LỊCH SỬ

BÀI 16 : HẬU PHƯƠNG NHỮNG NĂM SAU CHIẾN DỊCH
BIÊN GIỚI

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức: Biết hậu phương được mở rộng và xây dựng vững mạnh:
+ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng đã đề ra những nhiệm vụ nhằm đưa
cuộc kháng chiến đến thắng lợi.
+ Nhân dân đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm để chuyển ra mặt trận.
+ Giáo dục được đẩy mạnh nhằm đào taọ cán bộ phục vụ kháng chiến.
+ Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu được tổ chức vào tháng 5- 1952 để đẩy
mạnh phong trào thi đua yêu nước.
2. Kĩ năng: Nêu một số điểm chính hậu phương sau những năm chiến dịch biên giới.
3.Thái độ: Trân trọng, tự hào về truyền thống yêu nước, bất khuất của dân tộc.
4. Năng lực:
- Năng lực tư chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề
và sán g tạo.
- Năng lực hiểu biết cơ bản về Lịch sử, năng lực tìm tòi và khám phá Lịch sử, năng
lực vận dụng kiến thức Lịch sử vào thực tiễn
II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

- Hình trong SGK

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
1. Khởi động:( 5')
- Tổ chức cho HS chơi trò chơi Hái táo để trả - HS tham gia trò chơi.
lời các câu hỏi:
+ Nêu ý nghĩa của chiến thắng Biên giới
- Căn cứ địa Việt Bắc được củng cố
thu - đông 1950.
và mở rộng, ta nắm quyền chủ động
trên chiến trường
+ Nhờ đâu ta có thể giành được thắng lợi trong -Sự lãnh đạo tài tình của Đảng Và
các chiến dịch đó?
Bác Hồ, sự chiến đấu anh dũng của
các chiến sĩ và sự hỗ trợ tích cực
của hậu phương.
- Tổng kết trò chơi.
-Trong cuộc kháng chiến, ngoài ựự lãnh đạo tài
tình của Đảng và Bác Hồ, sự chiến đấu anh
dũng của các chiến sĩ thì hậu phương giữ vai
trò vô cùng quan trọng, hậu phương chính là
điểm tựa vững chắc cho tiền tuyến kháng chiến.
Vì thấy được điều đó, sau khi thất bại ở chiến
dịch Biên giới quân Pháp đã đề ra kế hoạch
nhằm đảo ngược tình thế giữa ta và địch đó là:
Đánh phá hậu phương của ta đẩy mạnh tiến
công quân sự. Trong tình hình đó, chúng ta
càng đẩy mạnh xây dựng hậu phương vững

chắc để chi viện cho tiền tuyến. Chúng ta cùng
tìm hiểu về hậu phương trong những năm sau
chiến dịch Biên giới qua bài: Hậu phương
những năm sau chiến dịch Biên giới.
2. Hoạt động hình thành kiến thức mới:(28')
* Mục tiêu: Biết hậu phương được mở rộng và
xây dựng vững mạnh.
* Cách tiến hành:
HĐ mở đầu:
+ Em hiểu hậu phương là nơi như thế nào?
- Hậu phương: vùng tự do (không bị
địch chiếm đóng) trong kháng chiến,
nơi cung cấp sức người, sức của cho
tiền tuyến
+ Con hiểu tiền tuyến là nơi như thế nào?
- Tiền tuyến : nơi giao chiến giữa ta
và địch.
- GV đưa tranh minh họa hình ảnh về hậu
phương và tiền tuyến
+ Trong các bức ảnh, bức ảnh nào chỉ hậu - Bức 1, 3 là chỉ hậu phương.
phương? Các bức ảnh còn lại là nơi nào?
- Bức 2,4 là tiền tuyến.
- Yêu cầu HS đọc 2 dòng đầu của bài và trả lời
câu hỏi:
+ Sau chiến thắng Biên giới 1950 hậu phương - Sau chiến thắng Biên giới 1950
của ta như thế nào?
hậu phương của ta ngày càng vững
mạnh, góp phần cùng tiền tuyến
chiến thắng thực dân Pháp.
- Vì sao hậu phương của ta lại phát triển vững
mạnh như vậy chúng ta cùng tìm hiểu cụ thể
từng nội dung của bài. Các em đã biết sau chiến
dịch Biên giới cuộc kháng chiến của ta bước
sang một giai đoạn mới, để tiếp tục phát triển
đường lối kháng chiến, kiến quốc, lãnh đạo
toàn dân đẩy mạnh kháng chiến chống thực dân
Pháp đến toàn thắng, Trung ương Đảng ta đã
quyết định tổ chức Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ II của Đảng.
HĐ 1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II
của Đảng:
- Yêu cầu HS quan sát hình 1 SGK và đọc
thông tin từ tháng 2 đến 1951 ….chia ruộng
đất cho nông dân và thảo luận theo bàn trả lời 2
câu hỏi:
- HS đọc 2 câu hỏi:
1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 2 của
Đảng diễn ra vào thời gian nào?
2. Đại hội đề ra nhiệm vụ gì cho Cách mạng

