MỤC LỤC
Lời Tựa
1
2
3
5
6
7
8
Đêm
NGÀY
PHẦN III. PHỤ LỤC
SỐNG LẠI MỘT NGÃ BA ĐỒNG LỘC
GẶP TÁC GIẢ ĐẦU TIÊN VIẾT TRUYỆN KÝ VỀ MƯỜI CÔ GÁI THANH NIÊN XUNG PHONG HY
SINH Ở NGÃ BA ĐỒNG LỘC
THƯ CỦA NGƯỜI NHÀ LIỆT SĨ DƯƠNG THỊ XUÂN GỬI TÁC GIẢ NGHIÊM VĂN TÂN
MỘT TẬP SÁCH - MỘT ĐỜI VĂN

Lời Tựa
Đài Hoa Tím kể chuyện mƣời cô gái thanh niên xung phong đã hy sinh trong khi đảm bảo
huyết mạch giao thông ở Ngã Ba Đồng Lộc, trong chiến tranh chống Mỹ cứu nƣớc.
Tác giả là một công nhân luyện gang, luyện thép ở Khu Gang thép Thái Nguyên, đồng thời là
một bạn văn chƣơng. Tôi đã đọc Đài Hoa Tím từ khi sách mới "ra lò", nói theo cách của công
nhân gang thép, mùi giấy còn thơm. Nhƣng đến lần tái bản này, vẫn một Đài Hoa Tím năm nào,
tôi đọc với một cảm giác khác hẳn.
Tác phẩm đƣợc bổ sung thêm phần hai gồm hai chƣơng Đêm và Ngày và hay hơn hẳn. Đêm
không kể chuyện các cô gái Tiểu đội Đồng Lộc nữa, mà kể chuyện chính tác giả đi tìm lại cuộc
đời các cô ra sao, lặn lội bao nhiêu lần, vất vả ra sao, đã hoàn thành tác phẩm nhƣ thế nào.
Không phải để khoe công mà trái lại, để thú nhận sự bất cập của tài văn trƣớc một thực tế chiến
trƣờng vĩ đại, trƣớc những tấm gƣơng anh hùng còn tiềm ẩn những triết lý sâu xa của những đời
thƣờng của một dân tộc đang đứng lên tìm lại mình. Hóa ra, sự thú nhận của tác giả lại chính là
một nét tiêu biểu của giới văn chƣơng hôm nay trƣớc đề tài chiến tranh còn nguyên vẹn những
đòi hỏi, những khát vọng đƣợc tìm hiểu và tái hiện với một tầm cao tƣơng xứng. Tác phẩm toát
lên một tấm lòng biết ơn không bờ bến của nhân dân ta với những ngƣời ngã xuống trên chiến
trƣờng. Ngày kể chuyện viễn tƣởng vào năm 2018, nhân vật Tôi (tác giả) cùng bầu đoàn con
cháu của mình trở lại Đồng Lộc và thấy lòng biết ơn đó đƣợc nâng lên một tầm cao nhƣ thế nào.
Thật thú vị.
Từ lâu tôi đã làm bài Hà Lạc cho Nghiêm Văn Tân, khi ấy bạn bè còn gọi anh bằng cái tên
quen thuộc là Đồng Tâm (chính cái tên này mới nói lên cái mệnh của anh). Có lẽ vì cái mệnh
nhƣ thế nên giời đất xui khiến anh bỏ quê Hà Nội lên Thái Nguyên làm công nhân gang thép. Và
khi mơ mộng làm văn chƣơng thì chọn cái đề tài vô cùng khó khăn đối với chàng trai Hà Nội Thái Nguyên miêu tả hành động anh hùng (có sức kêu gọi và quy tụ lòng ngƣời) của mƣời cô gái
trên đất lửa Đồng Lộc. Trong thực tế Nghiêm Văn Tân đã thấy đây là một công việc lớn đối với
anh nên anh đã bỏ một phần đời của mình, mƣời năm chứ không ít, để có đƣợc gần 200 trang, và
nay là gần 300 trang 10 cô gái Ngã Ba Đồng Lộc.

Đọc cuốn sách này ta sẽ thấy anh biến thành một ngƣời của Hà Tĩnh. Câu sau đây ta biết anh
"thuộc" Hà Tĩnh thế nào: Qua cầu Phố Châu đến cầu Kè, cầu Tấn, cầu Sến, cầu Hà Tân. Qua
cầu Nan Nhe, đến cầu Sài Phố, rồi đến cầu Mãn Châu là đến xã Sơn Hồng.
Có thể nói đây là tác phẩm "mệnh" của Nghiêm Văn Tân, anh đã viết với tất cả tinh hoa của
đời mình, mà anh vẫn chƣa cho thế là đủ.
Ngày 8 tháng 12 năm Giáp Thân
(17 tháng 01 năm 2005)
Xuân Cang

1
Một buổi chiều cuối tháng sáu năm 1968...
- Đồng chí Võ Thị Tần! - Có tôi.
- Đồng chí báo cáo việc chuẩn bị cho A4 vào Ngã Ba Đồng Lộc.
- Báo cáo: Tất cả đã sẵn sàng. - Tần ngập ngừng. - Một số chị em còn ngày nghỉ bù. Cần cho
về thăm gia đình trƣớc khi vào Đồng Lộc. Rồi đây sẽ... gay go, ít có thời gian...
Đại đội trƣởng C552 Nguyễn Thế Linh gật đầu:
- Đồng ý. Nên mang bớt tƣ trang về nhà. Chỉ để lại những thứ gì thật cần thiết! - Rõ.
- Đồng chí phải chịu trách nhiệm trƣớc đại đội về việc chị em "đi đến nơi, về đến chốn!".
- Rõ.
- Các đồng chí về triển khai những công việc đã bàn. Giải tán! Các tiểu đội trƣởng thanh niên
xung phong của C552 nhanh nhẹn đứng dậy, chỉ một loáng đã đi gần hết.
Tần còn ở lại. Linh vừa cài nắp xà cột, vừa đi đến chỗ Tần đứng. Anh dịu dàng hỏi Tần:
- Còn việc chi nữa, Tần? - Tôi muốn ra thăm hiện trƣờng mới.
Linh nhìn lên bầu trời. Trời xanh thăm thẳm... Anh nhìn Tần. Gƣơng mặt Tần bình thản, tự
tin. Hai gò má hơi cao ửng hồng. Đôi mắt Tần nhìn thẳng, trong veo. Một cái nhìn mạnh mẽ, sâu
sắc. Linh hơi bối rối:

