UBND HUYỆN ĐỨC HÒA

TRƯỜNG TH-THCS LÊ MINH XUÂN

CHUYÊN ĐỀ:
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
VIẾT CHO HỌC SINH
QUA MÔN NGỮ VĂN 9

Tháng 11 năm 2024

1

TRƯỜNG TH-THCS LÊ MINH XUÂN

TỔ: NGỮ VĂN – TIẾNG ANH

CHUYÊN ĐỀ:
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT CHO HỌC SINH
QUA MÔN NGỮ VĂN 9
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Kĩ năng viết là dạng kĩ năng chuyên biệt để hiện tư tưởng, ý đồ giao tiếp bằng
ngôn ngữ viết và các chuẩn mực văn bản. Kĩ năng viết là một trong những kĩ năng
giao tiếp cơ bản nhất của con người, có vai trò rất quan trọng trong công việc của
bất kỳ cá nhân nào và ở bất kỳ vị trí công tác nào. Trong bối cảnh toàn cầu hóa
diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, kĩ năng viết lại càng có vai trò và vị trí quan trọng
hơn bởi phạm vi giao tiếp không chỉ bó hẹp trong lãnh thổ Việt Nam mà vươn ra
toàn thế giới với những yêu cầu đa dạng về ngôn ngữ, chuẩn mực giao tiếp và về
đặc trưng văn hóa. Do đó, để thành công trong học tập cũng như công việc đòi hỏi
mỗi chúng ta phải có kĩ năng viết tốt. Tuy nhiên, kĩ năng viết không có nguồn gốc
bẩm sinh cũng không phải tự nhiên có được mà được hình thành, rèn luyện trong
học tập và thực tiễn cuộc sống.
Môn Ngữ văn trong nhà trường là môn khoa học nhân văn. Tuy vẫn mang
tính phức tạp của đối tượng nghiên cứu xong là một môn học thì nó phải đòi hỏi
những chuẩn mực khoa học để đánh giá các hoạt động giảng dạy, học tập của giáo
viên và học sinh. Việc đọc hiểu văn bản là thao tác đầu tiên của hình thức tập
nghiên cứu văn học. Cùng với các bộ môn khác góp phần hình thành nhân cách
học sinh, môn văn trong trường phổ thông có tầm quan trọng đặc biệt, tác động
trực tiếp đến phẩm chất, tư tưởng tình cảm học sinh. Cùng với quá trình đọc hiểu
văn bản, trong trường phổ thông, học sinh còn phải viết các bài làm văn theo quy
định. Việc viết bài của học sinh không chỉ kiểm tra xem các em lĩnh hội kiến thức,
khả năng cảm nhận văn chương mà còn rèn khả năng ngôn ngữ, cách diễn đạt.
2

