ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC TỪ LOẠI TRONG PHÂN
MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU TIẾNG VIỆT 4
(Bộ sách Chân trời sáng tạo)
A. MỞ ĐẦU................................................................................................................................1
A. MỞ ĐẦU................................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................................3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................................3
3. Giải pháp thực hiện............................................................................................................3
3. Giải pháp thực hiện............................................................................................................3
Biện pháp 1. Xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc để phân biệt từ loại danh từ - động
từ - tính từ cho học sinh.....................................................................................................3
Biện pháp 1. Xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc để phân biệt từ loại danh từ - động
từ - tính từ cho học sinh.....................................................................................................3
Biện pháp 2. Tổ chức trò chơi học tập giúp học sinh nâng cao khả năng xác định và sử
dụng danh từ......................................................................................................................6
Biện pháp 2. Tổ chức trò chơi học tập giúp học sinh nâng cao khả năng xác định và sử
dụng danh từ......................................................................................................................6
Biện pháp 3. Vận dụng hình ảnh, video minh hoạ trực quan hành động giúp học sinh
nhận diện chính xác các động từ........................................................................................8
Biện pháp 3. Vận dụng hình ảnh, video minh hoạ trực quan hành động giúp học sinh
nhận diện chính xác các động từ........................................................................................8

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phân môn "Luyện từ và câu tiếng Việt 4" chiếm một vị trí quan trọng trong
chương trình giáo dục cấp tiểu học. Đây không chỉ là bước tiền đề cho việc nắm
vững kiến thức ngữ pháp, từ vựng, mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng diễn
đạt suy nghĩ một cách rõ ràng và có logic. Qua mỗi bài học, trẻ được trải
nghiệm, khám phá, và vận dụng ngôn ngữ mẹ đẻ một cách linh hoạt. Vai trò của
môn học này không chỉ giới hạn ở việc truyền đạt kiến thức, mà còn là một phần
quan trọng góp phần xây dựng nền tảng giao tiếp cho học sinh, đồng thời nâng
cao nhận thức văn hóa và yêu thương tiếng mẹ đẻ.
Thực trạng giảng dạy và học tập trong phân môn "Luyện từ và câu" đang
trải qua nhiều biến động. Đầu tiên, mặc dù giáo trình luôn được cải tiến và cập
1

nhật, nhưng việc áp dụng công nghệ vào việc giảng dạy chưa thực sự hiệu quả.
Nhiều giáo viên vẫn mắc kẹt trong phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn tới
việc học sinh cảm thấy khó chịu và mất hứng thú. Về phía học sinh, thực trạng
học tập cũng đang gặp phải một số vấn đề. Do áp lực từ chương trình học nặng
và nhiều môn, không ít học sinh coi "Luyện từ và câu" như một môn phụ, chỉ
học cho qua. Mặt khác, sự lan rộng của ngôn ngữ mạng và tiếng Việt "tắt" trên
các phương tiện truyền thông đại chúng cũng ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt
chuẩn mực của học sinh. Tuy nhiên, cũng có những nỗ lực đáng ghi nhận từ
cộng đồng giáo viên, như việc tổ chức các buổi tập huấn, đào tạo nâng cao kỹ
năng, áp dụng phương pháp giảng dạy mới mẻ và sáng tạo, nhằm đáp ứng nhu
cầu thay đổi của thế hệ học sinh hiện đại.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông
tin, Bộ Giáo dục đã đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học. Trọng tâm
của yêu cầu này nằm ở việc tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh
không chỉ là người tiếp nhận mà còn là người chủ động tìm kiếm và khám phá
kiến thức. Giáo viên, từ vai trò truyền đạt, biến thành người hướng dẫn, đồng
hành cùng học sinh trên hành trình khám phá tri thức. Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục
cũng nhấn mạnh việc phát triển kỹ năng sống, kỹ năng mềm cùng với kiến thức
chuyên môn. Phương pháp dạy và học được kỳ vọng phải phản ánh sự liên kết
chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tế, giữa trường học và cộng đồng.
Nhận thấy được tầm quan trọng của phân môn Luyện từ và câu cũng như
đổi mới phương pháp giáo dục theo yêu cầu Bộ Giáo dục đặt ra, tôi đã lựa chọn
nghiên cứu đề tài “Đổi mới phương pháp dạy và học từ loại trong phân môn
Luyện từ và câu Tiếng Việt 4 (Bộ sách Chân trời sáng tạo)”. Qua đó, mục tiêu
lớn lao là hình thành một thế hệ học sinh sáng tạo, chủ động và có trách nhiệm,
đồng thời cũng tạo điều kiện cho giáo viên không ngừng nâng cao năng lực
chuyên môn và pedagogical trong một môi trường giáo dục đổi mới và sáng tạo.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài "Đổi mới phương pháp dạy và học từ loại trong phân
môn Luyện từ và câu Tiếng Việt 4" nhằm mục đích nâng cao chất lượng giảng
2

