“Biện pháp sử dụng sơ đồ tư duy để phát
triển ý tưởng nâng cao khả năng viết văn cho
học sinh lớp 5 bộ sách kết nối tri thức với
cuộc sống” (W+PP)
MỤC LỤC

1. MỞ ĐẦU..................................................................................................................................................2
1.1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................................................2
Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc phát triển khả năng viết văn cho học sinh lớp 5 đang là một
thách thức đáng kể. Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tổ chức và phát triển ý tưởng khi viết
văn, điều này dẫn đến những bài viết thiếu sự mạch lạc và rõ ràng. Trong khi đó, kỹ năng viết văn là
một yếu tố quan trọng trong việc phát triển khả năng tư duy và giao tiếp của học sinh. Để cải thiện
tình hình này, việc áp dụng các phương pháp dạy học mới và hiệu quả là rất cần thiết.....................2
1.2. Mục tiêu nghiên cứu.........................................................................................................................3
1.3. Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................................................3
1.4. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................................................4
2. NỘI DUNG................................................................................................................................................5
2.1. Cơ sở lý luận.....................................................................................................................................5
2.2. Thực hiện vấn đề trước khi áp dụng kinh nghiệm sáng kiến.............................................................6
2.3. Các giải pháp đã được sử dụng để giải quyết vấn đề.......................................................................7
Giải pháp 1: Sử dụng sơ đồ tư duy để tổ chức ý tưởng trước khi viết.................................................7
Giải pháp 2: Phát triển ý tưởng chính và phụ bằng sơ đồ tư duy......................................................10

1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc phát triển khả năng viết
văn cho học sinh lớp 5 đang là một thách thức đáng kể. Nhiều học
sinh gặp khó khăn trong việc tổ chức và phát triển ý tưởng khi
viết văn, điều này dẫn đến những bài viết thiếu sự mạch lạc và rõ
ràng. Trong khi đó, kỹ năng viết văn là một yếu tố quan trọng
trong việc phát triển khả năng tư duy và giao tiếp của học sinh.
Để cải thiện tình hình này, việc áp dụng các phương pháp dạy học
mới và hiệu quả là rất cần thiết.
Sơ đồ tư duy đã được chứng minh là một công cụ hữu ích trong
việc tổ chức và phát triển ý tưởng. Nó giúp học sinh dễ dàng phân
tích và cấu trúc thông tin một cách rõ ràng và logic. Tuy nhiên,
việc ứng dụng sơ đồ tư duy vào dạy viết văn cho học sinh lớp 5
vẫn chưa được khai thác đầy đủ trong chương trình giáo dục hiện
tại. Bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" cung cấp một nền
tảng tốt để phát triển khả năng viết văn của học sinh, nhưng chưa
tận dụng được tiềm năng của sơ đồ tư duy trong việc nâng cao kỹ
năng này.
Lý do chọn đề tài này xuất phát từ nhu cầu cấp thiết phải tìm
kiếm và áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo và hiệu quả
để cải thiện khả năng viết văn cho học sinh lớp 5. Sơ đồ tư duy
không chỉ giúp học sinh tổ chức ý tưởng một cách hệ thống mà
còn kích thích sự sáng tạo và khả năng tư duy phản biện. Việc áp
dụng sơ đồ tư duy trong việc giảng dạy viết văn có thể mang lại
những lợi ích rõ rệt, giúp học sinh phát triển kỹ năng viết văn một
cách hiệu quả hơn.
Ngoài ra, việc nghiên cứu và áp dụng sơ đồ tư duy trong giảng
dạy còn giúp giáo viên có thêm công cụ hỗ trợ trong việc thiết kế
bài giảng và đánh giá sự tiến bộ của học sinh. Điều này không chỉ
nâng cao chất lượng dạy học mà còn góp phần vào việc cải thiện

