Ngày soạn: .../.../...
Ngày dạy: .../.../...

BÀI 6: NÂNG NIU KỈ NIỆM (THƠ)
..................................................
Môn: Ngữ văn 10 – Lớp:
Số tiết : 12 tiết
MỤC TIÊU CHUNG BÀI 6
- Phân tích đánh giá được giá trị thẩm mỹ của một số yếu tố trong thơ như: từ
ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, đối, chủ thể trữ tình.
- Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo mà người
viết thể hiện qua văn bản, phát hiện được các giá trị đạo đức, văn hóa từ văn
bản, nêu được ý nghĩa hay tác động của tác phẩm văn học đối với quan
niệm, cách nhìn, cách nghĩ và tình cảm của người đọc, thể hiện được cảm
xúc và sự đánh giá của cá nhân về tác phẩm.
- Nhận biết được lỗi về trật tự từ và cách sửa
- Viết được văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm trữ tình: chủ
đề, những nét đặc sắc về hình thức, nghệ thuật và tác dụng của chúng.
- Biết giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm văn
học ( theo lựa chọn cá nhân), nghe và nắm bắt được ý kiến, quan điểm của
người nói, biết nhận xét, đánh giá về ý kiến, quan điểm đó.
- Biết trân trọng, gìn giữ những kỉ niệm, đồng thời có trách nhiệm với hiện tại
và tương lai.

1

Ngày soạn: .../.../...
Ngày dạy: .../.../....
TIẾT : VĂN BẢN 1: CHIẾC LÁ ĐẦU TIÊN
I. MỤC TIÊU
1. Mức độ yêu cầu cần đạt
- Phân tích và đánh giá được giá trị thẩm mỹ của một số yếu tố trong thơ như
từ ngữ, hình ảnh, vần nhịp đối, chủ thể trữ tình.
- Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo mà người
viết thể hiện qua văn bản
- Nêu được ý nghĩa hay tác động của tác phẩm văn học đối với quan niệm,
cách nhìn, cách nghĩ và tình cảm của người đọc, thể hiện được cảm xúc và
sự đánh giá của cá nhân về tác phẩm.
2. Năng lực
a. Năng lực chung
- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,
năng lực hợp tác...
b. Năng lực riêng
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Chiếc lá đầu tiên
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Chiếc lá đầu
tiên
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý
nghĩa văn bản.

2

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của văn bản với các văn bản
khác có cùng chủ đề.
3. Phẩm chất
- Trân trọng những kỉ niệm tươi đẹp của tuổi học trò.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Giáo án
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi
- Tranh ảnh về nhà văn hình ảnh
- Bảng phân công nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà
2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ Văn 10, soạn bài theo hệ thống câu hỏi
hướng dẫn bài học, vở ghi.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học
tập từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học Chiếc lá đầu tiên
b. Nội dung: : GV tổ chức cho HS chia sẻ về những kỉ niệm ở dưới mái trường
THCS và đặt câu hỏi gợi mở vấn đề
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và đáp án về những kỉ niệm với trường cũ
d. Tổ chức thực hiện
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
-

GV đặt câu hỏi gợi mở: Những kỉ niệm đáng nhớ nhất của mình về mái

trường THCS mà mình từng theo học
- GV mở đoạn video về ngôi trường cùng hình ảnh cây phượng già....
3

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS lắng nghe yêu cầu của GV, xung phong chia sẻ những kỉ niệm đáng nhớ
và lần gần nhất mình trở về thăm trường cũ trước lớp
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời một số HS nêu cảm nghĩ về trường cũ
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét đánh giá
- GV dẫn dắt vào bài: Quá khứ và kỉ niệm luôn là một điều vô cùng đặc biệt đối
với hiện tại và tương lai. Những kỉ niệm vui sẽ giúp con người có thêm động lực
cũng như nguồn năng lương tích cực đối với cuộc sống, còn những kỉ niệm buồn sẽ
giúp chúng ta có thêm những bài học kinh nghiệm. Tình cảm tuổi học trò luôn là
một thứ tình cảm trong sáng và tuyệt vời nhất. Trong bài học ngày hôm nay chúng
ta sẽ cùng ôn lại những kỉ niệm tuổi học trò với tình yêu trong sáng qua Bài 1 –
Tiết 1- Chiếc lá đầu tiên.
B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Đọc văn bản
a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin về thể loại và đọc văn bản Chiếc lá đầu
tiên
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên
quan đến văn bản Chiếc lá đầu tiên
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan
đến văn bản Chiếc lá đầu tiên
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về tác giả tác I. Tìm hiểu chung
4

