PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm theo hướng phát huy tính tích
cực và chủ động của học sinh, làm cho học sinh phải suy nghĩ nhiều hơn, làm việc
nhiều hơn, đồng thời phải tác động đến tâm tư, tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú
học tập cho học sinh. Muốn vậy người giáo viên phải linh hoạt trong việc tổ chức các
hoạt động dạy học, sử dụng tích hợp các phương pháp dạy học tích cực đem lại hiệu
quả dạy học cao nhất bởi không có một phương pháp dạy học nào là vạn năng cả.
Qua 7 năm thực hiện triển khai đại trà chương trình thay sách giáo khoa mới
cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy, các phương pháp dạy học đặc trưng
của môn Sinh học đã thực sự ổn định và đi vào chiều sâu. Song hầu hết các giáo viên
đều mới chỉ quan tâm nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học mà ít chú ý tới
đổi mới hình thức tổ chức các hoạt động dạy học, do vậy học sinh cảm thấy tiết học
nặng nề, chất lượng tiết dạy còn bị hạn chế.
Cũng như các bộ môn khác trong nhà trường phổ thông, môn Sinh học là bộ
môn khoa học thực nghiệm với phương pháp nghiên cứu chủ yếu là đi từ thực quan
sinh động đến tư duy trừu tượng. Vì vậy trong giờ dạy sinh học nếu người thầy không
tìm cách tổ chức một giờ dạy học sao cho hợp lý sinh động hấp dẫn, thì rất khó lôi
cuốn được học sinh, giờ học sẽ tẻ nhạt, mang tính chất công thức khô khan.
Để giờ dạy Sinh học đạt kết quả tốt hơn, gây được hứng thú học tập và phát huy
được tính tích cực của học sinh người thầy phải thường xuyên đổi mới phương pháp
dạy học và hình thức tổ chức các hoạt động dạy học. Một trong những hình thức dạy
học đem lại hiệu quả cao là kết hợp tổ chức các trò chơi trong giờ dạy Sinh học. Hiện
nay theo tôi được biết, việc tổ chức trong giờ học Sinh học ở các trường THCS chưa
được nhiều giáo viên quan tâm. Nhiều giáo viên quan niệm rằng giờ học Sinh học
không nên tổ chức trò chơi vì gây ồn ào dễ ảnh hưởng đến việc học tập của lớp khác.
Giáo viên phải chuẩn bị vất vả mất nhiều thời gian, có thể gây cháy giáo án. Và đôi
khi giáo viên còn cho rằng học sinh THCS đặc biệt là học sinh lớp 8 đã lớn không
như học sinh mẫu giáo, tiểu học hay các em học sinh lớp 6 đầu cấp, mà còn tổ chức
trò chơi.
Với đặc thù của bộ môn Sinh học, là bộ môn khoa học thực nghiệm. Việc xây
dựng tổ chức các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài học trong môn Sinh học,
cũng không phải là vấn đề quá khó, đặc biệt là đối với chương trình Sinh học 8 thì chỉ
phải cần 5- 7 phút là giáo viên có thể tổ chức được một trò chơi phù hợp để dẫn dắt
học sinh tiếp thu kiến thức, củng cố kiến thức đã học hoặc thực hiện trong những
buổi ngoại khoá Sinh học. Ngoài ra, còn giáo dục được thái độ của học sinh trong
việc học tập Sinh học, gây được hứng thú học tập bộ môn từ đó đem lại thành công
cho tiết dạy Sinh học.
1

Về đặc trưng tâm lý của lứa tuổi này là tò mò, ham hiểu biết, thích tìm tòi cái
mới, muốn khẳng định mình, các em tự cho mình là người lớn và cũng muốn mình
được coi là người lớn, muốn được tham gia vào các hoạt động một cách độc lập,
muốn thử sức mình…thích học mà chơi, chơi mà học nên việc tổ chức các trò chơi
trong dạy học Sinh học 8 chắc chắn sẽ gây được hứng thú học tập của học sinh, phát
triển ở học sinh kỹ năng quan sát, phân tích tổng hợp khái quát hoá kiến thức, khả
năng suy luận phán đoán, rèn luyện tác phong nhanh nhẹn của học sinh.
Mặt khác Sinh học 8 nghiên cứu về cơ thể người và vệ sinh, là các kiến thức về
cấu tạo, sinh lý, vệ sinh …đây là những kiến thức tuy gần gũi với các em nhưng
tương đối khó đòi hỏi các em phải suy nghĩ, tư duy cao, dễ gây ra căng thẳng, mệt
mỏi. Vì vậy cần có một hoạt động nào đó nhẹ nhàng vừa mang lại hiệu quả học tập
vừa kích thích, khích lệ tinh thần học tập của các em là điều rất cần thiết.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên và để góp phần hoàn thiện và nâng cao các
phương pháp dạy học tích cực học tập trong dạy học Sinh học tôi đã mạnh dạn nghiên
cứu đề tài:
“Đổi mới phương pháp kiểm tra bài cũ bằng cách sử dụng các trò chơi trong
dạy học sinh học 8”.
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Mục đích nghiên cứu.
- Hướng dẫn thiết kế, xây dựng và tổ chức được một số trò chơi học tập trong
dạy học Sinh học để nâng cao chất lượng hiệu quả giảng dạy bộ môn.
- Rèn tư duy nhanh nhạy, kỹ năng quan sát, phân tích tổng hợp, khái quát hoá
kiến thức, phát triển kỹ năng phán đoán của học sinh.
- Vận dụng và thực hiện được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay:
giáo viên thực sự là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động của học sinh còn
học sinh là đối tượng tham gia trực tiếp, chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong hoạt động
học tập của mình tạo ra một không khí phấn khởi, hào hứng trong học tập Sinh học.
II. Các nhiệm vụ nghiên cứu.
Để thực hiện đề tài này, tôi đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
1. Xác định cơ sở lí luận của trò chơi trong dạy học Sinh học.
2.Phương pháp thiết kế và tổ chức trò chơi trong dạy học Sinh học.
3. Một số ví dụ về vận dụng trò chơi trong dạy học Sinh học 8.