- Cũng đƣợc. Nhƣng phải cẩn thận. Còn thừa thời gian để chúng đánh bom dăm trận. Có
lẽ...Tần chỉ nên lên Rú Mòi quan sát, cho an toàn. Dứt khoát không đƣợc ra Ngã Ba...
Tần mỉm cƣời:
- Anh cứ yên tâm. Tôi sẽ "đi đến nơi, về đến chốn".
Linh cƣời:
- Có thế, ngƣời ở chiến trƣờng xa sau này mới đƣợc nhờ.
Tần đỏ mặt, quay ngoắt bƣớc đi nhanh. đôi bím tóc sau lƣng đung đƣa.
Tần cầm bó hoa mua vừa hái dọc đƣờng. Những canh hoa phủ đầy bụi đất đỏ.
Cô băng qua dãy hố bom đỏ quạch còn khét lẹt mùi thuốc đắng, lên đến đỉnh cao nhất của Rú
Mòi vào lúc mặt trời sắp lặn về phía bên kia dãy núi Mũi Mác.
Bộ quần áo thanh niên xung phong bạc màu ƣớt dẫm mồ hôi. Tần đi nhanh đến nỗi chiếc công
sự tròn có lối thông sang đoạn giao thông hào lát nắp chắc chắn. Mấy tàu lá tro che tạm trên chỗ
Tần đứng đã xộc xệch, qua kẽ lá lộ ra những mảnh trời xanh.
Một đài quan sát đơn sơ. Nhƣng chính ở nơi đây, La Thị Tám - Thái Văn A của Đồng Lộc đã đứng một trăm mƣời sáu ngày quan sát máy bay địch, đếm bom rơi, rồi vác bó tiêu kẹp mảnh
mo cau trắng xuống tìm bom.
Tám cắm tiêu cạnh những cánh đuôi bom từ trƣờng và những hút bom chƣa nổ, đánh dấu cho
các tổ phá bom của công binh và thanh niên xung phong tìm đến.
Tám ở Cầu Nhe, Vĩnh Lộc - cùng huyện Can Lộc với Tần. Hai ngƣời chƣa lần nào gặp nhau.
Tần vẫn mong có ngày gặp Tám ở Ngã Ba Đồng Lộc, để học hỏi kinh nghiệm chiến đấu. Nhƣng
Tám lại đƣợc điều về đƣờng Một gần Thƣợng Gia. Tần mới nghe tên, chƣa gặp ngƣời.
Tần đặt bó hoa mua lên thành công sự rồi nhìn toàn cảnh Đồng Lộc.
Trƣớc đây, khu vực này cây cối um tùm. Ruộng đồng xanh tốt, mƣợt mà. Nhà cửa san sát nhƣ
bát úp. Con mƣơng Linh Cảm dẫn nƣớc qua cầu Cây Muỗm, qua xóm Đồng Mỹ, về cánh đồng
Trƣờng Thành dƣới chân Rú Mòi này, là nguồn nƣớc tƣới tiêu lớn nhất của Đồng Lộc, đảm bảo
cho hai trăm năm mƣơi mẫu lúa chiêm...

Nhƣng giờ đây, trƣớc mặt Tần chỉ còn là một đất đỏ mênh mông. Cả xả bị bom phá sạch, đốt
sạch. Không còn một nóc nhà. Không còn một mảnh tƣờng nguyên vẹn. Không còn một bóng
cây xòe tán lá. Hàng vạn cây non mới trồng trên các đồi trọc và đƣờng trục bị bom quét sạch.
Hàng nghìn mồ mả từ bao đời nay yên nghỉ cũng bị bom Mỹ đào xới tung lên. Hố bom chi chít,
chằng chịt trên khắp các sƣờn đồi, trên khắp các cánh đồng. Vài hố bom tròn xoay, còn phần lớn
là những hố bom dài, méo mó không ra hình thù gì cả. Dòng mƣơng to chảy thẳng tắp dƣới chân
Rú Mòi bị bom chặt ra từng khúc, hất tung đi.
Đoạn đƣờng Mƣời Lăm từ Cầu Bạng qua cầu Đôi, cầu Máng, cầu Tùng Cóc, rồi qua ngã ba
Khiêm Ích, qua cầu Tối về đến Ngã Ba Đồng Lộc bị bom Mỹ đánh nát bét. Mỏm đồi ngay Ngã
Ba Đồng Lộc bị bom đào xới không biết bao nhiêu lần thấp tẹt hẳn xuống. Đoạn đƣờng từ Ngã
Ba Đồng Lộc chạy thẳng vào xóm Trƣờng Thành gần nhƣ đã biến mất, chỉ còn một vệ lối đi
ngoằn ngoèo nhỏ nhƣ bờ ruộng.
Cỏ cây còn sống sót đều phủ đầy bụi đất đỏ.
Tần nhìn đâu cũng chỉ thấy một màu đất mới. Thỉnh thoảng cơn gió Lào bay thốc qua, bụi đất
đỏ lại lồng lên trong không gian, sặc mùi khói bom khét lẹt. Lần đầu tiên trong đời, Tần nhìn
thấy con gió Lào cuộn xoáy tròn bay nhƣ lửa bóc trên đỉnh núi.
Còn đâu nữa mấy chục kho thóc, mấy chục kho phân và những sân gạch lớn? Biến đâu rồi
những trại chăn nuôi trâu bò đàn, những mẫu chè xanh và những vƣờn ƣơm hàng vạn cây non?
Bay đi đâu hàng loạt máy xay, máy xát, máy tuốt lúa, máy bơm nƣớc, trƣờng học các cấp, nhà
trẻ, trạm xá và những phòng đọc sách của nhân dân Đồng Lộc? Bom Mỹ đã xóa tất cả.
Tất cả đã biến thành tro bụi, thành những kỷ niệm xé lòng, và những nỗi căm thù nhức nhối
trong tim...
Nhìn cảnh Đồng Lộc, Tần không ngăn nổi dòng nƣớc mắt bỗng trào lên khóe măt. Tần nghiến
răng lại. Hai giọt nƣớc mắt nóng hổi từ từ lăn trên gò má hơi cao. Cặp lông mày thẳng, to và
khỏe nhíu lại. Đôi mắt Tần nhìn mãi ra xa, nhƣ chẳng nhìn vào đâu, nhƣng lại thấy tất cả...
Quê Tần ở xã Thiên Lộc - trƣớc gọi là làng Phù Minh, gần dãy núi Hồng Lĩnh, gần đƣờng số
Một. Khi máy bay Mỹ ném bom sập cầu Hạ Vàng - gần bến đò Thƣợng Trụ - tỉnh đã mở con
đƣờng vòng men theo chân Hồng Lĩnh. Con đƣờng ấy, phải đi qua quê Tần ra đƣờng số Một,
chạy về Nam...