dạy và học tập, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của học sinh thế hệ mới. Nghiên cứu
này giúp giáo viên tiếp cận, biết đến và áp dụng các phương pháp mới mẻ, kích
thích sự chủ động, sáng tạo từ phía học sinh, giúp nâng cao năng lực tiếp thu và
vận dụng kiến thức về từ loại trong phân môn Luyện từ và câu.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: 35 học sinh lớp 4A trường Tiểu học …
Phạm vi nghiên cứu: Phân môn Luyện từ và câu - Tiếng việt 4 đối với học
sinh lớp 4 trường Tiểu học …
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích tài liệu: Thu thập và phân tích các tài liệu giáo
trình, sách giáo viên, sách giáo trò liên quan đến phân môn Luyện từ và câu
Tiếng Việt 4 cũng như các nghiên cứu đã được công bố về phương pháp giảng
dạy tiếng Việt.
Phương pháp quan sát thực tế lớp học: Trực tiếp quan sát và ghi nhận các
phương pháp giảng dạy được áp dụng trong lớp học, nhằm nắm bắt tình hình
thực tế, ưu nhược điểm của từng phương pháp.
.........
3. Giải pháp thực hiện
Biện pháp 1. Xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc để phân biệt từ
loại danh từ - động từ - tính từ cho học sinh
* Mục đích:
Việc xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc về từ loại, đặc biệt là danh từ,
động từ và tính từ, là bước quan trọng trong quá trình giáo dục ngữ văn của học
sinh. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm bắt cấu trúc và ngữ nghĩa của từng
loại từ, mà còn phát triển khả năng phân tích và sử dụng ngôn ngữ một cách linh
hoạt, chính xác. Bằng việc hiểu rõ vai trò và chức năng của mỗi từ loại trong
câu, học sinh có thể biểu đạt ý tưởng một cách rõ ràng, mạch lạc, đồng thời nâng
cao kỹ năng viết và giao tiếp hiệu quả.
* Nội dung và cách thực hiện:

3

Nắm chắc lý thuyết về từ loại là điều cần thiết trong quá trình học tập và
phát triển kỹ năng ngôn ngữ. Không chỉ là nền móng cho việc hiểu sâu rộng ngữ
pháp, lý thuyết từ loại còn giúp người học nhận biết và sắp xếp logic thông tin
trong câu chữ. Thông qua việc phân biệt chính xác giữa danh từ, động từ, tính từ
và các từ loại khác, học sinh có thể tạo ra những câu văn mạch lạc, tránh sai lầm
ngữ pháp và nâng cao khả năng biểu đạt. Đồng thời, việc nắm vững lý thuyết
này cũng mở ra cơ hội để học sinh tiếp xúc và tham gia vào các văn bản phức
tạp hơn, tăng cường sự tự tin và hiệu suất trong giao tiếp.
Khi học về từng loại từ loại, giáo viên hướng dẫn và giao nhiệm vụ cho học
sinh vẽ sơ đồ tư duy để hệ thống lại kiến thức. Sơ đồ tư duy là công cụ hiệu quả
giúp học sinh tổ chức và liên kết thông tin một cách logic, giúp nắm bắt nhanh
và nhớ lâu kiến thức.
Đầu tiên, tôi giúp học sinh hệ thống các vấn đề chính cần đưa ra trong sơ
đồ tư duy thông qua câu hỏi:
- Chức năng của các từ loại là gì?
+ Mỗi từ loại trong ngữ pháp có vai trò và chức năng riêng biệt trong câu.
+ Ví dụ, danh từ là tên gọi của người, sự vật, sự việc; động từ chỉ sự hành
động, trạng thái; tính từ miêu tả hoặc bổ sung thông tin cho danh từ.
- Dấu hiệu nhận biết của các từ loại là gì?
Tôi giải thích cho học sinh biết làm thế nào để nhận biết và phân biệt từng
loại từ dựa trên dấu hiệu cụ thể của chúng trong câu.
- Từ loại nào trả lời cho câu hỏi gì? Ai? Làm gì? Như thế nào?
+ Danh từ trả lời cho câu hỏi "Ai?" hoặc "Gì?".
+ Động từ trả lời cho câu hỏi "Làm gì?".
+ Tính từ trả lời cho câu hỏi "Như thế nào?" hoặc "Ra sao?".
- Nêu ví dụ về từ loại?
Tôi cung cấp cho học sinh một số ví dụ cụ thể cho mỗi loại từ, giúp học
sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng từng loại từ trong thực tế. Ví dụ:
+ Danh từ: Cây, sông, trẻ em, cánh đồng,...
+ Động từ: Chạy, đọc, hát, nấu,...
4