Thông qua các bài làm văn khả năng vận dụng và diễn đạt ngôn ngữ của các em
được cải thiện. Như vậy, trong trường phổ thông các bài làm văn giữ vị trí hết sức
quan trọng trong việc rèn luyện kĩ năng viết cho học sinh.
Theo định hướng CTGDPT 2018 dạy học môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện
cho người học (học sinh) 4 kĩ năng: nghe - nói - đọc - viết. Trong 4 kĩ năng đó có
lẽ viết là một kĩ năng đòi hỏi người học (học sinh) phải tư duy nhiều nhất. Bởi lẽ
nó là một kĩ năng tổng hợp các kĩ năng khác, ngoài ra nó còn đòi hỏi học sinh phải
có kĩ năng tổng hợp kiến thức để vận dụng vào bài viết của mình. Trong quá trình
dạy học cả người dạy (giáo viên) và người học (học sinh) đều gặp khó khăn thực
hiện kĩ năng này. Chính vì thế mà khả năng viết văn của học sinh ngày càng đi
xuống, thậm chí là có những học sinh không có kĩ năng diễn đạt bài viết của mình.
Học sinh viết văn theo kiểu đối phó với giáo viên bằng cách sao chép trên mạng
một các máy móc, không hiểu thế nào là đúng và sai. Đây quả là một điều tai hại
vô cùng, thấy được mối nguy hại này nhóm Ngữ văn chúng tôi quyết định chọn
chuyên đề “Rèn luyện kĩ năng viết cho học sinh qua môn Ngữ văn 9” với mong
muốn góp một phần vào việc cải thiện tình hình học - viết văn của học sinh trong
nhà trường hiện nay.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1. Cơ sở lí luận
1.1. Kĩ năng viết là gì?
Kĩ năng viết là năng lực, hay khả năng của mỗi người để thực hiện hành động
viết văn bản nhằm đạt được một chủ đích về giao tiếp một cách hiệu quả.
1.2. Tầm quan trọng của kĩ năng viết:
Kĩ năng viết được xem là một phần quan trọng hợp thành kĩ năng giao tiếp.
Thông qua những văn bản, lá thư, người viết có thể tiếp cận đến một lượng lớn
người đọc. Từ đó giúp truyền đạt được ý chí, thông điệp, ý tưởng của bản thân một
cách cụ thể và rõ ràng về mặt nội dung, cùng với đó là tình cảm, tâm ý được gửi
gắm trong từng câu chữ.
3

Khả năng viết tốt là một hình thức giao tiếp hiệu quả, mà nhiều nhà tuyển
dụng coi đó là một kĩ năng quan trọng trong công việc. Trên thực tế, khả năng giao
tiếp mạnh mẽ bao gồm bằng văn bản và lời nói.
Bất kể vai trò nào, với kĩ năng viết tốt, ta có thể chuyển tải rõ ràng suy nghĩ
của mình thành những thông điệp có ý nghĩa. Qua đó, chúng cho phép ta chia sẻ ý
tưởng, xây dựng mối quan hệ và củng cố hình ảnh chuyên nghiệp của mình.
2. Thực trạng tình hình viết văn của học sinh trong nhà trường hiện nay:
Hiện nay, nhiều học sinh còn lơ là trong việc rèn luyện kĩ năng viết (làm văn)
dẫn đến chất lượng bài làm văn ngày càng bị giảm sút. Tình trạng phổ biến là học
sinh yếu kĩ năng viết (làm văn). Hầu hết các em mắc lỗi trong việc viết từ một
đoạn văn ngắn cho đến một bài luận dài với rất nhiều kiểu lỗi. Giáo viên giảng dạy
Ngữ văn trong các nhà trường phổ thông đã có cố gắng trong việc rèn luyện kĩ
năng cho học sinh nhưng kết quả vẫn chưa được như mong đợi.
Qua quá trình dạy học chúng tôi nhận thấy một số biểu hiện cụ thể của học
sinh trong quá trình học - viết văn như sau:
- Học sinh không chú ý tỏ ra lơ là không quan tâm đến nội dung học, không
tham gia vào hoạt động dạy học của giáo viên.
- Học sinh học một cách mệt mỏi, làm bài theo kiểu đối phó (sao chép trên
mạng), không có sự tư duy chủ yếu có cái để viết, có cái để nộp là được không
quan tâm đúng sai.
- Cách thức diễn đạt dài dòng, câu cú không đúng, sai nhiều lỗi chính tả, có
nhiều lỗi rất thông thường.
- Có những học sinh hoàn toàn bỏ giấy trắng phần viết văn khi làm bài kiểm
tra, thi cử.
3. Nguyên nhân của thực trạng:
Qua nghiên cứu nhóm nhận ra một số nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó là:

4

- Do học sinh mất kiến thức cơ bản về các kiểu bài văn, các em không hình
dung được những kiến thức cần đạt được ở từng kiểu bài là gì mà chỉ quen theo
kiểu học hay chép những bài mẫu có sẵn.
- Do việc truyền thụ, hướng dẫn của giáo viên còn khó hiểu, không gây hấp
dẫn cho học sinh, hoặc hướng dẫn gợi ý còn qua loa chưa chú trọng thật sự.
- Do quy định kiểm tra đánh giá của CTGDPT 2018 trong môn Ngữ văn có
thay đổi, số lượng bài viết của học sinh ít đi (chỉ còn hai bài văn trên một học kì)
nên học sinh nghĩ kĩ năng này không quan trọng.
- Và cuối cùng có lẽ do suy nghĩ của phụ huynh và học sinh về vai trò của bộ
môn này, kĩ năng này không thật sự quan trọng nên không có sự đầu tư và chú
trọng đúng mực.
4. Một số giải pháp:
Vậy làm gì để có thể củng cố, rèn luyện kĩ năng viết (làm văn) cho học sinh?
Đây quả là vấn đề mà rất nhiều giáo viên đang trăn trở. Trong tình hình hiện nay
khi kĩ năng viết (làm văn) của học sinh còn yếu và thậm chí còn nhiều em chưa có
kĩ năng này thì việc tìm ra những giải pháp để khắc phục tình trạng này là vấn đề
hết sức cần thiết. Từ thực trạng và nguyên nhân trên thông qua quá trình giảng dạy
nhóm Ngữ văn đã rút ra một số giải pháp sau:
4.1. Đối với giáo viên:
- Giáo viên cần chú ý rèn luyện kĩ năng viết cho học sinh thường xuyên và
liên tục. Theo CTGDPT 2018, mỗi bài của môn Ngữ văn ngoài phần viết còn có
những bài tập viết ngắn ở phần đọc hiểu hoặc thực hành tiếng việt, giáo viên cần
chú ý hướng dẫn, khích lệ học sinh thực hiện để hình thành cho học sinh thói quen
viết. Từ đó học sinh sẽ bớt đi nỗi sợ với kĩ năng viết.
- Giáo viên cần giúp học sinh thấy được tầm quan trọng và lợi ích thiết thực
của kĩ năng viết đối với bản thân các em. Kĩ năng viết sẽ giúp học sinh hình thành
các khả năng cần thiết khác: khả năng tư duy, khả năng bộc lộ cảm xúc, khả năng
cảm nhận thế giới, …
5

- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách tham khảo tài liệu đúng đắn và chỉ
ra những tác hại của việc tham khảo không đúng để giúp học sinh có ý thức tự tư
duy khi viết.
- Giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản về kiểu bài. Bởi có
nắm chắc lí thuyết học sinh mới có thể hình dung ra những nội dung cần đảm bảo
của từng kiểu bài trong quá trình viết.
VD: Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
Giáo viên cần hướng dẫn HS cần nắm chắc kiến thức:
+ Phân tích tác phẩm văn học thuộc kiểu bài gì? Khi phân tích sẽ phân tích về
những vấn đề gì?
+ Yêu cầu về nội dung, hình thức và bố cục của kiểu bài phân tích này.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh nắm chắc quy trình viết, cách thức thực hiện
các bước trong quy trình. Đây được xem là một giải pháp khá quan trọng vì có nắm
chắc quy trình thì học sinh mới biết cách thức thực hiện.
VD: Quy trình viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
ư c

Chu n

trư c hi viết

* Xác định đề tài
* Xác định nguồn tư liệu cần thu thập
ư c

ì

và lập àn

* ìm : Đặt và trả lời các câu hỏi xoay quanh chủ đề và nghệ thuật đặc sắc
của tác phẩm.
* ập dàn : Chọn lọc và sắp xếp các vừa tìm thành dàn hoàn chỉnh
**

bài

- Giới thiệu tên tác phẩm, thể loại, tên tác giả.
- Khái quát những nét đặc sắc của tác phẩm (chủ đề, hình thức nghệ thuật
6

nổi bật).
** hân bài
- rình bày luận điểm về chủ đề tác phẩm.
- Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ một vài khía cạnh nội dung
chủ đề.
- rình bày luận điểm về những nét đặc sắc nghệ thuật.
- Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ đặc sắc nghệ thuật trong tác
phẩm.
** Kết bài
- Kh ng định lại