nước ta? Điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ ấy
là gì?
- Các con thảo luận trong thời gian 3'
- Yêu cầu đại diện các nhóm trình bày câu 1.
1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 2 của - Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
Đảng diễn ra vào thời gian nào?
II của Đảng diễn ra vào tháng 2 năm
1951.
- Cho quan sát H1 SGK
- Cảnh chụp mọi người đang dự Đại
+ Hình 1 chụp cảnh gì?
hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của
- GV mô tả : Đây là cảnh chụp Đại hội đại biểu Đảng .
toàn quốc lần thứ II của Đảng, Tháng 2 năm
1951 được trang trí rất trang trọng có ảnh Bác
Hồ, hai bên có quốc kì và cờ đảng. Phía trên là
Đoàn chủ tịch gồm có các đ/c Lãnh đạo cao cấp
của đảng. Người đứng lên chính là Chủ tịch
HCM đang đọc báo cáo tổng kết và phương
hướng hoạt động của Đảng. Phía dưới có các
đại biểu dự đại hội.
Bây giờ mời các thầy cùng cả lớp mình ngược
dòng lịch sử quay lại thời gian ngày ấy để cảm
nhận không khí làm việc của đại hội Đảng lần
thứ II như thế nào nhé!
- GV chiếu đoạn video.
- HS chú ý theo dõi
+ Qua thước phim tư liệu, em thấy không khí - Không khí sôi nổi mọi người phấn
cũng như tinh thần của mọi người dự Đại hội khởi và rất quyết tâm.
như thế nào?
- ĐH đã quyết định đưa đảng ra hoạt động công
khai với tên gọi là Đảng Lao động Việt Nam.
ĐH đã bầu chủ tịch đảng là Chủ tịch HCM và
Tổng bí thư là đồng chí Trường Chinh. Hồi đó
tổ chức Đảng có chủ tịch Đảng và Tổng bí thư
còn ngày nay chỉ có Tổng bí thư là chức vụ cao
nhất của tổ chức Đảng.
+ Hiện nay nước ta đang thực hiện nhiệm vụ - Đại hội Đảng làn thứ 12. Tổng bí
của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ bao nhiêu? thư là Đ/c Nguyễn Phú Trọng.
Tổng Bí thư là ai?
- Yêu cầu đại diện các nhóm trình bày câu 2.
2. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của - Đưa cuộc kháng chiến đến thắng
Đảng đề ra nhiệm vụ gì cho CMVN? Điều kiện lợi.
để hoàn thành nhiệm vụ ấy là gì?
- Điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ
đó là: Phát triển tinh thần yêu nước,
đẩy mạnh thi đua, chia ruộng đất
cho nông dân.
- Hs nhận xét
- Gv chốt câu trả lời đúng trên bảng phụ (máy

chiếu)
+ Tại sao Đảng ta lại xác định Phát triển tinh
thần yêu nước, đẩy mạnh thi đua, chia ruộng
đất cho nông dân là những điều kiện để đưa
cuộc kháng chiến đến thắng lợi?

- Hs nêu theo ý hiểu: Tinh thần yêu
nước chính là nhân tố tạo sức mạnh
vô địch, nó có thể nhấn chìm mọi kẻ
thù, Yêu nước là thi đua thi đua là
yêu nước nên cần đẩy mạnh thi đua
và nông dân là số đông trong số
những người VN yêu nước vì thế
phải chia ruộng đất cho nông dân để
nông dân có thể phát huy được tinh
thần yêu nước, đẩy mạnh thi đua
trong lao động sản xuất trên chính
tài sản ruộng đất của mình.