+ Tính từ: Đẹp, dễ thương, ngon, nhanh,...
- Đặt 2-3 câu với ví dụ:
Để củng cố kiến thức, tôi yêu cầu học sinh đặt ra 2-3 câu mẫu sử dụng các
ví dụ đã nêu, qua đó giúp học sinh áp dụng kiến thức vào bài tập thực hành. Ví
dụ:
+ Với danh từ “sách”, học sinh có thể tạo câu: “Em yêu thích việc đọc
sách.”
+ Với động từ “chạy”, học sinh có thể tạo câu: “Mỗi sáng, anh Nam thường
chạy bộ ở công viên.”
+ Với tính từ “đẹp”, học sinh có thể đặt câu: “Bức tranh này rất đẹp.”
Tiếp đó tôi cho học sinh xem sơ đồ tư duy mẫu về từ loại:
+ Sơ đồ tư duy về danh từ:

Hình ảnh sơ đồ tư duy về danh từ
+ Sơ đồ tư duy về động từ:

Hình ảnh sơ đồ tư duy về động từ
+ Sơ đồ tư duy về tính từ:

5

Hình ảnh sơ đồ tư duy về tính từ
Sau đó tôi giao nhiệm vụ cá nhân cho học sinh về nhà vẽ sơ đồ tư duy sau
mỗi bài học lý thuyết về từ loại. Đến tiết luyện tập riêng về từ loại đó, tôi mời
một số học sinh trình bày về sơ đồ tư duy của mình. Học sinh còn lại nhận xét,
bổ sung, giáo viên chuẩn hoá sau cùng.
Lưu ý: Với mỗi nhánh chi tiết trong sơ đồ tư duy, tôi yêu cầu học sinh lấy
ví dụ chi tiết để nắm bắt được kiến thức của từng từ loại qua mỗi bài học, tránh
trường hợp bị loạn sau khi học xong cả 3 loại từ.
Đến tiết luyện tập chung sau khi học xong danh từ - động từ - tính từ, tôi
xây dựng bảng phân biệt 3 loại từ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức.
..............................
Biện pháp 2. Tổ chức trò chơi học tập giúp học sinh nâng cao khả năng
xác định và sử dụng danh từ
* Mục đích:
Việc tổ chức trò chơi học tập không chỉ mang lại niềm vui và sự hứng thú
cho học sinh, mà còn giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng cần thiết. Mục đích
chính của việc tổ chức trò chơi hướng tới việc nâng cao khả năng xác định và sử
dụng danh từ là giúp học sinh hiểu rõ hơn về chức năng và cách sử dụng của
6