2

4. Áp dụng dạy thực nghiệm và tiến hành thăm dò ý kiến của học sinh. Từ đó rút
ra kết luận về hiệu quả của việc áp dụng trò chơi để kiểm tra bài cũ học sinh trong
dạy học Sinh học 8.
III. Phương pháp nghiên cứu.
1. Nghiên cứu lý thuyết.
Để hoàn thành đề tài này tôi đã nghiên các tài liệu có liên quan sau:
- Các tài liệu về công trình nghiên cứu cơ sở lí luận của việc đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, lấy học sinh làm trung tâm.
- Các tài liệu về tổ chức các hoạt động vui chơi trong dạy học, dạy học bằng trò
chơi.....kể cả các trò chơi cộng đồng để có thêm kiến thức và kinh nghiệm.
- Các tài liệu khoa học về chương trình SGK, sách hướng dẫn giảng dạy sinh
học 8 và các tài liệu tham khảo nhằm xác định được chuẩn kiến thức, kỹ năng.
2. Nghiên cứu thực tế.
- Tìm hiểu thực trạng tổ chức các hoạt động dạy học của giáo viên ở các trường
THCS bằng cách dự giờ thăm lớp, trao đổi với giáo viên, tổ chuyên môn trong trường
và nhiều trường khác trong huyện.
- Quan sát điều tra ý thức học tập của học sinh, mong muốn của học sinh trong
giờ học bằng cách dự giờ đặc biệt là tổ chức trò chuyện với học sinh.
3. Thực nghiệm sư phạm.
Tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm một số bài có tổ chức trò chơi trong chương
trình Sinh học 8.
4. Điều tra sư phạm
Tôi tiến hành lấy ý kiến của học sinh về các vấn đề có liên quan đến dạy học
Sinh học 8 có tổ chức các trò chơi thông qua phiếu tham dò.
IV. NỘI DUNG
A. Cơ sở lý luận về trò chơi trong dạy học Sinh Học
I. Trò chơi học tập trong dạy học Sinh học
1. Khái niệm và vai trò của trò chơi trong dạy học sinh học
Trò chơi là một hoạt động của con người nhằm mục đích trước tiên và chủ yếu
là vui chơi giải trí, thư giãn sau những giờ làm việc căng thẳng mệt mỏi. Nhưng qua
trò chơi người chơi được rèn luyện thể lực, trí lực, rèn luyện các giác quan tạo cơ hội
giao lưu với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè đồng đội trong nhóm trong tổ......
*Vai trò của trò chơi học tập trong dạy học môn Sinh học:
3

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Sinh học. Thông qua các trò chơi
giúp học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của Sinh học tiềm ẩn trong các tình
huống trò chơi, giúp học sinh biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn sinh
động và giáo dục đạo đức học sinh.
- Kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực, tự giác, tư duy sáng tạo và khả
năng hợp tác cao trong học tập cũng như trong cuộc sống của học sinh.
- Tạo điều kiện để cá thể hoá hoạt động dạy học.
- Giáo dục học sinh tính tự giác, trung thực, sự kiên trì, tính kỷ luật và tinh thần
đồng đội trong học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày.
2.Tổ chức trò chơi trong kiểm tra bài cũ học sinh trong giờ Sinh học phải
đạt được những yêu cầu gì?
a. Trước hết phải lấy lý luận dạy học hiện đại làm cơ sở.
Nghĩa là trò chơi phải hướng vào học sinh, lấy học sinh làm trung tâm. Giáo
viên là người tổ chức, hướng dẫn. Giáo viên phải tìm trò chơi có tác dụng phát huy trí
sáng tạo, tính tích cực của học sinh, nhằm tạo ra những thế hệ biết tìm tòi sáng tạo
nhanh nhẹn trên mọi lĩnh vực.
b. Giáo viên phải dựa vào tâm lý học hiện đại.
Nghĩa là phải chú ý đến tính vừa sức đối với học sinh, không dễ quá cũng không
khó quá. Nội dung trò chơi đưa ra phải phù hợp với tâm lí lứa tuổi thiếu niên thì học
sinh mới có thể tham gia một cách tích cực và đạt hiệu quả cao được.
c. Trò chơi phải đáp ứng được mục tiêu dạy học.
- Khắc sâu được kiến thức vừa học.
- Rèn luyện kỹ năng quan sát, tư duy nhanh nhạy và khả năng phán đoán của
học sinh.
- Giáo dục được đạo đức thái độ của học sinh.
d. Trò chơi phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh.
Các trò chơi đưa ra phải được các em nhiệt tình hưởng ứng. Phải thực hiện được
chức năng dạy học thông qua trò chơi để học tập, rèn luyện.
e. Trò chơi phải hướng tới mọi đối tượng học sinh.
- Có nghĩa là học sinh nào cũng có thể tham gia được. Giáo viên không nên chỉ
tập trung vào những học sinh khá giỏi mà còn để ý, khuyến khích động viên những
học sinh yếu, học sinh có tác phong chậm hay rụt rè nhút nhát tham gia, tạo điều kiện
cho các em rèn luyện tác phong, hoà đồng với tập thể.