- Ngày 11/6/1948 Chủ tịch HCM đã ra lời “Kêu
gọi thi đua ái quốc” và nhận được sự hưởng
ứng của toàn quân, toàn dân ta. Và ở ĐH lần
này, lần nữa lại cho thấy rõ tầm quan trọng của
việc phát triển tinh thần ấy, người người thi đua
ngành ngành thi đua ta nhất định phải thắng
địch nhất định phải thua. Và nhấn mạnh vai trò
của phát triển sản xuất nông nghiệp, việc đầu
tiên là phải chia ruông đất cho người nông dân
để người dân đẩy mạnh thi đua trong lao động
sản xuất trên chính tài sản ruông đất của mình.
Nhờ tinh thần “thi đua là yêu nước, yêu nước
phải thi đua” đã tạo cho hậu phương của ta
ngày càng lớn mạnh. Chúng ta cùng tìm hiểu
tiếp hoạt động 2 để biết điều đó.
HĐ 2: Sự lớn mạnh của hậu phương những
năm sau chiến dịch Biên giới
- Đọc SGK từ: Ở các vùng tự do ....góp phần
cho kháng chiến thắng lợi và quan sát H2 +3
SGK, thảo luận nhóm (6') các câu hỏi sau
(cho HS đọc câu hỏi trên màn chiếu)
- GV phát phiếu thảo luận
1. Tinh thần thi đua kháng chiến của nhân dân
ta được thể hiện trên lĩnh vực kinh tế như thế
nào?
2. Tinh thần thi đua kháng chiến của nhân dân
ta được thể hiện trên lĩnh vực văn hóa giáo dục
như thế nào?
- Gọi đại diện báo cáo kết quả:
Đại diện nhóm báo cáo kết quả:
1. Tinh thần thi đua kháng chiến của nhân dân - Nhân dân đẩy mạnh sản xuất
ta được thể hiện trên lĩnh vực kinh tế như thế lương thực, thực phẩm để chuyển ra
nào?
mặt trận.

- Yêu cầu các nhóm nhận xét.
- GV: đưa H 3- SGK lên máy chiếu để khai
thác tranh.
- Quan sát bức ảnh chụp cảnh gì?
- Bộ đội đang giúp dân cấy lúa.
+ Vì sao bộ đội giúp dân cấy lúa?
- Bộ đội giúp dân cấy lúa để làm
mùa cho nhanh, sản xuất ra thật
nhiều lúa gạo để phục vụ cho kháng
chiến
+ Qua việc Bộ đội giúp dân cấy lúa nói lên điều - Qua việc Bộ đội giúp dân cấy lúa
gì?
nói lên tình cảm quân dân rất thắm
- Chốt tranh 3: Việc bộ đội giúp dân cấy lúa thiết và cũng nói lên tầm quan trọng
chính là thực hiện chủ trương chính sách của của sản xuất lương thực trong kháng
đảng là xây dựng kinh tế tự cấp tự túc. Toàn chiến
dân ta đã tích cực sản xuất không để 1 tấc đất
bỏ hoang. Nông dân, học sinh, bộ đội cùng
tham gia sản xuất. Chúng ta đẩy mạnh sản xuất
để đảm bảo cung cấp cho tiền tuyến.
+ Ngoài sản xuất về lương thực thực phẩm, ta - Sản xuất vũ khí phục vụ kháng
còn sản xuất gì để phục vụ kháng chiến?
chiến
- GV đưa hình 2
+ Hình 2 chụp cảnh gì ?
- H2: Cảnh Bác Hồ đến thăm công
binh xưởng đầu tiên ở Việt Bắc
trong thời kì kháng chiến chống
pháp.
+ Công binh xưởng là nơi để làm gì?
- Công binh xưởng là xưởng chế tạo
vũ khí và sản xuất trang thiết bị cho
quân đội
+ Quan sát bức ảnh có những ai?
- Có Bác Hồ, người đứng đằng sau
là anh hùng Ngô Gia Khảm và các
công nhân trong công binh xưởng
- Anh hùng Ngô Gia khảm là một trong những
người đầu tiên xây dựng và quản lí phân xưởng
cơ giới ở chiến khu VB
+ Việc Bác Hồ đến thăm công binh xưởng nói - Bác rất quan tâm đến việc xây
lên điều gì?
dựng nhà máy, xí nghiệp quốc
phòng để sản xuất vũ khí phục vụ
cho kháng chiến .
- Ngoài việc đẩy mạnh sản xuất lương thực
thực phẩm, ta còn quan tâm đến việc sản xuất
vũ khí phục vụ cho kháng chiến nên: Trong
thời gian này chúng ta đã xây dựng được các
xưởng công binh chế tạo vũ khí đạn dược phục
vụ kháng chiến. Từ năm 1951-1953, từ liên khu
IV trở ra đã sản xuất được 1310 tấn vũ khí, đạn
dược.