danh từ trong ngữ cảnh thực tế. Khi học thông qua trò chơi, học sinh có cơ hội
áp dụng lý thuyết vào thực hành, phát hiện và sửa lỗi, đồng thời tăng cường ghi
nhớ và tự tin hơn trong việc sử dụng danh từ một cách chính xác.
* Nội dung và cách thực hiện:
Việc tổ chức những trò chơi giáo dục giúp tăng sự tập trung và sự tham gia
tích cực của học sinh trong tiết học. Với đặc điểm tuổi tác của các em, trò chơi
và các hoạt động sáng tạo luôn tạo nên sự chú ý. Bằng việc áp dụng trò chơi, học
sinh sẽ trở nên nhiệt tình và năng động trong quá trình học. Các giáo viên nên
thực hiện những hoạt động sau:
- Áp dụng trò chơi vào giữa tiết và giờ giải lao, giúp học sinh ôn lại và củng
cố kiến thức mà vẫn giữ được tinh thần thoải mái.
- Giáo viên nên chọn lựa trò chơi tương ứng với môn và độ tuổi của học
sinh, đồng thời trò chơi nên khuyến khích sự tham gia của cả lớp.
Trong tiến trình dạy, tôi đã áp dụng những trò chơi sau để nâng cao sự tham
gia và sự sáng tạo của học sinh trong tiết học về danh từ:
Chia danh từ theo nhóm: Giáo viên giao nhiệm vụ cho 5 nhóm để tạo ra
một đoạn văn hoặc thơ tuỳ chọn, đảm bảo rằng có sự xuất hiện của 5 danh từ,
trong số đó phải có danh từ chung và danh từ riêng (chỉ địa điểm và chỉ người).
Mỗi nhóm thảo luận trong khoảng 10 phút. Sau thời gian đó, giáo viên phân
phát phiếu cho mỗi nhóm. Nhóm nào xác định, phân loại danh từ nhanh nhất và
hoàn thiện một cách nhanh chóng, chính xác sẽ dành phần thưởng.
Ví dụ đoạn văn của một nhóm: “Dòng sông kia mênh mông chảy qua làng
tôi, nước trong vắt như pha lê, phản chiếu bóng mây trắng bồng trên mặt nước.
Hai bên bờ sông là những hàng liễu rủ bóng, lá xanh mướt mắt đung đưa theo
những cơn gió nhẹ. Đôi khi, những đàn cá nhỏ nô đùa dưới lòng sông, tạo nên
những vũ điệu rực rỡ dưới ánh nắng. Lòng sông yên bình, phản chiếu bức tranh
của làng quê, nơi mà thời gian dường như chậm lại, và mọi thứ đều sống trong
sự hài hòa và bình an.”

7

Trò chơi theo nhóm: Giáo viên phân chia lớp thành các nhóm và yêu cầu
các nhóm liệt kê danh từ theo một chủ đề cụ thể. Nhóm nào sáng tạo ra nhiều
danh từ độc đáo và nhanh nhất sẽ giành chiến thắng.
Ví dụ: Giáo viên đặt yêu cầu: Các nhóm cần liệt kê danh từ về các đối tượng
trong một khu rừng.
Giáo viên chia bảng thành 5 cột tương ứng với 5 nhóm trong lớp, thành viên
của các nhóm sẽ lần lượt lên liệt kê các danh từ về đối tượng trong khu rừng
trong vòng 5 phút. Nhóm nào liệt kê được nhiều đáp án đúng nhất sẽ giành chiến
thắng.
Trò chơi diễn đạt danh từ được giao: Mỗi nhóm sẽ nhận 10 danh từ, và
một bạn trong nhóm sẽ lên bảng diễn tả danh từ đó mà không được phép nói, chỉ
dùng cử chỉ để các bạn trong nhóm đoán trong vòng 4 phút. Nhóm nào đoán
đúng nhiều từ nhất sẽ giành chiến thắng. Tôi chọn những danh từ đa dạng để
kích thích trí sáng tạo và tưởng tượng của các em.
Trò chơi đặt câu với danh từ: Nhóm nào sáng tạo được nhiều câu với một
danh từ cụ thể trong 3 phút sẽ là nhóm thắng cuộc. Trong trò này, tôi thường
chọn những danh từ chung để khuyến khích sự sáng tạo từ phía học sinh.
* Điểm mới:
Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng trò chơi học tập để nâng
cao khả năng xác định và sử dụng danh từ đã thay đổi đáng kể. Điểm mới của
biện pháp này chính là việc tích hợp các trò chơi học tập vào dạy học và tạo ra
một môi trường tương tác đa chiều. Thay vì chỉ học lý thuyết trên giấy, học sinh
được tham gia vào các trò chơi số hóa, nơi học sinh có thể thực hành việc sử
dụng danh từ trong nhiều bối cảnh thực tế, thông qua các tình huống giả định
sinh động và hấp dẫn. Điều này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà
còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng ứng dụng linh hoạt.
Biện pháp 3. Vận dụng hình ảnh, video minh hoạ trực quan hành động
giúp học sinh nhận diện chính xác các động từ
...........................

8

Người viết

Đỗ Văn Hiếu (LH zalo: 0985598499)

9