kết quả học tập của học sinh. Vì vậy, việc lựa chọn đề tài: “Sử
dụng sơ đồ tư duy để phát triển ý tưởng nâng cao khả
năng viết văn cho học sinh lớp 5 bộ sách kết nối tri thức
với cuộc sống” nhằm mục tiêu phát triển và ứng dụng sơ đồ tư
duy như một phương pháp hỗ trợ hiệu quả trong việc nâng cao
khả năng viết văn cho học sinh lớp 5 là hoàn toàn hợp lý và cần
thiết.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đánh giá và xác định hiệu quả
của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong việc nâng cao khả năng viết
văn cho học sinh lớp 5. Đề tài hướng đến việc khám phá cách sơ
đồ tư duy có thể hỗ trợ học sinh trong việc tổ chức ý tưởng, phát
triển nội dung bài viết, và cải thiện cấu trúc văn bản. Qua đó,
nghiên cứu nhằm tìm ra phương pháp tối ưu để tích hợp sơ đồ tư
duy vào giảng dạy viết văn, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu
quả của việc học viết văn ở cấp tiểu học. Bên cạnh đó, nghiên cứu
còn đặt mục tiêu cung cấp các giải pháp thực tiễn và hướng dẫn
cụ thể cho giáo viên về việc áp dụng sơ đồ tư duy trong lớp học,
giúp họ có thêm công cụ hỗ trợ trong việc cải thiện kỹ năng viết
của học sinh. Thông qua việc thực nghiệm và đánh giá kết quả,
nghiên cứu cũng mong muốn đóng góp vào việc phát triển các
phương pháp giảng dạy sáng tạo và hiệu quả trong giáo dục tiểu
học.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là học sinh lớp 5, đặc biệt là
những học sinh đang gặp khó khăn trong việc tổ chức ý tưởng và
phát triển bài viết một cách mạch lạc. Đồng thời, nghiên cứu cũng
tập trung vào chương trình giảng dạy môn Tiếng Việt, cụ thể là kỹ
năng viết văn trong bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" dành
cho lớp 5. Ngoài ra, giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Việt
lớp 5 cũng là đối tượng nghiên cứu nhằm khảo sát cách thức họ

có thể áp dụng sơ đồ tư duy để hỗ trợ học sinh phát triển khả
năng viết văn. Việc nghiên cứu còn bao gồm việc phân tích các
bài học, bài tập viết văn trong sách giáo khoa, để từ đó đưa ra các
giải pháp áp dụng sơ đồ tư duy một cách hiệu quả vào quá trình
giảng dạy.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng
hợp lý thuyết và phương pháp thực nghiệm. Trước tiên, việc
nghiên cứu lý thuyết sẽ được tiến hành thông qua việc thu thập
và phân tích các tài liệu liên quan đến sơ đồ tư duy, kỹ năng viết
văn của học sinh tiểu học, và các phương pháp giảng dạy sáng
tạo. Nghiên cứu cũng xem xét các tài liệu chuyên sâu về cách tổ
chức ý tưởng và cấu trúc bài viết, đặc biệt là trong bối cảnh dạy
học ở lớp 5 theo bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống."
Song song với đó, phương pháp thực nghiệm sẽ được áp dụng để
kiểm tra tính hiệu quả của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong thực tế
giảng dạy. Thực nghiệm được thực hiện trên một nhóm học sinh
lớp 5, nơi giáo viên sẽ hướng dẫn các em sử dụng sơ đồ tư duy để
lập kế hoạch và phát triển ý tưởng trước khi viết văn. Các bài viết
của học sinh trước và sau khi áp dụng sơ đồ tư duy sẽ được so
sánh, từ đó đánh giá sự tiến bộ trong khả năng tổ chức và phát
triển nội dung bài viết. Dữ liệu thu thập được từ các bài viết sẽ
được phân tích dựa trên các tiêu chí như tính mạch lạc, sự sáng
tạo, và khả năng phát triển ý tưởng.
Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn và khảo sát cũng sẽ được sử
dụng để thu thập ý kiến từ giáo viên và học sinh về quá trình áp
dụng sơ đồ tư duy. Điều này giúp đưa ra cái nhìn sâu hơn về mức
độ hiệu quả và khả năng ứng dụng của phương pháp trong môi
trường lớp học. Kết hợp giữa lý thuyết và thực nghiệm, nghiên cứu
sẽ cung cấp những kết quả đáng tin cậy và thực tiễn về việc sử