phẩm
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ 1. Tác giả
học tập
- GV mời đại diện các nhóm dựa vào
nội dung đã đọc ở nhà:

a. Cuộc đời – sự nghiệp
- Hoàng Nhuận Cầm sinh 1952 mất
2021 quê quán Hà Nội.
- Ông được mệnh danh là nhà thơ của
học sinh, sinh viên bởi có nhiều tác
phẩm viết về kỉ niệm của tuổi trẻ, tình
yêu với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi.
- Ngoài việc làm thơ, ông còn viết kịch
bản phim, tham gia đóng phim
b. Tác phẩm
- Hoàng Nhuận Cầm có 1 số tập thơ
nổi tiếng như: Xúc xắc mùa thu
( 1992), Hò hẹn mãi cuối cùng em cũng
đến (2007).
- Trong đó, tác phẩm Chiếc lá đầu tiên
được in trong tập Xúc xắc mùa thu
NXB hội Nhà văn xuất bản năm 1992.

+ Hãy trình bày hiểu biết của em về tác
giả Hoàng Nhuận Cầm và tác phẩm
Chiếc lá đầu tiên.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học
tập
5

- HS đọc thông tin trong SGK, chuẩn bị
trình bày trước lớp.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
và thảo luận
- GV mời 2 – 3 HS phát biểu, yêu cầu
cả lớp nhận xét, bổ sung.
Dự kiến sản phẩm: HS dựa vào SHS,
tóm tắt về nêu vài nét cơ bản về tác giả,
tác phẩm.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức.
- GV bổ sung
+ Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ Chiếc lá
đầu tiên được sáng tác vào mùa hè năm
1971, những phải đến hơn 10 năm sau
bài thơ mới được hoàn thành. Bài thơ
ban đầu có tên là “Trường ơi, chào
nhé”.
+ 2 khổ đầu tiên được tác giả viết khi
ông bước chân vào cánh cửa đại học,
6

khi đó ông vừa bước qua “tuổi khăn
quàng, phấn trắng, nắng vô tâm”.
+ Khổ thơ tiếp theo ông viết khi nhập
ngũ. Lúc đó là những cảm xúc đã được
chắt lọc qua thời gian cùng nỗi nhớ
trường lớp, bạn bè, thầy cô, nhớ về tuổi
học trò đầu tiên.
+ Khổ cuối cùng của bài thơ ra đời vào
thời điểm sau ngày 30/4/1975 khi đất
nước vừa thống nhất, Hoàng Nhuận
Cầm trở lại khoa Văn, trường đại học
Tổng hợp tiếp tục cuộc đời sinh viên.
Trong khoảnh khắc đứng lặng lẽ trên
sân trường, ông biết rằng tất cả tuổi
thanh xuân đã gửi lại ở trong những
cánh rừng lửa đạn, còn trước mắt mình
là thế hệ tiếp nối.

Hoạt động 2: Khám phá văn bản
a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được văn bản Chiếc lá đấu tiên
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên
quan đến văn bản Chiếc lá đấu tiên

7

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan
đến văn bản Chiếc lá đấu tiên.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Bố cục và thể thơ

1. Thể thơ, bố cục và phương thức

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ biểu đạt
học tập

- Thể thơ: tự do

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào - Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
nội dung đã đọc ở nhà:

- Bố cục:

+ Xác định thể thơ cùng phương thức + 2 khổ thơ đầu: nỗi nhớ về nhân vật
biểu cảm chính của tác phẩm Chiếc lá em.
đầu tiên

+ 4 khổ thơ tiếp theo: nỗi nhớ về ngôi

+ Bài thơ Chiếc lá đầu tiên gồm có trường cũ.
mấy phần? Ý nghĩa từng phần?