4

- Trò chơi phải được thiết kế phù hợp với đặc điểm nhận thức và khả năng của
học sinh. Tuỳ theo độ tuổi, theo lớp mà thiết kế tổ chức các trò chơi phù hợp.
g. Trò chơi phải được chuẩn bị kỹ càng trước giờ học.
Chuẩn bị về: Phương tiện; Nội dung; Cách thức; Người tham gia…
( Có thể gọi những HS xung phong tham gia hoặc giáo viên phân nhóm)
II. PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI CHO HỌC SINH ĐỂ KIỂM
TRA BÀI CŨ HỌC SINH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 8
1.Giai đoạn chuẩn bị:
- Xác định mục tiêu kiểm tra bài cũ: Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất có tính
chất quyết định. Bởi trò chơi được thiết kế phải đạt được các mục tiêu dạy học
- Xây dựng, lựa chọn trò chơi: phù hợp đáp ứng các mục tiêu dạy học đó đề ra.
- Giáo viên xác định: số nhóm chơi, số người trong nhóm và các đồ dùng, dụng
cụ cần thiết như: mô hình, tranh, phấn viết bảng, mảnh bìa, hệ thống câu hỏi…
Chú ý:
+ Số học sinh trong nhóm chơi phải phù hợp và có cả học sinh giỏi, khá, trung
bình, yếu. Có cả học sinh có tác phong nhanh nhẹn và học sinh có tác phong chậm rụt
rè, nhút nhát tham gia.
+ Giáo viên có thể gọi học sinh xung phong tham gia, hoặc tự giáo viên phân
nhóm hoặc chỉ tên cụ thể, tất nhiên là phải giữ bí mật, chỉ công bố khi bắt đầu trò
chơi.....
- Địa điểm: trong nhà, ngoài trời, nơi trống trải, nơi có cỏ, cây xanh, sân bãi
rộng hẹp, có hoặc không có giới hạn rõ ràng, xét đến ảnh hưởng qua lại của môi
trường với việc tổ chức thực hiện trò chơi.
- Khớ hậu, thời tiết: mùa, tháng trong năm, để quyết định thời gian, cường độ
thích hợp của các trò chơi (với các trò chơi chịu ảnh hưởng của khí hậu, đặc biệt là
các trò chơi ngoài trời).
- Tác dụng, hiệu quả chính phụ của mỗi trò chơi: trò chơi rèn luyện kiến thức
hay kĩ năng, phát triển đức tính gì ở người chơi. Người điều khiển phải xác định rừ
mục tiêu giáo dục trong buổi học, tiết học ... để chọn những trò chơi đáp ứng yêu cầu
của mình. Dù là trò chơi nào cũng phải đạt được tác dụng, hiệu quả giáo dục (mục
đích, yêu cầu chính) đồng thời phải gây được hứng thú, phấn khởi với người chơi,
đảm bảo an toàn đoàn kết, không để xảy ra tranh cãi khi phân thắng, thua, xếp vị thứ,
không để xảy ra tai biến gì dù rất nhỏ.
- Tính chất của mỗi trò chơi: trò chơi rất đông (đòi hỏi một sự nỗ lực hỗn hợp,
kéo dài suốt cuộc chơi với cường độ cao hoặc vừa phải), trò chơi động (đòi hỏi một
5