Nhân dân xã Thiên Lộc dời làng ra giữa đồng để làng cũ làm nơi trú ẩn cho những đoàn xe ra
trận. Bố mẹ Tần và hai em trai Tần cũng bỏ nhà, ra giữa cánh đồng sơ tán. Hàng cây tro trƣớc
cửa nhà nghiêng bóng trên hàng dậu ruối. Cái giếng nƣớc thành xếp đá vòng có từ ngày xƣa - đã
là nơi Tần thƣờng soi bóng. Cây cam, cây muỗm mới trồng ở góc vƣờn, không ai chăm sóc. Tất
cả đều quạnh quẽ... Đột nhiên Tần thấy nao nao trong lòng một nỗi nhớ quê, nhớ nhà, nhớ ngƣời
yêu đang ở chiến trƣờng xa...
Tần nhìn suốt dọc đƣờng Mƣời Lăm mãi về phƣơng Nam xa tít tắp. Ở trong ấy, có những
đoạn đƣờng Tần và các bạn đã bám trụ vững vàng trong mấy năm qua: La Khê, Khe Ác, Cầu
Cháy, phà Địa Lợi... Tần thuộc từng cái ngầm, từng lối tránh... Còn ở đây, Ngã Ba Đồng Lộc,
ngay tong chuyện của quê mình Tần rât quen, giờ cũng lạ lẫm biết bao. Tiểu đội Tần sẽ đƣợc
phân công đảm bảo đoạn đƣờng nào? Vào, ra phòng tránh ra sao? Những chuyện gì sẽ đến, và
phải giải quyết thế nào? Ở nơi kẻ thù ném bom khốc liệt nhƣ thế này, chuyện mất mát hy sinh
nhất định sẽ xảy ra. Trong tiểu đội Tần ai sẽ nằm lại đây mãi mãi? Điều đó không thể nào biết
trƣớc đƣợc. Gƣơng mặt nào trong tiểu đội 4 của Tần cũng đều có một dáng vẻ thân thƣơng riêng.
Tần thầm mong không bao giờ xảy ra điều đó với bất cứ một ai...
Tần nhìn đăm đăm xuống đoạn đƣờng ven chân núi Mũi Mác. Ở đó các bạn Tần đang làm
việc trên mặt đƣờng nóng bỏng. Hai chiếc xe ủi C100 của tổ anh Uông Xuân Lý cần mẫn gạt đất
sƣờn đồi xuống hố bom trên mặt đƣờng.
Tần chợt để ý mấy anh công binh trong tổ Vƣơng Đình Nhỏ đang lúi húi chuẩn bị phá bom từ
trƣờng ở gần cầu Tối[1]. Một anh vụt đứng thẳng lên, quay tròn lá cờ đỏ mấy vòng. Những tiếng
còi lanh lảnh rúc lên. Mọi ngƣời nhanh chóng xuống hầm. Chỉ một loáng, không còn bóng ai trên
mặt đất. Tần nhảy xuống công sự tròn theo phản xạ, nhƣng vẫn nhìn về phía anh cầm cờ đỏ.
Đột nhiên, anh vẫy lá cờ rất mạnh rồi nằm ngay xuống. Cột khói và bụi đất đỏ tung lên cao
ngất. Tiếng nổ rền rĩ bay ra theo đám khói ấy. Có tiếng gió rít chói tai, vút qua đỉnh Rú Mòi.
Mấy cánh hoa mua bay bay, xáo động. Những hòn đất to đang rơi xuống mỗi lúc một nhanh. Tần
lo lắng, nhìn tảng đất cứ muốn chụp xuống chỗ anh công binh nằm. Cô nắm chặt bó hoa mua,
căng mắt nhìn anh. Tần muốn hét lên, báo cho anh biết.
Nhƣng nhanh nhƣ cắt, anh công binh đã lăn mấy vòng tránh thoát. Tần thờ phào nhƣ chính
mình vừa thoát nạn. Cô lại học thêm đƣợc một kinh nghiệm tránh mảnh bom và đất rơi ở những
nơi chƣa có hầm.