2. Tinh thần thi đua kháng chiến của nhân dân - Các trường đại học Sư phạm Đại
ta được thể hiện trên lĩnh vực văn hóa giáo dục học Y- Dược vẫn đào tạo cán bộ
như thế nào?
phục vụ kháng chiến. Hơn một triệu
học sinh phổ thông vừa học tập vừa
hăng hái tham gia sản xuất.
+ Tại sao các trường Đại học sư phạm, Đại học - Vì phục vụ kháng chiến cần những
Y- Dược tích cực đào tạo cán bộ cho kháng con người có tri thức nên học sinh
chiến?
vẫn cần đẩy mạnh học tập, cần
thuốc men, các y bác sĩ phục vụ cho
kháng chiến.
- GV: Kết hợp đưa tranh
- Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện
+ Các bức ảnh chụp cảnh gì?
với sinh viên trường Đại học Y
khoa.
- Giáo sư Tôn Thất Tùng giảng bài
cho sinh viên.
+ Qua các bức ảnh nói lên điều gì?
- Bác Hồ người đứng đầu của Đảng
quan tâm sát sao đến sự phát triển
của văn hóa giáo dục để đảm bảo
mọi điều kiện cần thiết cho sự phát
triển của đất nước cũng như cuộc
kháng chiến đang diễn ra.
+ Qua phần vừa tìm hiểu em có nhận xét gì về - Hậu phương được xây dựng vững
hậu phương của ta sau những năm 1950.
mạnh.
+ Theo em, vì sao hậu phương có thể phát triển - Vì Đảng lãnh đạo đúng đắn phát
vững mạnh như vậy?
động phong trào thi đua yêu nước .
- Vì nhân dân ta có tinh thần yêu
nước cao.
+ Sự phát triển vững mạnh của hậu phương có - Tiền tuyến được chi viện đầy đủ
tác động thế nào đến tiền tuyến? (Gv chiếu sức người, sức của có sức mạnh
tranh)
chiến đấu cao
+ Qua các bức ảnh cho biết điều gì?
- Sự chi viện của Hậu phương cho
tiền tuyến
- GV chốt toàn bộ phần 2 (slide chiếu)
- Để tiếp tục động viên nhân dân cán bộ, bộ đội
nỗ lực thi đua thực hiện chương trình kháng
chiến kiến quốc của Chính phủ, đồng thời đề
cao khen thưởng các chiến sĩ thi đua và cán bộ
gương mẫu Đảng và chính phủ đã tổ chức Đại
hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn
quốc
HĐ3: Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ
gương mẫu toàn quốc.
- Đọc SGK từ 1/5/1952 ...thắng lợi của cuộc
kháng chiến và trao đổi trả lời các câu hỏi. (HS
đọc các câu hỏi lên)