kiến về chủ đề, những nét đặc sắc nghệ thuật trong tác

phẩm.
- Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra từ tác phẩm.
ư c

iết ài

Khi viết bài, cần chú :
- Kết hợp nêu luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.
- ách đoạn hợp lí và sử dụng các phương tiện liên kết.
- Sử dụng một số cách viết m bài và kết bài hấp dẫn như: trích những
đoạn thơ cùng chủ đề với tác phẩm, trích dẫn danh ngôn, nhận định về tác giả,
tác phẩm, …
- Trong một số trường hợp có thể trao đổi với các

kiến trái chiều về tác

phẩm để làm cho nội dung bài viết phong phú.
ư c

lại và ch nh s

r t inh nghiệm

au khi viết xong, h y đọc lại bài viết của mình và chỉnh sửa theo bảng
kiểm.
- Giáo viên cần yêu cầu và bắt buộc học sinh phải tham gia thực hành từng
bước làm bài, có biện pháp kiểm tra, đánh gia giúp học sinh ý thức hơn về vai trò
7

của kĩ năng viết. Giáo viên có thể dùng nhiều hình thức, phương pháp để khuyến
khích, khích lệ học sinh tham gia vào hoạt động này như: điểm số, tuyên dương,
phần thưởng, …để khơi dậy hứng thú của học sinh.
- Ngoài ra giáo viên cũng cần cung cấp thêm học sinh những phương pháp cải
thiện kĩ năng viết hiệu quả như nắm vững ngữ pháp, nghiên cứu lĩ lưỡng những
vấn đề định viết, lựa chọn văn phong phù hợp với từng hoàn cảnh, viết nháp, đón
nhận góp ý từ người khác, …
4.2. Đối với học sinh:
- Học sinh phải có ý thức tự giác và hợp tác với giáo viên trong hoạt động
dạy học nhất là những tiết học và thực hành viết.
- Học sinh phải nắm chắc kiến thức từng kiểu bài trước khi viết.
- Học sinh phải xác định nội dung của đề bài trước khi viết:
+ Xác định trọng tâm nội dung của đề.
+ Xác định các thao tác lập luận: phân tích, so sánh, chứng minh, …
+ Xác định phạm vi tư liệu
- Học sinh phải biết cách tìm ý, lập dàn ý cho bài viết: Việc tìm ý, lập dàn ý
giúp học sinh bao quát được vấn đề, đảm bảo được tính hệ thống của lập luận, tính
cân đối của bài viết, xác định được mức độ trình bày mỗi ý, từ đó phân bố thời
gian hợp lí. Tìm ý, lập dàn ý tốt, viết sẽ dễ dàng hơn, nhanh hơn, hay hơn nhờ biết
lựa chọn đúng cách diễn đạt, cách trình bày bài viết.
- Học sinh phải nắm được nội dung cốt yếu của từng phần trong bài văn:
+ Mở bài: Có vai trò quan trọng đối với một bài văn. Mở bài đúng và hay sẽ
khai thông được mạch văn. Ở phần mở bài học sinh cần giới thiệu khái quát vấn đề
sẽ làm sáng tỏ trong bài viết. Để có được mở bài hay, cần nêu trọng tâm và phạm
vi vấn đề sẽ trình bày một cách ngắn gọn, viết tự nhiên, khúc chiết và mới mẻ.
+ Thân bài: Có nhiệm vụ làm sáng tỏ vấn đề mà mở bài đã nêu. Thân bài gồm
nhiều đoạn. Giữa các đoạn có câu hoặc từ chuyển tiếp.
8