sự nỗ lực liên tục nhưng có xen kẽ những lúc nghỉ ngơi ngắn), trò chơi tĩnh (sự nỗ lực
về mặt thể lực yếu nhưng sự nỗ lực về tinh thần, trí tuệ lại cao, trò chơi mang tính
chất giải trí nhưng thư giãn trong niềm vui).
- Một số trò chơi cần thêm người giám sát( thường là giáo viên hoặc người do
giáo viên bầu ra…) trong các cuộc tranh tài giữa các đội cũng phải chọn người, sắp
xếp trước.
Vì vậy, việc chuẩn bị tốt các trò chơi trước khi tổ chức thực hiện là hết sức quan
trọng, đảm bảo tới ba phần tư sự thành công của buổi chơi - chơi để mà học mà ghi
nhớ, rèn luyện. Một thiếu sót nhỏ trong việc chuẩn bị dễ làm hỏng cả một trò chơi thú
vị, hấp dẫn, cú tác dụng giáo dục tốt như ý nghĩa của nó.
2.Giai đoạn thực hiện:
a/ Trình bày trò chơi:
- Chọn lối giải thích rõ ràng: ngắn gọn, dễ hiểu, dí dỏm. Giải thích sao cho
người chậm hiểu nhất cũng hiểu được, dẫn dắt người chơi từng bước để tạo sự hấp
dẫn.
- Nói và cử động làm mẫu thì dễ hiểu hơn, nều cần có thể chơi thử để giảng lại
luật lệ trò chơi.
- Giáo viên phải quán triệt về sự nghiêm túc với học sinh khi tham gia trò chơi .
b/ Điều khiển trò chơi:
- Giáo viên hoặc học sinh do giáo viên cử ra điều khiển trò chơi từ chậm đến
nhanh để tạo sự căng thẳng, hấp dẫn.
- Khai thác sự dí dỏm của người chơi, hay chế biến trò chơi sao cho vui vẻ, thoải
mái mà lại có tác dụng khắc sâu kiến thức.
- Đề cao tinh thần tự giác, thẳng thắn trung thực, dành cho người phát huy sáng
kiến trong phạm vi luật lệ trò chơi.
- Phải đổi người chơi sao cho ai cũng có dịp thắng cuộc.
- Khi bắt lỗi phải khách quan, chính xác, dứt khoát, công bằng.
- Phải biết dừng trò chơi đúng lúc, khi mọi người có dấu hiệu mệt mỏi, chán nản
hay khi trò chơi đó có kết quả thắng thua rõ ràng và đặc biệt phải đảm bảo thời gian
như dự kiến.
3.Giai đoạn kết thúc
- Phạt những người thua bằng những hình phạt nhẹ nhàng, thoải mái nhưng
tránh những hình phạt thô bạo hay kéo dài thời gian phạt.
- Đánh giá ưu khuyết điểm của trò chơi cần thêm bớt gì không ? Về luật lệ, cách
chơi và tính hấp dẫn, sự giáo dục của trò chơi đến đâu ?
4. Kỹ năng tổ chức trò chơi của giáo viên

6

a/ Giáo viên là người quan trọng nhất trong việc tổ chức cho học sinh chơi trò
chơi:
Nội dung trò chơi hay người chơi tham gia nhiệt tình nhưng quản trò(giáo viên
hoặc người do giáo viên cử ra) không biết cách tổ chức trũ chơi thì trò chơi sẽ kém
phần hấp dẫn với học sinh, khó thành công và không mang lại hiệu quả dạy học như
mong muốn. Vì vậy rèn luyện kỹ năng quản trò là một vấn đề hết sức quan trọng đối
với người giáo viên nói riêng và những người tổ chức trò chơi cho thanh thiếu niên
nói chung.
b/ Sử dụng trò chơi đúng đối tượng và hợp với nội dung kiến thức, kĩ năng:
Khi chuẩn bị cuộc chơi, giáo viên phải quan sát trạng thái tâm lý, niềm say mê
nhiệt tình của học sinh chơi với các kiến thức có liên quan mà giáo viên đó đưa ra, từ
đó chọn những trò chơi cho phù hợp. Lựa chọn những trò chơi đơn giản mà mọi học
sinh đều có thể dễ dàng thực hiện, vừa sức với việc tiếp thu kiến thức của các em và
phù hợp với khoảng thời gian ngắn dành cho trò chơi trong tiết học. Phải làm sao để
tạo cho học sinh tham gia chơi có cảm giác "thòm thèm" muốn chơi nữa mặt khác
nhớ kĩ, khắc sâu được các kiến thức có liên quan.
c/ Bắt đầu cuộc chơi một cách dí dỏm, hài hước, hấp dẫn:
- Điều kiện để cuộc chơi thành công là người chơi muốn chơi, nắm vững luật
chơi, tự nguyện, nhiệt tình chủ động tham gia trò chơi.
- Trước hết cần dùng những lời nói ngắn gọn, hài hước, dí dỏm giới thiệu tên trò
chơi, mục đích ý nghĩa của nó. Tiếp theo cần nêu rõ cách chơi và những "luật lệ" cần
tuân thủ. Sau cùng là nêu trước ý định sẽ thưởng phạt những ai chơi tốt hay phạm
luật.
- Cần cho mọi người chơi thử một lần: "chơi nháp", sau đó tiến hành chơi thật
và giáo viên sẽ là người trọng tài bắt lỗi những ai phạm luật.
d/ Người điều hành trò chơi làm sao cho linh hoạt, thông minh:
- Dự kiến những tình huống bất trắc và xử lý tình huống một cách hợp lý.
- Giáo viên phải di chuyển sao cho có thể quan sát được toàn bộ cuộc chơi,
nhanh chóng phát hiện ra những người lanh lợi, hoạt bát, dí dỏm làm nòng cốt cho
cuộc chơi, đôi khi vận động cả những em nhút nhát tham gia để các em trở nên bạo
dạn hơn.
- Nghiêm túc tuân thủ luật chơi đảm bảo thực sự công bằng, bình đẳng, song vẫn
vui vẻ, thoải mái và hào hứng.
- Biết dùng những trò chơi phụ làm "hình phạt" tạo điều kiện cho tất cả học sinh
được thư giãn và biết chấm dứt cuộc chơi đúng thời điểm (tốt nhất là vào lúc cao
điểm) hay đó phân định thắng thua rõ ràng dựa vào mức độ chính xác của kiến thức