dụng sơ đồ tư duy để phát triển kỹ năng viết văn cho học sinh lớp
5.
2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lý luận
Sơ đồ tư duy (mind map) là một công cụ trực quan được sử dụng
để sắp xếp thông tin và ý tưởng một cách hệ thống. Theo lý
thuyết của Tony Buzan, người đã phát triển sơ đồ tư duy, đây là
một phương pháp ghi chép và tổ chức thông tin dựa trên cách
hoạt động của não bộ. Cấu trúc của sơ đồ tư duy thường bắt đầu
từ một ý tưởng trung tâm, sau đó phân nhánh thành các ý nhỏ
hơn có liên quan. Mỗi nhánh chứa một khái niệm hoặc một phần
thông tin, được kết nối với nhau theo cách mạch lạc và dễ hiểu.
Nguyên lý hoạt động của sơ đồ tư duy dựa trên việc tận dụng khả
năng tư duy hình ảnh, kết hợp giữa màu sắc, hình ảnh, và từ khóa
để kích thích não bộ ghi nhớ và xử lý thông tin tốt hơn.
Sơ đồ tư duy có vai trò quan trọng trong học tập vì nó giúp người
học tổ chức và phát triển ý tưởng một cách rõ ràng và logic. Khi
sử dụng sơ đồ tư duy, học sinh không chỉ có thể dễ dàng nhìn
thấy mối liên hệ giữa các ý tưởng mà còn có thể mở rộng và phát
triển chúng một cách tự nhiên. Điều này đặc biệt quan trọng
trong quá trình viết văn, khi học sinh cần tổ chức các ý tưởng một
cách hợp lý trước khi bắt đầu viết. Ngoài ra, sơ đồ tư duy còn giúp
học sinh phát triển khả năng tư duy sáng tạo, kích thích trí tưởng
tượng và khả năng tư duy logic, từ đó giúp cải thiện chất lượng
bài viết. Khả năng trình bày thông tin một cách hình ảnh và dễ
hiểu cũng là một điểm mạnh của sơ đồ tư duy, giúp học sinh dễ
dàng nắm bắt và triển khai ý tưởng một cách hiệu quả.
Khả năng viết văn của học sinh lớp 5 thường gặp nhiều khó khăn,
đặc biệt là trong việc tổ chức ý tưởng và phát triển nội dung. Ở độ
tuổi này, học sinh vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện kỹ năng
viết và tư duy logic. Các em thường gặp khó khăn trong việc phát

triển ý tưởng một cách mạch lạc, dẫn đến những bài văn không rõ
ràng, thiếu sự kết nối giữa các ý. Ngoài ra, khả năng sáng tạo và
mở rộng ý tưởng cũng là một thách thức lớn đối với học sinh lớp 5.
Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong quá trình giảng dạy viết văn có
thể giúp học sinh khắc phục những khó khăn này, tạo điều kiện để
các em phát triển kỹ năng viết một cách hiệu quả hơn.
2.2. Thực hiện vấn đề trước khi áp dụng kinh nghiệm sáng
kiến
Trước khi áp dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy viết văn, khả năng
viết văn của học sinh lớp 5 thường gặp nhiều hạn chế. Đa số học
sinh thiếu kỹ năng tổ chức ý tưởng và sắp xếp nội dung một cách
mạch lạc. Khi được giao nhiệm vụ viết một bài văn, các em
thường rơi vào tình trạng bối rối, không biết bắt đầu từ đâu và
phát triển ý tưởng như thế nào. Điều này dẫn đến những bài văn
thường bị thiếu chiều sâu, không có sự liên kết chặt chẽ giữa các
phần, và khó đạt được sự rõ ràng trong diễn đạt.
Một trong những khó khăn lớn mà học sinh lớp 5 gặp phải là việc
xác định và phát triển các ý chính cho bài viết. Nhiều học sinh có
xu hướng liệt kê các ý tưởng một cách ngẫu nhiên mà không có
sự phân tích sâu sắc hoặc mở rộng ý tưởng. Ngoài ra, do chưa
được trang bị phương pháp tổ chức thông tin một cách hiệu quả,
các em thường viết bài một cách rời rạc, thiếu sự mạch lạc, dẫn
đến việc bài viết không đạt được kết cấu chặt chẽ cần thiết. Ví dụ,
khi viết một bài văn miêu tả, học sinh thường chỉ liệt kê các đặc
điểm mà không có sự sắp xếp hợp lý, khiến bài viết trở nên lộn
xộn và khó hiểu.
Ngoài ra, một khó khăn khác mà nhiều học sinh gặp phải là thiếu
sự sáng tạo trong cách trình bày và phát triển ý tưởng. Các em
thường lặp lại những gì đã được dạy mà không thể tự mình mở
rộng hay phát triển thêm. Điều này không chỉ làm giảm sự phong
phú trong bài viết mà còn giới hạn khả năng tư duy sáng tạo của