Dƣới đƣờng Mƣời Lăm, tiếng máy ủi C100 lại vang lên đều đều. Cả lùm cây lá khố - lẫn
trong màu đất đỏ - lại tiếp tục di động, cần mẫn san đất.
Những tốp thanh niên xung phong làm đƣờng lại có mặt ở chỗ cũ nhanh nhƣ vừa hiện lên, sau
một tiếng còi.
Với kinh nghiệm chiến đấu hơn ba năm qua, Tần phát hiện ngay ra một đoạn đƣờng sơ hở.
Đoạn đƣờng này ở ngay chân dãy Mũi Mác, từ đó qua cái cống nhỏ, mới tới cầu Truông Kén, đi
ra Ngã Ba Đồng Lộc mới. Hiện nay đoạn đƣờng này chƣa bị đánh phá nhiều vì nó nằm kẹp giữa
hai dải Mũi Mác và Rú Mòi. Bay tạt ngang hoặc chếch qua ném bom thƣờng ít trúng. Nhƣng rồi
thằng địch sẽ khôn ra. Chúng sẽ bay dọc để ném bom. Mình phải chủ động trƣớc. Ở đây chƣa có
hầm hố. Lỡ ra khi cần điều quân đến đây, nó đánh thì sao? Tần nhìn đoạn đƣờng ven chân núi
Mũi Mác khá lâu rồi mới cầm bó hoa mua ra khỏi đài quan sát.
Khoảng trời phía tây sau dãy Mũi Mác đỏ rực ráng chiều nhƣ đám cháy dữ dội. Ngôi sao
Hôm rực rỡ, trong vắt, đột ngột hiện ra trên bầu trời cao thẳm.
Tần xuống đến chân Rú Mòi, trời chạng vạng, sắp tối.
- Đoành. Đoành. Đoành.
Ba tiếng súng trƣờng nổ rất đanh, báo hiệu đƣờng đã thông. Tần đi nhanh về phía đƣờng
Mƣời Lăm đón xe ra. Thƣờng thƣờng xe phải làm nhiệm vụ dọn đƣờng. Sau mấy chuyến xe dọn
đƣờng an toàn, xe chở hàng mới tấp nập kéo nhau qua Đồng Lộc, về Nam.
Tần đón kịp chuyến xe ra đầu tiên. Thấy Tần vẫy, anh lái Din ba cầu dừng ngay xe lại:
- O đi mô? Mang hoa đi đám cƣới à? Nghe tiếng ngƣời khu Ba tập nói giọng Hà Tĩnh, Tần
mỉm cƣời:
- Đúng đó. Cho em đi cùng đến cống Mƣời Chín.
- Ở mô? - Ở Phú Lộc.
- Nhƣng đây là chuyến dọn đƣờng. O nên chờ xe sau...
- Nỏ can chi mô. Em cùng đi dọn cho vui.
- Thôi đƣợc. Lên đây. To gan gớm.

Tần leo lên xe. Chiếc Din ba cầu không còn cửa. Kính vỡ. Ghế ngồi không có nệm. Anh lái xe
nhìn Tần:
- O ngồi tàm, sau này hòa bình sẽ có Von ga đƣa o về Hà Nội thăm "Đất thành" để bù lại
chuyến đi này.
- Đến xe đạp em còn chƣa biết đi nữa là ... đi Von ga! - Thật không? - Dạ. Thật.
Hai tiếng cƣời trong trẻo vang lên. Xe chuyển bánh.
Xe xóc ghê gớm. Tần cố bám chắc lấy ghế ngồi. Im lặng. Trƣớc mặt hai ngƣời là con đƣờng
đầy thƣơng tích vừa "băng" tạm. Một quả bom từ trƣờng nham hiểm nào đó - lọt qua đƣợc mắt
công binh - đang chờ nổ bên đƣờng? Không thể biết chắc đƣợc. Dù sao cũng vẫn phải có một
chiếc đi mở đƣờng, sẵn sàng hy sinh để đồng đội đƣợc bình yên. Tần nhìn anh lái xe Din ba cầu.
Anh đang chăm chú nhìn về phía trƣớc. Đôi mắt sáng và đẹp. Gƣơng mặt thông minh, cƣơng
nghị. Tần yên tâm.
Hà Nội. Thủ đô. "Đất thánh"... với Tần sao nghe xa lắm... Biết bao giờ Tần có thể ra thăm Hà
Nội đƣợc? Kể cũng hay: Trong cuộc chiến tranh này, thanh niên của mọi miền quê đều sát cánh
bên nhau trên một tuyến đƣờng.
Ai cũng để lại đằng sau họ hàng đồng đúc, gia đình thân thƣơng, tập thể bạn bè bộn bề kỷ
niệm. Một ngƣời đi, bao nhiêu ngƣời thƣơng nhớ, đợi chờ. Còn ngƣời đi, phải nhớ đến tất cả,
phải chịu trách nhiệm với tất cả, phải chịu trách nhiệm với tất cả những ngƣời thân ở lại đằng
sau...
Trong cuộc chiến tranh ác liệt này, chúng ta hiểu nhau hơn và thƣơng nhau hơn. Chúng ta
không có nhiều thời gian để săn sóc nhau, biểu lộ tình cảm với nhau, còn lấy đâu ra một chút thời
gian để xoi móc hoặc giận hờn nhau nữa? Kẻ thù nham hiểm đang rình chụp những cái chết bất
ngờ lên đầu mọi ngƣời. Phải sống với nhau nhƣ thế nào đây, để đến khi tôi hay là anh ngã xuống,
chúng ta có thể khóc thƣơng nhau một cách chân thành...
Anh lái xe chợt nhìn thấy đôi mắt Tần tƣ lự, trang nghiêm. Anh cƣời:
- Chắc o đang chờ một tiếng bom bất ngờ...
- Không. Anh hiểu lầm rồi.
- Vậy thì... tôi xin lỗi o.

Tần mỉm cƣời, nói nhƣ reo lên:
- Còn một tốp "ba sẵn sàng" đang đón mình kia kìa.
- Ờ nhỉ.
Xe đến gần một tiểu đội thanh niên xung phong và công binh đang đứng đợi. Một anh công
binh giơ tay ra hiệu cho xe dừng lại. Anh nói:
- Hình nhƣ còn một quả... trong khu vực trƣớc mặt. Chúng mình đã rà khắp rồi mà không
thấy. Dù sao cũng phải phòng xa.
Anh lái xe cƣời:
- Cám ơn các đồng chí. Nhƣ vậy là an toàn rồi.
Có tiếng một o thanh niên xung phong nào đó nói trong tiếng cƣời:
- Đẹp đôi quá, hầy! Mọi ngƣời cƣời vang.
Tần cũng cƣời.
Anh lái xe vừa cho xe đi, vừa nói:
- Đƣờng tốt lắm. Cám ơn các đồng chí.
- Đi an toàn nhé.
Những bàn tay vẫy chào nhau. Tần giơ bó hoa mua vẫy lại. Chiếc xe từ từ đi vào đoạn đƣờng
chƣa có xe nào đi qua. Im lặng. Những ngƣời bạn vừa chia tay vẫn hồi hộp đứng nhìn theo...
Xe bỗng xóc nẩy ngƣời lên. Tần ngã chúi vào bên tay anh. Cả hai cùng cƣời. Tần ngồi lại vào
chỗ cũ.
- Anh cứ khen đƣờng tốt mãi đi! Anh lái xe hóm hình:
- Đây không phải là đƣờng nhựa... Xóc thế mình mới tỉnh ngủ đƣợc. Đã mấy đêm thức trắng
rồi. Mình chỉ lo ngủ gật, lạng xuống hố bom thì ƣớt ráo! - Đã ƣớt lại còn ráo! Ra khỏi Đồng Lộc,
anh tha hồ ngủ bù.
- Tha hồ chở bù thì có. Mình đang vây hãm chúng nó ở Khe Sanh. Không chở nhanh đạn với
gạo vào, thì lính ta đánh đấm thế nào? Tần dè dặt:

- Em nghe nói: Khe Sanh sẽ là Điện Biên Phủ thứ hai. Có phải thế không anh? - Chƣa biết
chừng. Nhƣng thằng Mỹ nó cũng ranh lắm. Chúng đang tìm cách tháo chạy.
- Hội nghị ở Pa-ri đã họp phiên thứ chín rồi. Hồi ta đánh Điện Biên Phủ, cũng lôi đƣợc thằng
Pháp vào bàn ở Giơnevơ. Lịch sử nhƣ cố tình lặp lại.
Có phải thế không anh? Anh lái xe nhìn Tần:
- Đồng chí là chính trị viên à? - Vâng. Chính trị viên của một tiểu đội Thanh niên xung phong.
- Lần đầu tiên tôi nghe nói đến chức danh "chính trị viên tiểu đội" đấy.
- Ít nhất ai cũng là chính trị viên của chính mình...
Anh lái xe lại nhìn Tần, rồi im lặng, tiếp tục căn đƣờng cho chuẩn khi đi qua ngã ba Khiêm
Ích. Một lát sau anh mới nói:
- Thế là tôi tỉnh ngủ rồi đấy.
- Em lại bắt đầu buồn ngủ rồi.
- Đồng chí cứ ngủ đi. Đến cống Mƣời Chín tôi gọi.
- Ai lại thế? Trời tối hẳn rồi. Anh bật đèn gầm lên cho dễ đi.
- Chƣa cần thiết. Lát nữa...
- Sau này hòa bình, nếu anh mang Von ga vào đón khách ra thăm Hà Nội, liệu anh có bật đèn
pha đi giữa ban ngày, để bù lại những lúc đi đêm nhƣ thế này không? Anh lái xe cƣời. Tần chỉ
còn thấy đôi hàm răng trắng đều trên gƣơng mặt anh đã nhòa vào bóng tối...
Anh lái xe thấy Tần im lặng, tƣởng Tần muốn ngủ... Anh giảm bớt tốc độ cho đỡ xóc. Tần nói
ngay:
- Anh cứ cho xe chạy nhƣ cũ. Càng nhanh càng tốt.
- Phải. Mình đang giành giật với nó từng phút, từng giờ.
Tần cƣời:
- Anh là chính trị viên rồi đó.
- Nhƣng chỉ là chính trị viện của một mình tôi.
- Sao lại một mình. Anh đƣợc mấy cháu rồi? - Tôi sẽ có vào khoảng hai hoặc ba gì đó.

- Sao lại sẽ có?...
- Vì đến bây giờ, tôi vẫn chƣa biết mẹ các cháu là ai.
Tần im lặng. Tần tin là anh ấy nói thật. Nhƣng Tần không muốn đi sâu vào chuyện đó. Nó cứ
làm sao ấy. Mấy anh ngƣời khu Ba nói chuyện có duyên quá. Nhƣng mà... thôi.
Nhìn cảnh vật bên đƣờng tan hoang, trơ trụi, mênh mang trong bóng đêm mờ ảo, dầy đặc bụi,
Tần chỉ thấy buồn, nhƣng không sợ chút nào.
Tần nghĩ đến tập thể chị em do mình phụ trách: phần lớn đều mới vào thanh niên xung phong
đợt đầu tháng mƣời một năm ngoái. Đến nay, cuối tháng sáu năm một nghìn chín trăm sáu tám,
chị em mới ở với nhau chƣa đầy tám tháng.
Ban đầu chỉ có Võ Thị Tần và Hồ Thị Cúc, hai đội viên cũ đã hết hạn ba năm nghĩa vụ, nhƣng
ở lại đơn vị theo yêu cầu của chi bộ Đảng, để phụ trách một số chị em mới ở Đức Thọ vào. Gần
đây, đại đội bổ sung thêm nguyễn Thị Xuân quê ở Vĩnh Lộc và Võ Thị Hợi cùng quê Thiên Lộc
với Tần.
Cả hai đều làm tròn nghĩa vụ ba năm, sắp chuyển ngành. Chỉ có bốn chị em cũ, còn lại là
mƣời hai đội viên mới. Mỗi ngƣời một tính một nết. Nhƣng Tần và Cúc khéo tổ chức chị em
thành một tập thể đoàn kết, thƣơng yêu nhau, nên đã hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ của Đại đội
giao cho. A4 luôn cho luôn là một tập thể tiên tiến ở C2, đƣợc cả đại đội thừa nhận vị trí đầu đàn
một cách dễ dàng. Nhƣng liệu rồi đây - tại Ngã Ba Đồng Lộc này - chị em có còn vững vàng để
vƣợt qua mọi khó khăn, làm trọn nhiệm vụ đƣợc không? Tần rất tin ở chị em mình. Nhƣng dù
sao Tần cũng vẫn lo lo... Giá nhƣ đƣợc gặp Cúc ngay bây giờ, để bàn bạc với nhau, có phải hay
biết bao nhiêu? Xe đã tới cầu Bạng.
Địch đánh phá cầu này và các đƣờng xe, đƣờng ngầm rất dữ. Tần khẽ nhắc anh lái:
- Tới cầu Bạng rồi. Qua đây mới gọi là qua bƣớc hiểm nghèo.
Anh lái xe gật đầu:
- Tôi đã hút chết ở cái "cửa tử" này hai lần rồi.
Có tiếng còi xe bên kia ngầm giục giã. Anh lái xe bảo Tần:
- Các tƣớng ấy xin đƣờng sang trƣớc. Đành phải nhƣờng đƣờng cho xe mang đạn vào thôi.