+ 2 khổ thơ còn lại: Cảm xúc của nhân

+ Ý nghĩa nhan đề Chiếc lá đầu tiên vật trữ tình.
gợi cho em suy nghĩ gì?

- Ý nghĩa nhan đề tác phẩm

- Các nhóm tiếp nhận nhiệm vụ.

“ Chiếc lá đầu tiên” là hình ảnh biểu

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tượng. Nó là hình ảnh tượng trưng cho
tập

tình yêu đầu tiên mới chớm nở, cho

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

cuộc hẹn hò đầu tiên, cho kỉ niệm đầu

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động tiên,...cho những bâng khuâng lạ lẫm
và thảo luận

đầu tiên của tuổi học trò. Những gì

- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng mang tính chất “đầu tiên” thường ban
yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp sơ, trong trẻo, vì thế nó sẽ để lại ấn
ý, bổ sung.

tượng sâu đậm trong kí ức con người.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện Nhìn chung hình ảnh đầu tiên sẽ gợi
8

nhiệm vụ học tập

cho người đọc những sự trong sáng,

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

ngây thơ cũng những xúc cảm khó

Nhiệm vụ 2: Cảm hứng chủ đạo của quên.
bài thơ

2.Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ Cảm xúc mãnh liệt, xuyên suốt bài thơ
học tập

là niềm tha thiết nhớ trường lớp, nhớ

- Dựa vào kiến thức và văn bản đã thầy cô, là tình yêu tuổi học trò trong
chuẩn bị ở nhà hãy cho biết:

sáng.

+ Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm là
gì?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học
tập
- Các nhóm thảo luận để trả lời.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
và thảo luận
- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng
yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp
ý, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, chốt kiến thức
Nhiệm vụ 3: Tình cảm của chủ thể
trữ tình dành cho nhân vật em

3. Tình cảm nhân vật trữ tình dành

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ cho nhân vật “em”
học tập

- Hai câu thơ đầu là dòng hồi ức của

- Dựa vào phần chuẩn bị tại nhà em tác giả về khoảng thời gian tươi đẹp
9

hãy trả lời các câu hỏi sau đây:

với nhân vật em.

+ Tình cảm của chủ thể trữ tình dành - Tác giả dùng câu hỏi nhưng không
cho nhân vật em được thể hiện như thế cần sự hồi đáp như một sự nuối tiếc
nào?

khe khẽ. “Em thấy không, tất cả đã xa

+ Những hình ảnh “hoa súng tím”, rồi”
“chùm phượng hồng”, “tiếng ve”…có => Câu thơ thể hiện sự tiếc nuối, nỗi
tác dụng gì để diễn tả cảm xúc của nhà nhớ của tác giả về quá khứ tươi đẹp
thơ?

ngày ấy.

+ Việc sử dụng đại từ nhân xưng “ Thời gian là một thứ gì đó vô cùng
anh”, “một người”, “tôi” là chỉ ai? đáng sợ nó nhẹ nhàng, âm thầm nhưng
Việc sử dụng đại từ đó có tác dụng thế lại kéo theo bao nhiêu kỉ niệm cùng với
nào?

tình cảm của con người. “Tiếng thở của

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

thời gian” là một phép ẩn dụ nhẹ

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhàng không cần số đếm chẳng cần cụ
nhiệm vụ học tập

thể bao lâu song nó cũng khiến cho

- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo người đọc cảm nhận được sự xa xôi,
luận theo cặp để tóm tắt.

hoài niệm. Thời gian cũng trở nên lắng

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động đọng cảm xúc tình cảm của con người.
và thảo luận

