên trái, thu gọn vào rồi lại dài loang ra, xé rách vài
chỗ.
Nó cứ quần quật dưới chân Chí Phèo. Chí Phèo đứng lại và nhìn nó và
hắn bỗng nghiêng ngả cười. Hắn cười ngặt nghẽo, cười rũ rượi.

https://thuviensach.vn

Giá hắn cứ chửi lại còn dễ nghe! Cái vật xệch xạc trên đường chính là
bóng hắn. Thế là hắn cười, và hắn quên báo thù: hắn đi qua cái ngõ đầu tiên
kia rồi.
Bây giờ thì đến ngõ nhà tự Lãng, một anh thầy cúng có một bộ râu lờ
phờ. Chí phèo bỗng nảy ra một ý: tạt vào đây và đập cái bàn chầu văn của
lão tự nửa mùa này ra. Bởi vì lão tự này vừa làm thầy cúng lại vừa làm
nghề hoạn lợn. Cái đàn của lão lừng phừng nghe còn chối tai hơn là lợn
kêu.
Nhưng lúc vào thì lão tự lại đang uống rượu; lão uống rượu ngay ở
sân, vừa uống vừa vuốt râu, vừa rung rung cái đầu. Chí Phèo đứng lại nhìn,
thấy lão cũng hay hay. Hắn thấy tất cả những người uống rượu đều hay hay.
Rồi đột nhiên hắn khát, trời ơi sao mà khát! Khát đến cháy cổ họng...
Không do dự, hắn lại bên lão tự, nhắc lấy chai rượu ngửa cổ dốc vào
mồm tu. Lão tự duỗi cái cổ gà vặt lông ra, trố mắt lên, nhưng không nói gì.
Lưỡi lão ríu lại rồi, còn nói làm sao được? Lão đã uống hết hai phần chai.
Còn một phần thì Chí Phèo tu nốt. Hắn tu có một hơi, rồi khà một cái, chép
cái miệng như còn thèm. Rồi hắn nắm lấy mấy cái râu lờ phờ của lão tự,
nâng soi lên trăng mà cười. Lão tự cũng cười.
Hai thằng say rượu ngả vào nhau mà cười, như một đôi tri kỷ cuồng.
Rồi tự Lãng vào nhà xách hai chai rượu nữa; lão còn đúng hai chai nữa, lão
mời Chí Phèo uống nữa, uống thật say, không cần gì. Cứ việc uống, đừng
có lo ngại gì đấy! Vợ lão chết đến bảy tám năm nay rồi, con gái lão chửa
hoang bỏ lão đi, lão chỉ có một mình, không còn vợ con nào mè nheo cả,
lão muốn uống đến bao giờ thì uống.
Cứ uống! Cứ uống, cứ uống đi ông bạn lạc đường từ cung trăng xuống
ạ! Uống thật tợn, uống đến đái ra rượu thì mới thích. Nhịn uống để làm gì?
Có giàu có sang, có làm nên ông cả bà lớn nữa, chết cũng không ai gọi là
“cụ lớn mả”! Lão sống có đến hơn năm mươi rồi mà chưa thấy một cụ lớn

https://thuviensach.vn

mả nào sống sót! Chỉ có cái mả, cái mả đất. Ai chết cũng thành cái mả, say
sưa chết cũng thành cái mả, lo gì? Cứ say.
Chưa bao giờ Chí Phèo được thỏa thê đến thế! Hắn lấy làm lạ sao mãi
đến hôm nay mới ngồi uống rượu với thằng cha tự này. Chúng uống với
nhau rất là nhiều. Và rất là nhiều. Người ta tưởng như cả làng Vũ Ðại phải
nhịn uống để đủ rượu cho chúng uống.
Ðến lúc hết cả hai chai thì tự Lãng đã bò ra sân. Lão bò như cua và hỏi
Chí Phèo rằng: người ta đứng lên bằng cái gì? Chí Phèo vần ngửa lão ra,
vuốt cái râu lờ phờ của lão mấy cái, rồi để mặc lão thế, hắn lảo đảo ra về.
Hắn vừa đi vừa phanh ngực ra mà gãi. Hắn gã...