học sinh. Hậu quả là chất lượng bài viết văn của học sinh không
cao, thiếu tính mới mẻ và sáng tạo, đồng thời gây khó khăn cho
giáo viên trong việc hướng dẫn và cải thiện kỹ năng viết của các
em.
Tóm lại, tình trạng viết văn của học sinh trước khi áp dụng sơ đồ
tư duy phản ánh rõ những khó khăn trong việc tổ chức ý tưởng,
thiếu sự mạch lạc trong cách trình bày và hạn chế về sự sáng tạo.
Điều này đòi hỏi phải có một phương pháp hỗ trợ hiệu quả, giúp
học sinh có thể dễ dàng hình thành và phát triển ý tưởng một
cách rõ ràng và logic hơn.
2.3. Các giải pháp đã được sử dụng để giải quyết vấn đề
Giải pháp 1: Sử dụng sơ đồ tư duy để tổ chức ý tưởng
trước khi viết
Sơ đồ tư duy là công cụ hữu hiệu giúp học sinh hình dung mạch
lạc về ý tưởng, các chi tiết chính và cấu trúc của bài văn trước khi
bắt tay vào viết. Khi sử dụng sơ đồ tư duy, các em có thể dễ dàng
sắp xếp các ý tưởng theo trình tự logic, từ đó phát triển câu
chuyện một cách mạch lạc và sáng tạo hơn. Việc này không chỉ
giúp tiết kiệm thời gian mà còn giúp các em nắm bắt ý tưởng rõ
ràng, tránh bỏ sót các chi tiết quan trọng.
Ví dụ : Bài học Bài 3: Lập dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo
(trang 21 SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức
Xác định chủ đề chính: Học sinh sử dụng sơ đồ tư duy để ghi rõ
chủ đề chính của câu chuyện, ví dụ như một cuộc phiêu lưu hoặc
một kỷ niệm đáng nhớ.
Xây dựng các nhân vật: Từ chủ đề chính, học sinh thêm các
nhánh mới để ghi chú về các nhân vật trong câu chuyện, bao gồm
tên, tính cách, vai trò trong câu chuyện.
Phát triển cốt truyện: Học sinh tiếp tục sử dụng sơ đồ để xác
định các mốc sự kiện chính của câu chuyện, ví dụ: giới thiệu, cao

trào, kết thúc. Mỗi sự kiện được phát triển thành các nhánh phụ
để mô tả chi tiết hơn về diễn biến.
Liệt kê chi tiết bổ sung: Cuối cùng, học sinh bổ sung các chi
tiết khác như thời gian, không gian, cảm xúc, qua các nhánh phụ
nhỏ để câu chuyện thêm phần sống động và thú vị.
Việc lập sơ đồ tư duy trước khi viết giúp các em có cái nhìn tổng
quan về bài viết và dễ dàng tổ chức ý tưởng hơn.