Tần im lặng. Anh lái xe nép sát vào bên đƣờng. Anh bảo Tần:
- Đồng chí có thể đi bộ qua ngầm, sang bên kia trƣớc đi. Ở lại đây nguy hiểm lắm.
Tần im lặng, nhìn anh. Anh có vẻ khẩn khoản:
- O nên sang trƣớc đi. Lỡ đoàn xe vào đông, tôi phải chờ lâu. Ở lại đây nguy hiểm lắm. Cứ đi
trƣớc đi. Khi nào xe qua, tôi sẽ đón o lên dọc đƣờng.
Tần lắc đầu, kiên quyết:
- Không. Em không thể đi nhƣ thế đƣợc.
- Tôi nói o đừng giận... Sao lại "đàn bà" nhƣ thế? - Thế... Em là đàn ông à? Một chiếc xe phủ
bạt kín mít, nặng nề đi qua... Anh lái xe cƣời:
- Nhƣng mà... lỡ ra... không cần thiết.
- Ở vào địa vị em, anh có đành tâm thoát thân lấy một mình không? Một chiếc xe phủ bạt nữa
đi qua...
Anh lái xe hơi lúng túng:
- Thôi đƣợc. Chờ một lát xem sao. Hình nhƣ nhiều xe vào lắm. Chúng mình xuống xe một lúc
cho thoải mái.
Tần cài bó hoa mua lên cửa kính vỡ, rồi nhảy xuống đƣờng. Bụi ngập bàn chân. Tần hỏi:
- Xe mình chở gì mà loảng xoảng, long coong suốt thế anh? - Toàn vỏ đạn đại bác. Đủ loại.
Một chiếc xe phủ bạt nữa lại đi qua... Những chiếc xe đi cách nhau một khoảng an toàn. Tần
đếm xe qua không biết chán. Những chiếc xe im lặng đi vào hƣớng Đồng Lộc. Những ngọn đèn
gầm mờ nhạt. Những anh lái xe kiên cƣờng quên giấc ngủ đem nay lần lƣợt cho xe qua trƣớc mặt
Tần.
Bốn mƣơi hai, bốn mƣơi sáu... năm mƣơi...
Đột nhiên, bầu trời bỗng vụt sáng nhƣ ban ngày, rồi tối sầm lại.
Tiếng bom nổ rất gần. Những vệt đạn pháo cao xạ của Trung đoàn 210 đỏ lừ vút lên cùng một
lúc. Tần đã nép mình sát mặt đƣờng. Anh lái xe nhích lại gần chỗ Tần:
- Nó bom vào ngầm giả đấy. Cứ yên trí.

Bom lại nổ liên hồi. Những quầng lửa nhoàng lên trong nháy mắt, rồi vụt tắt. Bụi mù mịt. Đất
đá rơi rào rào xung quanh Tần. Tiếng máy bay gào thét. Đất rùng mình liên tục. Không gian sặc
sụa mùi khói bom tanh nồng, đắng khét.
Tần bỗng thấy có ảnh lửa chập chờn rất gần, vội ngẩng nhìn lên. Chiếc xe sau cùng vừa đi qua
đang bốc cháy.
Tần đứng phắt dậy định chạy đến bên chiếc xe có những kiện hàng đang bốc lửa. Tiếng bom
rít trong không gian. Anh lái xe vội kéo Tần nằm xuống.
Mấy quầng lửa sáng chói nhƣ chớp giật nhoàng lên, rồi lại vụt tắt.
Anh lái xe đứng thẳng dậy, nói rất nhanh với Tần:
- Đồng chí cố dập lửa, để tôi hút bọn chúng nó theo tôi, kẻo chúng đánh hơi thấy cả đoàn xe.
Tần gật đầu, lao đến chỗ xe cháy. Trong lúc đó, anh lái xe nổ máy chiếc Din ba cầu, bật đèn
pha sáng quắc lao qua ngầm vọt sang bờ bên kia...
Ở chỗ xe cháy, anh bộ đội lái xe đang dùng bình hóa chất xì hơi vào đám cháy. Trong ánh lửa,
Tần thấy anh cao lớn lạ thƣờng. Trán anh loang máu đỏ. Những giọt máu chảy tràn qua gò má
đen xạm. Đôi mắt anh nhƣ bốc lửa.
Thấy Tần đến giúp sức anh nói to nhƣ át tiếng máy bay đang gầm rú trên đầu:
- Nhanh lên! Ở dƣới là đạn.
Tần thấy rát mặt, định nắm lấy một góc bạt đang cháy rần rật, nhƣng xe cao quá. Tần bíu lấy
thành xe đu lên. Tấm bạt phủ xe đây rồi. Dây buộc chắc quá. Tần cúi xuống ghé răng gỡ nút
dây... Hai ngƣời nữa ở phía những chiếc xe đi thoát chạy vụt đến. Một anh cởi ngay áo ngoài ra
nhảy phốc lên xe, dùng áo gật lửa. Lửa reo lên. Những kiện hàng xếp bên trên đang bốc cháy...
Tần thoáng nhìn về phía bên kia cầu Bạng tháy hai vệt đèn pha của chiếc DIn ba cầu đang bị kẹp
giữa những quầng lửa bom uy hiếp. Tiếng máy bay xa dần về phía ấy...
Cơn gió Lào quái ác ở đâu bỗng xộc tới, quạt mạnh vào đám cháy trên xe.
Khói. Lửa. Tần cảm thấy mùi khét của tóc mình bị cháy. Mặc. Gỡ đƣợc mối dây buộc góc bạt
ra thì lửa đã liếm đến gần chỗ Tần đứng. Tần giật mạnh tấm bạt đang cháy cho tuột khỏi thành
xe và leo lên xe. Những kiện hàng bên trên vẫn đang bốc lửa. Tiếng anh bộ đội hét lên:

- Hất những hòm thịt hộp đang cháy xuống đất. Mau lên, ở dƣới là đạn! Tần làm theo mệnh
lệnh nhanh nhƣ sóc. Một hòm, hai hòm... Nhƣng mấy hòm sau dây còn buộc vào nhau, nặng quá.
Tần không biết làm thế nào, đành cởi phăng chiếc áo ngoài ra quật vào những vệt lửa. Chiếc áo
Đông xuân còn lại ƣớt đãm mồ hôi. Tần chỉ nghĩ đến những hòm đạn sắp nổ. Phải cứu lấy đạn.
Tần lại vung áo lên, vụt xuống những lƣỡi lửa. Hai cánh tay trần của Tần bỏng rát. Mặc. Dập lửa
đã...
Đám cháy dịu dần, lụi dần, rồi tắt hẳn. Chỉ còn những tàn than đỏ rực ở những kiện hàng đang
cháy dở đã bị lăn xuống.
Tần ngồi bệt xuống một hòm đạn xếp ở gần đầu xe, thở gấp. Chiếc áo trong tay Tần đã bắt
lửa, cháy mấy chỗ. Tần vội dụi tắt những vệt cháy trên áo mình, rồi lại mặc vào.
Mùi vải và mùi tóc cháy khét lẹt.
Tần bàng hoàng khi sờ thấy tóc mai và những món tóc ngoài mũ xoăn tít lại. May mà Tần đã
búi tóc gọn nhƣ mọi ngày, nên còn lại đƣợc đuôi tóc.
Cô nhảy xuống xe.
Trong lúc ba anh lái xe chia nhau xem xét xung quanh chiếc xe và những kiện hàng đang cháy
dở để chuẩn bị đi, chợt họ nghe tiếng Tần kêu lạc giọng:
- Xe anh ấy cháy rồi! Cả bốn ngƣời đều nhìn về phía bên kia cầu Bạng. Ở trên đƣờng Mƣời
Lăm - cách đấy chừng vài ki-lô-mét, có một chiếc ôtô đang bốc cháy dữ dội. Anh bộ đội bị
thƣơng buông một tiếng thở dài:
- Đúng là cậu Din ba cầu vừa đậu ở đây. Thấy cậu ấy bật pha lao qua ngầm là tôi hiểu ngay...
Anh quay sang, hỏi Tần:
- Các đồng chí ở đơn vị nào? Anh ấy tên chi? - Em đi nhờ xe. Chƣa kịp hỏi tên anh...
- Chúng tôi vội phải đi cho kịp đoàn xe, nên không có thời gian quay trở lại chỗ xe đồng chí
Din ba cầu bị cháy. Mong đồng chí trên đƣờng về qua đấy, thăm nom giùm... hộ chúng tôi.
Tần cố nén xúc động:
-Vâng. Các anh cứ đi, đi cho kịp đoàn...
-Cảm ơn đồng chí đã chia lửa với anh em tôi. Xin đồng chí cho biết tên và địa chỉ.

Tần lƣỡng lự:
- Có gì đâu. Đó là nhiệm vụ của chúng em.
- Mong đồng chí cứ cho chúng tôi đƣợc biết địa chỉ.
- Em là Võ Thị Tần, A4 - C552 - P18 - Hà Tĩnh. Khi nào ra, mời các anh vào chỗ chúng em
chơi.
- Đƣợc rồi. Nhất định chúng tôi sẽ vào ghé thăm các đồng chí.
Chiếc xe cuối cùng không còn phủ bật lại ra đi. Tần thầm gửi theo lời chào ra mặt trận.
Bên kia cầu Bạng, đám cháy chiếc xe Din ba cầu cũng lụi dần. Tần đứng sững nhìn ánh lửa
cuối cùng đang chập chờn lay động. Tần bỗng thấy cay cay mắt. Ngọn lửa cũng nhòe đi trong hai
dòng nƣớc mắt...

2
Tần về đến Phú Lộc vào lúc chị em vừa ăn cơm sáng xong, chuẩn bị đi ngủ bù. Hồ Thị Cúc
đang chêm lại một các cuốc.
Thấy Tần về, áo cháy xem, mặt còn xám khói, bơ phờ và mệt mỏi, cả tiểu đội sửng sốt, quây
lại đón Tần:
- Chị Tần bay ơi! - Chị Tần mô rồi? - Chị Tần ăn cơm chƣa? Tần vui vẻ hỏi các bạn:
- Đêm qua, A mình mần ăn ra răng? Cúc đặt cái cuốc vừa chêm xong vào góc nhà, nói:
- Làm đất "Biên Hòa" vƣợt mức năm phẩy bẩy phần trăm. Trong đó có cả suất của Tần nữa.
- Giỏi quá. Nhƣng thôi. Các đồng chí đi ngủ đi. Chiều nay ta sẽ họp A.
Quay sang phía Cúc, Tần cƣời:
- "Ông" có để phần cơm cho mình không? Đói lắm rồi.
- Cả hai suất chiều qua và sáng nay.
Hƣờng - chim Sơn ca của đơn vị - bƣng về thau nƣớc giếng trong vắt, đặt ngay trƣớc mặt Tần:
- Nom chị dữ hung. Chị rửa mặt đi, rồi ăn cơm.