- Hình ảnh “hoa súng tím”, “cành

- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm phượng hồng” và “tiếng ve”…những
tắt trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận hình ảnh quen thuộc gắn liền với tuổi
xét.

học trò được tác giả lồng ghép thật

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện khéo để thể hiện cảm xúc của nhân vật.
nhiệm vụ học tập

Hình ảnh hoa súng tím như là sự đọng

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến lại, sự dồn tự để cháy lên một lần cuối
thức.

của con đường học trò sắp kết thúc.
“Chùm phượng hồng” gợi cảm giác
10

bồi hồi, nuối tiếc làm ai đã đánh rơi
những phút ban đầu. “Tiếng ve” là âm
thanh đặc trưng của mùa hạ, cũng là
mùa chia tay của lứa tổi học trò hồn
nhiên
Tất cả các hình ảnh như “phượng
hồng” , “tiếng ve”, “hoa súng tím”
được tác giả nhân hóa nhằm thể hiện
nỗi nhớ buồn thương da diết, và sự
bâng khuâng của chủ thể về một miền
kí ức học trò xa xôi.
- Đại từ nhân xưng “ta”, “tôi” hay
“anh” thực chất cũng chính là một mà
thôi. Đó là chủ thể trữ tình song nó
được đặt tương quan ở nhiều mối quan
hệ khác nhau: anh là tương quan với
em, tôi tương quan với bạn, ta….Sự
thay đổi tinh tế trong việc sử dụng các
đại từ nhân xưng đã giúp tác giả bộc lộ
cảm xúc của chính mình và nói thay
tâm trạng của người khác, nhờ vậy bài
thơ dễ dàng chạm đến cảm xúc của
nhiều người và tìm được tiếng nói
đồng cảm. Khi thì chủ thề là anh vì
muốn gửi gắm những nỗi niềm riêng tư
với em –mối tình đầu của anh; khi thì
chủ thể là tôi vì muốn được chia sẻ
11

những cảm xúc của lòng mình với bạn
(tất cả mọi người, trong đó có em). Khi
thì chủ thể trữ tình lại là ta trong cuộc
trò chuyện cùng hoa mướp, lúc ấy ta
vừa là tâm tình với chính mình vừa
muốn bộc lộ với những người khác.
Cảm xúc trào dâng mãnh liệt vượt qua
ranh giới những nỗi niềm riêng.
- Từ người trong câu thơ “Có lẽ một
người đã bắt đầu yêu” có thể hiểu là
chỉ chung cho tất cả ai đang có những
rung động đầu đời, những cũng có thể
hiểu chính là anh, tôi, ta hay nói cách
khác là chủ thể trữ tình. “Người” ấy
đang khám phá, dự đoán cảm xúc tình
Nhiệm vụ 4: Nỗi nhớ của chủ thể trữ yêu mới chớm nở của chính mình, của
tình với bạn bè, thầy cô

người khác được thể hiện qua cụm từ

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ “có lẽ”.
học tập

4. Tình cảm của chủ thể trữ tình

- GV đặt câu hỏi gợi ý cho HS

dành cho thầy cô, bạn bè

+ Nỗi nhớ tình cảm của chủ thể trữ - Nỗi nhớ của chủ thề trữ tình dành
tình dành cho thầy cô, bạn bè được thể cho trường, lớp cho thầy cô gắn liền
hiện như thế nào?

với hình ảnh “lớp học” bâng khuâng,

+ Biện pháp tu từ có tác dụng như thế “sân trường”, nỗi nhớ ấy khắc khoải
nào trong viêc khắc họa nỗi nhớ đó?

da diết, bồn chồn… Mà tác giả đã so

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

sánh như “nhớ về với mẹ”….Nó luôn

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện thường trực và nung nấu trong lòng chủ
12

nhiệm vụ học tập

thể trữ tình.

- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo - Biện pháp tu từ điệp ngữ, điệp cấu
luận theo cặp để tóm tắt.

trúc: nhớ; nỗi nhớ; cứ; muốn nói bao

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động nhiêu, muốn khóc bao nhiêu; những
và thảo luận

chuyện năm nao, những chuyện năm

- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm nào,... sử dụng từ láy “bâng khuâng”,
tắt trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận “xôn xao”, “lao xao”….
xét.

 Diễn tả ấn tượng sâu đậm về những

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện kỉ niệm tuổi học trò, sự tuôn trào của
nhiệm vụ học tập

cảm xúc lúc lắng đọng, lúc chơi vơi,

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến đồng thời tạo nhạc điệu da diết, xao
thức.

xuyến cho bài thơ.
- Việc sử dụng đối thoại ở khổ thơ thứ
5:
“- Có một nàng Bạch Tuyết các bạn ơi
Với lại bảy chú lùn rất quấy!”
“- Mười chú chứ, nhìn xem, trong lớp
ấy”
- Trích dẫn trực tiếp lời đùa cợt tinh
nghịch của bạn học nhằm làm sống
động không khí tươi vui của tuổi học
trò qua cái nhìn của chủ thể trữ tình
- Giúp người đọc hình dung ra một
khung cảnh lớp học vui nhộn, hồn
nhiên. Nơi ấy có “nàng Bạch Tuyết” –
chính là cô giáo và “những chú lùn rất
quấy” là những cậu học sinh tinh
13

nghịch, nhí nhảnh.
 Đan xen các mẩu đối thoại mang
yếu tố tự sự vào mạch trữ tình, kết hợp
biểu cảm gián tiếp với cảm xúc trực
tiếp khiến cho lời thơ trở nên đa dạng,
linh hoạt, âm vang nhiều giọng nói, kỉ
niệm càng được khơi sâu, tươi tắn và
Nhiệm vụ 5: Cảm xúc của nhân vật đáng nhớ hơn.
trữ tình.

5. Cảm xúc của chủ thể trữ tình

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ - Hình ảnh mái tóc xuất hiện 2 lần
học tập cho HS

trong bài. Lần đầu trong câu thơ “Trên

- GV đặt câu hỏi dành cho HS

trán thầy tóc chớ bạc thêm” và lần thứ

+ Hình ảnh mái tóc hiện lên 2 lần 2 “Thôi hết thời bím tóc trắng ngủ
trong bài có liên hệ gì với nhau không? quên”. Mái tóc của thầy bạc màu thời
+ Chủ thể trữ tình thể hiện tình cảm gì gian, chở theo biết bao nhiêu chuyến
trong 2 khổ cuối?

học trò. “bím tóc trắng ngủ quên” là

+ Hình ảnh chiếc lá buổi đầu tiên hiện mái tóc của lũ học trò ngây thơ, hồn
lên ở cuối bài có ý nghĩa gì?

nhiên. Một mái đầu bạc màu thời gian

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

và một mái đầu biểu trưng cho sự kế

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện tiếp. Tưởng chừng không có sự liên
nhiệm vụ học tập

quan nhưng nó lại có sự kết nối kế tiếp

- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo từ thế hệ này đến thế hệ khác.
luận theo cặp để tóm tắt.

- Cảm xúc chủ đạo chủ thể trữ tình

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động thể hiện ở 2 khổ thơ cuối đó là sự
và thảo luận

ngậm ngùi, nuối tiếc về một thời đã

- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm qua. Hình ảnh “bím tóc ngủ quên”,
tắt trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận “quả ngọt”, “hoa mướp”, “cây bàng
14

xét.

hẹn hò”… chứa đựng cả một miền kí

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện ức gắn với tuổi học trò của chủ thể trữ
nhiệm vụ học tập

tình. Những hình ảnh tưởng chừng đơn

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến giản, bình dị nhưng chứa đựng biết bao
thức.