7

có liên quan trong trò chơi. Cố gắng duy trì một bầu không khí hoàn toàn thoải mái,
thư giãn thật sự, không kể gì thắng hay thua.
e/ Tác phong của người điều khiển phải phù hợp với trò chơi:
- Dáng điệu, cử chỉ của người giáo viên phải gây được thiện cảm, tạo sự chú ý
ban đầu, tạo nên sự gần gũi thân quen cho học sinh trong suốt cuộc chơi.
- Giáo viên hành động, nhận xét đúng lúc, đúng đối tượng, khích lệ tán dương sự
cố gắng của học sinh nhằm bảo đảm hiệu quả giáo dục sâu sắc trong và sau cuộc chơi
cuộc chơi.
f/ Giáo viên luôn tích lũy kiến thức và kinh nghiệm về việc tổ chức trò chơi:
- Qua quan sát những học sinh chơi giáo viên cần rút ra những kinh nghiệm bổ
ích cho bản thân về vốn trò chơi, kỹ năng tổ chức chơi và phong cách của người quản
trò. Đồng thời chú ý lắng nghe ý kiến nhận xét quan sát thái độ của người chơi để
điều chỉnh những gỡ chưa hợp lí.
- Nên có cuốn sổ để sưu tầm, sáng tác trò chơi, những bài hát cộng đồng…
g/ Những điều nên tránh khi tổ chức trò chơi:
- Đưa ra trò chơi học tập không phù hợp với đối tượng học sinh với các kiến
thức sinh học mà các em được học. học sinh tham gia chơi chưa nắm vững luật chơi,
chưa có sự chuẩn bị chu đáo.
- Những trò chơi xúc phạm đến nhân cách của người chơi, trò chơi thiếu văn
hóa, thiếu tính giáo dục mặc dù có thể liên quan về mặt kiến thức sinh học.
- Dùng hình phạt thô bạo hay kéo dài thời gian phạt đối với người phạm luật hay
người thua, dễ gây nhàm chán.
- Dáng vẻ của giáo viên quá đạo mạo, nghiêm nghị khi điều hành như là trọng
tài của cuộc thi đấu thể thao.
- Thiên vị hoặc quá dễ dãi bỏ qua hình phạt đối với người phạm luật, người thua.
h/ Sưu tầm trò chơi:
Mỗi giáo viên dạy học các môn nói chung và dạy học môn Sinh học nói riêng
nên có bộ sưu tập trò chơi theo nhiều thể loại từ các nguồn sau:
- Các trò chơi đó được in thành sách.
- Các trò chơi đó được in trong các báo chí và giới thiệu trên truyền hình.
- Các trò chơi trong sinh họat cộng đồng mà bản thân được tham dự, được quan
sát, sau đó ghi chép lại.
- Các trò chơi được người khác phổ biến lại.
- Sưu tập các mẩu chuyện vui, các câu đố:
i/ Sáng tác trò chơi:
- Sáng tác trò chơi dựa vào ý tưởng của bản thân hoặc bàn bạc với đồng nghiệp
sao cho phu hợp với mục tiêu dạy học. Sáng tác trò chơi phục vụ cho từng đối tượng:
8