Trong lúc Tần rửa mặt, Cúc chỉ ngồi ngắm Tần. Hƣờng dọn bàn ăn. Thấy chậu nƣớc đen
ngòm, Tần tủm tỉm cƣời:
- Có ai muốn nhuộm áo đen không? Hƣờng định bê thau nƣớc đi, Tần ngăn lại tự mang đi đổ
lấy. Thừa lúc Tần quay đi, Hƣờng nhìn Cúc, lè lƣỡi lắc đầu, rồi lủi mất.
Cúc vẫn yên lặng, xới cơm ra bát ngồi đợi.
Một lát sau Tần vào. Gƣơng mặt đã sáng sủa.
Khi Tần bỏ mũ ra treo lên liếp, lọ vành tóc quanh đầu cháy xém, Cúc giật mình. Thấy Cúc trố
mắt nhìn, Tần dịu dàng:
- Nỏ can chi mô, "ông" mệt thì ngủ đi một lát. Tý nữa ta hội ý.
Cúc nhỏ nhẹ:
- Tần cố ăn đi. Mình đợi...
Cúc nhìn Tần ăn ngon lành. Chỉ một loáng xong bữa cơm ngô chan canh bí đỏ. Tần định dọn
mâm bát, Cúc giành lấy mang ra cầu ao. Rửa bát xong, Cúc vào nhà, thấy Tần ngồi ngủ gục đầu
ngay trên bàn, một tay vẫn cầm hờ chiếc chén uống nƣớc.
Cúc nhẹ nhàng lấy chiếc quạt lá tro, ngồi cạnh Tần, se sẽ quạt. Cúc vừa quạt, vừa lắng nghe
động tĩnh trên trời. Chỉ có tiếng bom, tiếng máy bay xa mãi phía Đồng Lộc. Những tiếng bom
rền rĩ không ngớt.
Cúc nhìn Tần ngủ hồn nhiên, thanh thản mà thèm...
Cuộc đời Tần đơn giản, hạnh phúc hơn Cúc nhiều. Bố mẹ Tần rất cƣng con gái lớn. Bác Cung
- cha Tần - bao giờ cũng coi Tần nhƣ còn nhỏ. Mẹ Tần càng yêu con gái hơn ai hết. Mẹ không
muốn con đi lấy chồng xa. Mẹ đã nhận lời gả Tần cho một anh trai làng mà Tần yêu. Anh đã đi
bộ đội, vào chiến trƣờng miền Nam. Còn Tần ngay sau đó đi Thanh niên xung phong. Tần hay
cởi mở tâm sự với chị em, tính nết thẳng thắn, vô tƣ, yêu đời nên bạn bè đều quý... Còn về phần
Cúc, cùng tuổi với Tần, sao cuộc đời nhiều đắng cay chua xót thế? Cúc cất tiếng khóc chào đời
ngày mồng sáu tháng chín âm lịch năm một nghìn chín trăm bốn mƣơi tƣ trên mảnh đất Nƣơng
Bao, xã Sơn Bằng, bên sông Ngàn Phố, Hƣơng Sơn.
Mới đƣợc tám tháng tuổi, nạn đói khủng khiếp năm một nghìn chín trăm bốn mƣơi lăm đã
cƣớp mất bà nội Cúc, cha Cúc và nhiều ngƣời khác trong làng.

Bao nhiêu ngƣời chết đói vào lúc chỉ còn mƣời lăm ngày nữa là gặt đƣợc lúa chiêm.
Ông nội Cúc đƣa hai mẹ con Cúc về nhà nuôi, rau cháo lần hồi đợi ngày lúa chín... Đến năm
Cúc lên ba tuổi, mẹ đi bƣớc nữa.
Từ đấy, Cúc sống trong sự đùm bọc của ông nội và o Loan. Chẳng đƣợc bao lâu, đến tháng
chạp năm sau ông nội Cúc qua đời. Một mình o Loan nuôi cháu, cho đến năm sau chú Hồ Văn
Dũng đi bộ đội về cƣới vợ. Từ đấy, Cúc ở với chú, mợ và o.
Bà Trinh - mẹ Cúc - lấy chồng ở Sơn Bằng có thêm bốn ngƣời con, thỉnh thoảng vẫn về thăm
nhƣng chẳng có gì để gửi nuôi Cúc. Thời gian này Cúc còi cọc, mặt choắt lại, đôi mắt luôn luôn
nhìn xuống, lâu dần, thành thói quen. Tóc Cúc vàng hoe, cộc cỡn nhƣ một túm lông đuôi bò.
Quanh năm cô chỉ có chiếc quần lửng với tấm áo vá.
Cúc đi chăn bò, cắt cỏ, bế em, kiếm củi và làm bao nhiêu việc không tên khác ở trong nhà.
Cúc làm chậm, nhƣng cần cù, cẩn thận và thật thà, nên thƣờng đƣợc gọi là "Cúc mục".
Hồi Cúc lên tám, một hôm, đun nồi cám lợn xong, Cúc lúi húi quét dọn bếp. Mợ vào bƣng nồi
ra, chẳng may trƣợt chân đánh đổ cả nồi cám vừa sôi lên lƣng cô. Cúc bị bỏng nặng, suốt ngày
nằm sấp trên chiếc chõng con, lúc tỉnh, lúc mê...
O Loan hồi ấy còn ở nhà, thƣơng xót cháu, ba tháng liền chữa cho cháu bằng bài thuốc chữa
bỏng dân gian. Cuối cùng, Cúc đã khỏi. Nhƣng vết sẹo bỏng sần sùi rất lớn, suốt từ bả vai xuống
đến thắt lƣng Cúc, không bao giờ xóa đƣợc, chuyện này Cúc giấu mọi ngƣời kể cả Tần.
Mỗi lần đi tắm Cúc chỉ đứng trông chừng máy bay cho các bạn. Cúc tắm riêng, về sau rốt. Ai
cũng bảo Cúc lề mề. Cúc chỉ cƣời. Một nỗi buồn thoáng qua trên đôi mắt vẫn còn thói quen hay
nhìn xuống của cô...
Ngồi quạt cho Tần đang ngủ gục trên bàn, Cúc âu yếm nhìn tấm lƣng thon khỏe mạnh, phẳng
phiu ẩn sau tấm áo thanh niên xung phong bạc màu, xém lửa. Thốt nhiên Cúc đặt nhẹ bàn tay lên
lƣng Tần khẽ vuốt ve trìu mến...
Tần chợt tỉnh dậy, "bắt đƣợc quả tang" Cúc đang âu yếm mình. Tần ôm choàng lấy Cúc:
- Mình ngủ lâu chƣa? Sao không gọi mình dậy? Cúc đỏ mặt, gỡ tay Tần ra, nói lảng:
- Đêm qua không thấy Tần về. Mình lo quá. Chỉ sợ bị ở cầu Bạng hay ở đâu thì khổ... Chị em
không biết đâu mà tìm...

- Sao "ông" biết mình suýt bị ở cầu Bạng? - Mình đoán thế. Đêm qua thấy nó đánh ở phía ấy,
rồi lại thấy cả ánh đèn pha của ông tƣớng nào sáng lóe mãi lên. Chắc sợ quá, cuống quýt, không
tắt đƣợc đèn...
Tần im lặng nhìn đi mãi tận đâu đâu:
- Không phải anh ấy nhầm đâu. Anh làm thế, để cứu...