Mở bài:
Giới thiệu tên câu chuyện, tên tác giả.
Nếu đóng vai nhân vật để kể lại câu chuyện, học sinh cần giới
thiệu mình là ai, ví dụ: "Tôi là Thỏ, sống trong khu rừng, và hôm
nay tôi sẽ kể lại một kỉ niệm đáng nhớ giữa tôi và Rùa."
Thân bài: Học sinh sẽ kể lại câu chuyện theo trình tự hợp lý với
các chi tiết sáng tạo theo một trong ba cách:
Sáng tạo thêm chi tiết: Thêm những chi tiết mới để làm câu
chuyện hấp dẫn hơn, ví dụ như thêm một đoạn mô tả cảm xúc
của Thỏ khi thấy Rùa tiến gần về đích.
Thay đổi kết thúc: Sử dụng trí tưởng tượng để thay đổi cái kết
của câu chuyện, ví dụ như Thỏ đã nhận ra sai lầm và học được bài
học về sự kiên trì.

Đóng vai nhân vật: Đóng vai Thỏ kể lại toàn bộ diễn biến câu
chuyện, với các chi tiết như:
Tôi tự hào về tốc độ của mình và luôn khoe khoang với các con
vật khác.
Sau khi nhận lời thách đấu từ Rùa, tôi tự tin rằng mình sẽ dễ dàng
giành chiến thắng.
Khi cuộc thi bắt đầu, tôi chạy rất nhanh và quyết định dừng lại
nghỉ ngơi. Tuy nhiên, khi tỉnh dậy, tôi nhận ra Rùa đã gần đến
đích và tôi không kịp đuổi theo.
Kết bài:
Nếu kể từ góc nhìn của nhân vật, học sinh sẽ nêu kết thúc của
câu chuyện, ví dụ: "Tôi nhận ra rằng sự kiên trì và nỗ lực không
ngừng đã giúp Rùa chiến thắng. Từ đó, tôi không còn khoe
khoang về tài chạy nhanh của mình và biết trân trọng những nỗ
lực của người khác."

Giải pháp 2: Phát triển ý tưởng chính và phụ bằng sơ đồ tư
duy
Sử dụng sơ đồ tư duy là một cách hiệu quả để học sinh phát triển
các ý tưởng chính và ý tưởng phụ khi viết đoạn văn thể hiện tình
cảm, cảm xúc về một sự việc. Sơ đồ tư duy giúp học sinh hệ thống
hóa suy nghĩ, từ đó tạo ra một cấu trúc chặt chẽ cho bài viết.
Ví dụ: Trong bài học "Tìm ý cho đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm
xúc về một sự việc" (trang 51 SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 2 - Kết nối
tri thức), học sinh có thể phát triển ý tưởng chính và ý tưởng phụ
theo các bước sau:
Xác định sự việc:
Học sinh trước hết cần xác định sự việc mà mình muốn bày tỏ
cảm xúc. Ví dụ: "Sự việc: Buổi chia tay với thầy cô và bạn bè cuối
năm học."
Phát triển ý chính:

Cảm xúc chính: Học sinh phát triển nhánh chính từ sơ đồ tư duy
để thể hiện cảm xúc của mình về sự việc. Ví dụ: "Cảm giác buồn
và tiếc nuối vì phải xa bạn bè và thầy cô sau một năm học dài."
Phát triển ý phụ:
Chi tiết hỗ trợ cảm xúc: Các nhánh phụ từ sơ đồ tư duy sẽ giúp
học sinh diễn tả chi tiết hơn về cảm xúc:
Ví dụ: "Buồn vì không còn được chơi đùa cùng bạn thân mỗi
ngày."
"Cảm giác nhớ thầy cô vì những bài học bổ ích và sự quan tâm
của họ."
"Hồi tưởng lại những kỉ niệm đáng nhớ như những buổi sinh hoạt
lớp hay các hoạt động ngoại khóa."
Kết luận cảm xúc:
Nhánh cuối cùng trong sơ đồ tư duy sẽ là cảm xúc đúc kết sau khi
nhớ lại sự việc, ví dụ: "Dù buồn nhưng em biết rằng những kỉ niệm
này sẽ mãi trong lòng và sẽ trở thành hành trang quý giá cho
tương lai."
Học sinh sử dụng sơ đồ tư duy để phát triển các ý chính và ý phụ
từ cảm xúc về sự việc, từ đó có thể tạo ra đoạn văn sinh động,
giàu cảm xúc và logic.

Z
alo: 0985598499