+ Kết bài: Là phần kết thúc bài viết. Vì vậy, nó tổng kết, thâu tóm lại vấn đề
đã đặt ra ở mở bài và giải quyết ở thân bài. Một kết bài hay không chỉ làm nhiệm
vụ “gói lại” mà còn phải khơi gợi suy nghĩ trong người đọc.
- Học sinh cần biết cách trình bày dẫn chứng trong bài văn:
+ Yêu cầu khi sử dụng dẫn chứng phải nắm chắc nguyên tắc: lập luận bao giờ
cũng quyết định dẫn chứng, không bao giờ có trường hợp ngược lại; dẫn chứng
phải vừa đủ, không thừa, không thiếu, không quá dài, phải cân đối.
+ Phương pháp lựa chọn dẫn chứng: dẫn chứng phải phù hợp với lời văn,
song song với hệ thống ý.
+ Cách sử dụng dẫn chứng:
Cách 1: Đưa dẫn chứng thành câu văn riêng biệt và trích xuống dòng, thường
được dùng cho những câu thơ, câu văn hay.
Cách 2: Tóm tắt dẫn chứng thành lời văn của mình, thường dùng cho văn xuôi
và văn tự sự.
- Học sinh cũng phải biết cách chuyển ý trong văn nghị luận:
+ Nhiệm vụ của chuyển ý là đảm bảo bài văn có sự liên tục, chuyển ý phát
triển tự nhiên; Xác định mối quan hệ chặt chẽ giữa các ý tạo nên bài văn.
+ Cách chuyển ý:
Cách 1: Chuyển ý bằng cách dùng các kết từ.
Cách 2: Chuyển ý bằng câu linh hoạt để tạo sự hấp dẫn cho bài viết.
- Bên cạnh đó học sinh còn phải biết cách hành văn trong bài văn: Hành văn
là cách diễn đạt ý (ý lớn, ý nhỏ), những cảm xúc, suy nghĩ thành lời văn của người
viết; Cách hành văn cần chuẩn xác.
Các giải pháp này đòi hỏi sự hợp tác và cố gắng ở cả giáo viên và học sinh.
Để thực hiện tốt giải pháp giáo viên cần phải tìm tòi những phương pháp dạy tích
cực khơi dậy hứng thú, sự yêu thích cho học sinh; học sinh phải tự giác tích cực
tham gia các hoạt động, nhiệm vụ được giao trong quá trình học.
9

III. KẾT LUẬN:
Rèn kĩ năng làm văn (viết) cho học sinh là một vấn đề hết sức gian nan và
phức tạp. Việc học sinh có tiến bộ trong làm văn đó mới chỉ là những thành công
bước đầu. Công việc này đòi hỏi người dạy (thầy) và người học (trò) phải kiên trì
trong thời gian dài và mất nhiều công sức. Học sinh và giáo viên cũng cần phải
hợp tác tích cực. Chú trọng kĩ năng làm văn thì khả năng diễn đạt của học sinh sẽ
được cải thiện sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong cuộc sống. “Rèn luyện kĩ năng
viết” cho học sinh trong môn Ngữ văn là một kĩ năng quan trọng và là cả một quá
trình. Nó đòi hỏi sự cố gắng và hợp tác ở cả người dạy và người học trong suốt quá
trình dạy học. Thông qua chuyên đề, nhóm Ngữ văn mong muốn cải thiện phần
nào kĩ năng này và khơi dậy ý thức tự giác của học sinh trong quá trình học - viết
văn nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục của bộ môn trong nhà trường. Trong phạm vi
chuyên đề, chuyên đề nhóm hướng đến hai giải pháp: giúp học sinh nắm chắc kiến
thức cơ bản về kiểu bài và quy trình cùng với cách thức thực hiện các bước trong
quy trình viết. Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện chuyên đề chắc chắn sẽ còn
hạn chế nhóm rất mong nhận được những góp ý chân thành từ quý đồng nghiệp.
Trên đây là chuyên đề của nhóm Ngữ văn trường TH-THCS Lê Minh Xuân,
rất mong sự đóng góp của quý thầy cô để chuyên đề được hoàn thiện tốt hơn.
Xin trân trọng kính chào!.
Nhóm Ngữ văn

10