- Đại diện học sinh trả lời.
+ Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu -1/5/1952
toàn quốc được tổ chức khi nào?
+ Đại hội được tổ chức nhằm mục đích gì?
- Nhằm mục đích là khẳng định
những đóng góp to lớn của các tập
thể và các cá nhân cho thắng lợi của
cuộc kháng chiến.
GV: Đây là đại hội đầu tiên để tổng kết và biểu
dương những thành tích của phong trào thi đua
yêu nước. (GV đưa bức ảnh chụp về ĐH)
+ Việc biểu dương những tập tập thể và cá - Làm cho mọi người hăng say, tích
nhân điển hình trong ĐH có tác dụng như thế cực hơn trong phong trào thi đua.
nào với phong trào thi đua yêu nước?
+ Những anh hùng được bầu chọn trong đại hội - Đại hội bầu ra được 7 anh hùng:
chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc Cù Chính Lan, La Văn Cầu, Nguyễn
là những ai ?
Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên, Ngô
Gia Khảm, Trần Đại Nghĩa, Hoàng
Hanh.
- Quan sát màn chiếu (ảnh các anh hùng được
bầu chọn) gv giới thiệu:
+ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân là 4
anh hùng: Cù Chính Lan, La Văn Cầu, Nguyễn
Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên,
+ Con hiểu gì về danh hiệu AHLLVTND?
- AHLLVTND: danh hiệu cao quý
của Nhà nước tặng các cá nhân có
thành tích trong chiến đấu, phục vụ
chiến đấu.
+ Anh hùng lao động: Ngô Gia Khảm, Trần Đại
Nghĩa, Hoàng Hanh.
+ Con hiểu gì danh hiệu AHLĐ ?
- AHLĐ: danh hiệu cao quý của
Nhà nước tặng các cá nhân có nhiều
thành tích trong lao động
+ Kể những hiểu biết của em về thành tích của - HS kể về La Văn Cầu, Ngô Gia
một trong 7 anh hùng được bầu chọn
Khảm, Nguyễn Thị Chiên
- Còn Lại GV giới thiệu
- Để ghi nhớ công lao của các anh hùng thì - Xây dựng nhà lưu niệm, lấy tên
nhân dân ta đã làm gì?
các anh hùng đặt tên cho đường phố
- GV đưa hình ảnh
trường học , tạc tượng...
+ Noi gương các anh hùng em đã làm gì để thể + … em phải chăm ngoan, thi đua
hiện lòng yêu nước của mình?
học giỏi, làm nhiều việc tốt…
+ Trường em đã phát động phong trào thi đua - Thi đua dạy tốt, học tốt
nào?
- Thi đua làm nhiều việc tốt.
- GV: Ngày nay, trong công cuộc xây dựng đất
nước nhân dân ta vẫn luôn thi đua trên mọi lĩnh
vực. Để khích lệ, động viên tinh thần thi đua

của toàn dân thì ĐH thi đua yêu nước của các
tỉnh và toàn quốc vẫn thường xuyên được tổ
chức
- Đại hội thi đua yêu nước gần đây nhất của - ĐH thi đua yêu nước lần thứ 5 của
tỉnh QN và của toàn quốc được tổ chức khi Tỉnh QN tổ chức ngày 10/9/2020
nào?
- ĐH thi đua yêu nước toàn quốc lần
thứ 10 khai mạc ngày 10/12/2015.
+ Trong đại hội thi đua yêu nước toàn quốc có - Kĩ sư nông nghiệp Hồ Quang Cua
những tấm gương điển hình nào được tuyên lai tạo thành công giống lúa ST 25.
dương?
- Ông Nguyễn Văn Rô chế tạo ra 5
loại máy cày, trục đất phù hợp với
điều kiện địa phương, ....
+ Sau năm 1950, hậu phương của ta như thế - Sau năm 1950, hậu phương của ta
nào?
được mở rộng và xây dựng vững
mạnh
+ Hậu phương của ta được mở rộng và xây - Làm tăng thêm sức mạnh cho cuộc
dựng vững mạnh có tác động như thế nào đến kháng chiến.
cuộc kháng chiến?
- Đây chính là nội dung ghi nhớ của bài, yêu
cầu HS đọc lại ghi nhớ (SGK)
4. Củng cố, dặn dò
+ Sau chiến dịch Biên giới, hậu phương của ta - Được mở rộng và .....
như thế nào?
Kết luận: Qua bài học thấy được Sự phát triển
mạnh mẽ của hậu phương sau chiến dịch biên
giới. Điều đó tạo sức mạnh lớn để ta có thể làm
nên một chiến thắng Điện Biên Phủ “lẫy lừng
năm châu, chấn động địa cầu” ở bài sau ta sẽ
biết điều đó.