học sinh cấp nào, khối nào và lớp mấy… Sáng tác trò chơi theo chủ đề gắn các bài
học cụ thể. Mỗi trò chơi khi sáng tác cần tuân thủ những qui định chặt chẽ: Mục đích,
yêu cầu, ý nghĩa của trò chơi, đối tượng, số lượng người chơi, luật chơi và cách tổ
chức.
- Sau khi đã tổ chức trò chơi học tập qua các bài học rồi, giáo viên cần biên tập
lại, bổ sung, sửa đổi để lần sử dụng tiếp theo sẽ thu được hiệu quả cao hơn.
- Từ một trò chơi đã có, thiết lập nguyên tắc đưa ra nhiều trò chơi khác tương tự.
Trên thực tế có những trò chơi hay có thể phát triển thành nhiều trò chơi khác (là hệ
quả của nó) mà người chơi không cảm thấy bị trùng lặp. Bí quyết chính là ở chỗ tìm
thấy nguyên tắc của nó rồi dựa vào từng hoàn cảnh, từng đối tượng cụ thể để hình
thành các trò chơi khác.
5. Quy trình tổ chức trò chơi học tập trong dạy học sinh học.
Bước 1:. Ổn định:  để tập trung sự chú ý của cả lớp
Bước 2: Giới thiệu trò chơi: 
Có thể làm cách nào đó để học sinh thấy được sự hấp dẫn và hứng thú của trò
chơi tuy nhiên giáo viên cần trình bày ngắn gọn, xúc tích.
Bước 3: Hướng dẫn phổ biến cách chơi, luật chơi:
Tuỳ theo mỗi trò chơi mà giáo viên linh động hướng dẫn. Có những trò chơi
phức tạp cần hướng dẫn đầy đủ trước rồi mới chơi, nhưng cũng có những trò chơi
đơn giản thì có thể chơi ngay, vừa chơi thử vừa giải thích, làm sao cho dễ hiểu, dễ
nắm mới thu hút được học sinh.
Bước 4: Chơi thử (chơi nháp):
Rất quan trọng nhưng cần lưu ý :
- Nếu thử nhiều: khi chơi thật sẽ nhàm chán.
- Nếu không chơi thử hoặc chơi thử quá ít thì người chơi chưa nắm được cách
chơi sẽ gây khó khăn cho người điều khiển khi hướng dẫn chơi.
Bước 5: Chơi: 
- Học sinh tham gia trò chơi với sự giám sát, điều khiển của giáo viên hoặc học
sinh do giáo viên hoặc lớp bầu ra.
- Khi chơi người giáo viên phải quan sát học sinh chơi để biết được thái độ, cử
chỉ, phong cách ... từ đó giáo dục điều chỉnh phong cách của mình cho phù hợp.
- Trong quá trình chơi, giáo viên có thể chuyển hướng khác với dự kiến ban đầu
một ít, giáo viên nên linh động khéo léo dẫn đắt. Đừng quá nguyên tắc, cứng nhắc
quá làm mất vui, mất không khí lớp học.
- Người giáo viên đóng vai trò là người quản trò phải công bằng xử lý tình
huống một cách khách quan, không thiên vị, không quá dễ dãi.

9

- Tác phong người quản trò phải chuẩn mực, ngôn ngữ phải sư phạm không thô
thiển, phong cách vui tươi, dí dỏm, duyên dáng.
- Trò chơi hình phạt(đảm bảo nhẹ nhàng): hãy quan niệm hình phạt là một trò
chơi nhỏ, đừng nên bắt ép quá đáng mà nên khuyến khích động viên người bị phạt
tham gia.
Bước 6: Nhận xét, đánh giá:
- Cần phải biết lúc nào ngừng trò chơi (do kinh nghiệm quan sát, kinh nghiệm
chơi). Đảm bảo thời gian của tiết học hoặc buổi ngoại khoá, đảm bảo sức khỏe cho
người chơi, tạo sự luyến tiếc cho lần chơi sau và mang lại hiệu quả giáo dục cao.
- Tiến hành đánh giá nhận xét về kết quả của trò chơi học tập và rút kinh nghiệm
những sai phạm, có thể tiến hành khen, phạt nhẹ nhàng(mang tính chất khích lệ học
sinh).  
B. Tổ chức một số trò chơi trong dạy học Sinh học 8.
Có thể vận dụng rất nhiều trò chơi trong các giờ dạy Sinh học nói chung và dạy
học Sinh học 8 nói riêng. Sau đây tôi xin được trình bày một số trò chơi:
1. Trò chơi : Giải ô chữ.
Trò chơi này tổ chức vào đầu giờ để kiểm tra bài cũ, tiết ôn tập để củng cố hoặc
tái hiện kiến thức. Trong các tiết ngoại khoá có thể dùng trò chơi này vào một phần
chơi cũng rất thú vị và cho hiệu quả cao.
- Mục đích :
+ Củng cố khắc sâu kiến thức của bài học, của chương ... từ đó giáo dục ý thức,
thái độ của học sinh qua bài dạy Sinh học.
+ Rèn luyện kỹ năng nhớ, vận dụng kiến thức Sinh học đã học của học sinh.
+ Phát triển tư duy nhanh nhạy, sáng tạo của học sinh.
- Chuẩn bị:
+ Bảng ô chữ, câu hỏi, đáp án.
+ Nếu nhà trường đủ cơ sở vật chất thì thiết kế trò chơi trên máy vi tính và chiếu
lên màn hình qua máy chiếu đa năng thì trò chơi này sẽ rất hấp dẫn và thi hút nhiều
học sinh tham gia.
* Cách xây dựng ô chữ:
- Trong mỗi tiết, chương, phần học đều có kiến thức trọng tâm hoặc các nội
dung cần giáo dục thái độ cho học sinh. Ta lấy kiến thức đó làm chủ đề, từ hàng dọc
hay chùm chìa khoá.
- Chọn các từ, các thuật ngữ, các nhân tố để lấy làm từ hàng ngang. Các từ hàng
ngang phải cô đọng, xúc tích, phải thể hiện được nội dung của bài trong vòng từ 5- 7
phút, thường số hàng ngang bằng số nhóm để mỗi nhóm có thể được trả lời ít nhất
một lần hoặc có thể không chia nhóm và cho cả lớp cùng tham gia.
10

- Các ô chữ phải rõ ràng, chính xác, gợi ý phải đúng nội dung.
- Các chữ cái trong các hàng ngang được sắp xếp theo một trật tự nhất định để
làm xuất hiện từ hàng dọc hoặc lựa chọn các chữ cái trong từ hàng ngang, để tìm ra
từ chủ đề ( hay chùm chìa khoá).
- Tiến hành:
+ Giáo viên là người nêu các gợi ý và tổ chức trò chơi.
+ Mỗi nhóm được trả lời một lần và lựa chọn từ hàng ngang, sau đó thảo luận 30
giây, nếu không có câu trả lời thì quyền trả lời dành cho nhóm khác, nếu trả lời đúng
thì giáo viên bóc ô chữ đó ra (hoặc cho xuất hiện trên màn hình).
+ Mỗi từ hàng ngang giải đúng được tính 10 điểm, giải được từ hàng dọc hoặc
từ chủ đề ( hay chùm chìa khoá) thì được 20 điểm. Nếu giải từ chìa khoá khi chưa mở
hết các ô chữ thì nhóm đó được cộng 40 điểm (nhóm nào đưa ra tín hiệu trả lời trước
thì nhóm đó giành được quyền trả lời). Sau đó các nhóm lại tiếp tục chơi để mở các ô
chữ còn lại nhưng lúc này mỗi từ hàng ngang đúng chỉ được 5 điểm(vì đã lộ chữ cái
của từ chìa khoá). Còn nếu nhóm trả lời từ chìa khoá bị sai thì nhóm đó mất quyền
chơi, các nhóm đó vẫn tiếp tục chơi.
+ Cuối giờ các nhóm tự đánh giá và cộng điểm và báo cáo lại giáo viên từ đó
giáo viên sẽ tổng hợp điểm cho các nhóm.
- Thảo luận chủ đề:
+ Đây chính là nội dung quan trọng để giáo dục ý thức thái độ của học sinh sau
bài học hoặc giúp học sinh khắc sâu kiến thức trọng tâm nhất của bài, chương.
+ Nhóm chiến thắng tức là nhóm có điểm cao nhất.
Ví dụ minh hoạ:
Ví dụ: Khi vào bài 47 cần kiểm tra nội dung Bài 46 - “Máu và môi trường
trong cơ thể”
*Mục đích của trò chơi:
- Dùng trò chơi giải ô chữ để củng cố kiến thức, tái hiện kiến thức giúp học sinh
khắc sâu được các kiến thức trong bài về cấu tạo của máu, một số vai trò của máu và
của môi trường trong cơ thể.
* Nội dung:
- Ô chữ bao gồm 8 hàng ngang, trong mỗi từ hàng ngang học sinh có thể tìm
thấy một chữ cái trong từ chủ đề (theo hàng dọc)
- Giáo viên chia lớp thành 8 nhóm, các nhóm tự bầu nhóm trưởng và thư ký.
- Các nhóm từ 1- 8, lần lượt tuỳ chọn hàng ngang từ 1- 8.
- Lưu ý: các nhóm có quyền đưa đáp án về từ chủ đề hoặc chùm chìa khoá khi
chưa giải hết các ô chữ theo hàng ngang.Nếu nhóm đưa ra từ chìa khoá là đúng thì
được cộng 40 điểm, các nhóm lại tiếp tục chơi để mở các ô chữ còn lại. Còn nếu
11

nhóm trả lời từ chìa khoá bị sai thì nhóm đó mất quyền chơi, các nhóm đó vẫn tiếp
tục chơi tiếp .
Các hàng ngang cụ thể như sau:
- Hàng ngang số 1: Gồm 10 chữ cái.
? Đây là thành phần chứa 55% thể tích của máu.
Đáp án là: huyết tương .
Học sinh tìm thấy chữ T trong từ chủ đề
Hàng ngang số 2: có 7 chữ cái.
? Đây là một loại tế bào máu có kích thước nhỏ và có cấu tạo tế bào chưa hoàn
chỉnh.
Đáp án là: tiểu cầu.
Học sinh tìm thấy chữ U trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 3: Có 7 chữ cái.
? Vận chuyển O2 và CO2 công việc của loại tế bào này.
Đáp án: Hồng cầu.
Học sinh tìm thấy chữ cái  trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 4: Gồm 4 chữ cái.
? Là từ diễn tả trạng thái tồn tại của máu trong cơ thể.
Đáp án: lỏng
Học sinh tìm thấy chữ cái N trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 5: Gồm 11 chữ cái.
? Là quá trình chỉ vai trò khái quát của máu trong cơ thể.
Đáp án: trao đổi chất.
Học sinh tìm thấy chữ H trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 6: Gồm 14 chữ cái.
? Là cụm từ chỉ môi trường gồm máu, nước mô và bạch huyết.
Đáp án: Môi trường trong
Học sinh tìm thấy chữ cái o trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 7: Gồm 7 chữ cái.
? Đây là thành phần chứa 45% thể tích của máu.
Đáp án: các tế bào máu
Học sinh tìm thấy chữ cái a trong từ chủ đề.
- Hàng ngang số 8: Gồm 4 chữ cái.
? Là chất có tỉ lệ 90% trong huyết tương.
12

Đáp án: nước
Học sinh tìm thấy chữ cái n trong từ chủ đề.
* Các chữ cái trong từ chủ đề đã xuất hiện học sinh đã có thể thấy ngay cụm từ
chủ đề là: tuần hoàn. Giáo viên có thể cho học sinh tìm từ chủ đề từ khi chưa mở hết
các hàng ngang.
* Nội dung ô chữ:
H U Y ế T T Ư Ơ N G
T I ể U C ầ U
H ồ N G C ầ U
L ỏ N G
T R A O Đ ổ I C H ấ T
M Ô I T R Ư ờ N G T R O N G
c á
c T ế B à O M á
U
N Ư ớ C
* Thảo luận chung:
Sau khi các nhóm đoán được ô chữ trong cụm từ chủ đề “ tuần hoàn” là một hệ
cơ quan trong cơ thể người.. Giáo viên gọi đại diện của nhóm thắng cuộc nói về ý
nghĩa của ô chữ có từ chủ đề đó và mối liên quan với các ô chữ còn lại, nhóm khác có
thể nhận xét, bổ sung và đưa ra lời bình.
- Yêu cầu: học sinh thấy được vai trò hết sức quan trọng của hệ tuần hoàn, đồng
thời ghi nhớ được những đặc điểm cấu tạo và chức năng của hệ cơ quan này trong cơ
thể.
2. Trò chơi : Gắn chú thích cho tranh, mô hình nhanh nhất.
- Mục đích của trò chơi:
+ Học sinh xác định được vị trí và gọi tên được các cơ quan, hệ cơ quan trên
tranh và mô hình cơ thể người.
+ Rèn luyện kỹ năng quan sát tranh, mô hình, tác phong nhanh nhẹn của học
sinh.
- Chuẩn bị:
+ Tranh, mô hình về các cơ quan hay hệ cơ quan trong cơ thể
+ Các mảnh bìa nhỏ ghi chú thích tên các cơ quan trong cơ thể sinh vật có dán
băng dính 2 mặt ở đằng sau.
+ Hai đội chơi mỗi đội có 3-5 học sinh (tuỳ vào nội dung của tranh hoặc mô
hình nhiều hay ít). Mỗi đội xếp thành 1 hàng đứng lên phía trước lớp. Một đội gắn
chú thích trên mô hình, một đội gắn chú thích trên tranh hoặc cùng gắn vào hai bên
của tranh nếu không có mô hình.
+ Thời gian chơi: 2 - 3 phút.
13

- Tiến hành:
- Khi giáo viên hô “ bắt đầu”, lần lượt học sinh số 1 của mỗi đội lên gắn chú
thích cho một cơ quan, sau đó về chỗ đưa lại các mảnh bìa để học sinh số 2 lên gắn
tiếp... cứ như vậy cho đến hết thời gian quy định. Nhóm nào hoàn thành nhanh, chính
xác thì nhóm đó thắng và được thưởng bằng một tràng pháo tay...
- Vận dụng:
Có thể vận dụng trò chơi này trong các bài dạy về cấu tạo ngoài và cấu tạo trong
của các cơ quan trong cơ thể người. Các bài có thể sử dụng được trò chơi này là: bộ
xương(bài 7) ; tiêu hoá và các cơ quan tiêu hoá(bài 24); bài tiết và cấu tạo hệ bài tiết
nước tiểu(bài 38); trụ não, tiểu não, não trung gian(bài 46) ; cơ quan phân tích thính
giác(bài 51).
Ví dụ: Bài 24 “Tiêu hoá và các cơ quan tiêu hoá”.
+ GV chuẩn bị tranh H24.3(tranh câm) và mô hình về cơ thể người có lộ các cơ
quan của hệ tiêu hoá và các mảnh bìa nhỏ ghi chú thích tên các cơ quan trong hệ tiêu
hoá có dán băng dính 2 mặt ở đằng sau (dành cho 2 đội). Các cơ quan đó là: miệng,
thực quản, dạ dày, gan, ruột non, ruột già, ruột thẳng, hậu môn, tụy.
+ Yêu cầu học sinh tự nghiên cứu thông tin trong H24.3(trang 78 SGK) trong 1
phút để xác định tên và vị trí các cơ quan trong hệ tiêu hoá của người.
+ Gv chia lớp thành 2 đội chơi theo 2 dãy bàn của lớp học
+ Hai đội chơi mỗi đội cử 3 học sinh đại diện cho đội mình xếp thành 2 hàng
đứng lên phía trước lớp. Giáo viên đặt 2 bộ chữ (có đính băng dính 2 mặt) trên bàn
cho mỗi đội một bộ để sử dụng khi chơi.
+ Gv yêu cầu một đội gắn chú thích trên mô hình, một đội gắn chú thích trên
tranh về các cơ quan trong hệ tiêu hoá của người (đã có tên trên các mảnh giấy nhỏ
có gắn băng dính 2 mặt ở đằng sau) trong khoảng thời gian 3 phút.
+ Khi giáo viên hô “ bắt đầu”, lần lượt học sinh số 1 của mỗi đội lên gắn chú
thích cho một cơ quan, sau đó về chỗ đưa lại các mảnh bìa để học sinh số 2 lên gắn
tiếp... cứ như vậy cho đến hết thời gian quy định. Nhóm nào h...