nhiêu nỗi niềm hoài niệm của nhà thơ.
- Chiếc lá đầu tiên là hình ảnh có tính
biểu tưởng. Đó có thể là hình ảnh
tượng trưng cho tình yêu đầu tiên mới
chớm nở, cho cuộc hẹn hò đầu tiên,
cho kỉ niệm đầu tiên, buổi học, năm
học đầu tiên, cho những xao xuyến,
bâng khuâng lạ lẫm đầu tiên của tuổi
học trò. Những gì có tính chất “đầu
tiên” thường ban sơ, ngây ngô, trong
trẻo, vì vậy chúng rất đẹp và để lại ấn
tưởng sâu đậm trong kí ức con người.
Vì vậy, cho dù được hiểu với nghĩa
nào thì hình ảnh “đầu tiên” đều gợi lên
sự trong sáng, thơ ngây và những cảm

Nhiệm vụ 6: Tổng kết

xúc khó quên

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ II.Tổng kết
học tập

1. Nội dung

- GV chia HS thành các nhóm (4-6 - Bài thơ là kí ức của tác giả về những
HS), yêu cầu HS:

kỉ niệm tuổi học trò với hình ảnh

+ Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của trường cũ, lớp học, bạn bè, thầy cô và
bài thơ.

cả tình yêu đầu đời trong sáng ngây
ngô của mình.
15

- GV yêu cầu HS rút ra kết luận về nội - Bài thơ thể hiện tình cảm trong sáng,
dung và nghệ thuật của bài thơ.

là nỗi bâng khuâng, là gắn bó thiết tha

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện vừa ấm áp ngọt ngào, vừa chân thật
nhiệm vụ học tập

hồn nhiên.

- HS thảo luận theo nhóm để xác định 2. Nghệ thuật
nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

- Sử dụng các biện pháp tu từ điệp ngữ,

- HS rút ra kết luận về nội dung và nhân hóa, từ láy... làm tăng sức gợi
nghệ thuật của bài thơ.

hình, gợi cảm cho bài thơ.

- GV quan sát phần thảo luận của các - Từ ngữ giàu cảm xúc.
nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần - Hình ảnh chân thật, giản dị gần gũi.
thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
và thảo luận
- GV mời đại diện một số nhóm xác
định nội dung và nghệ thuật của bài
thơ.
- GV yêu cầu các nhóm khác lắng
nghe, nhận xét phần trả lời của nhóm
bạn, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về văn bản Chiếc lá đầu tiên đã học.
16

b. Nội dung: GV chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ, trả lời.
c. Sản phẩm học tập: HS tìm những hình ảnh bộc lộ tình cảm, cảm xúc của nhân
vật trữ tình và nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Gv đặt câu hỏi: Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh bộc lộ tình cảm, cảm xúc của chủ
thể trữ tình. Từ đó, nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS suy nghĩ, dựa vào văn bản để trả lời.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời HS cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:
+ Những từ ngữ thể hiện cảm xúc của tác giả trong bài thơ: xa rồi, yêu dấu, nhớ,
biết mấy, các bạn ơi, ta ơi, ôi.
+ Những âm thanh, hình ảnh đặc biệt được dùng để thể hiện gián tiếp tình cảm của
tác giả: tiếng ve, tiếng cười, lớp học, cây bàng, hoa phượng, trò nghịch ngợm của
tuổi học sinh, mái tóc bạc của thầy, màu tím của hoa súng, màu đỏ của hoa
phượng, màu vàng của hoa mướp,...
+ Cảm hứng chủ đạo: ngợi ca pha lẫn tiếc nuối những kỉ niệm tuyệt đẹp của tuổi
hoa niên, của tình yêu đầu đời.
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
17

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức về nội dung bài thơ, thực hành các tiết mục sân
khấu hóa trên lớp.
b. Nội dung: GV yêu cầu HS quan sát Bài tập sáng tạo: Hãy sử dụng một trong
những cách sau đây: ngâm thơ, đọc diễn cảm, hoạt cảnh sân khấu hóa, vẽ tranh,
phổ nhạc,... để thể hiện cách cảm nhận của mình về bài thơ.
c. Sản phẩm: HS sân khấu hóa các tiết mục trên lớp.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu các nhóm chuẩn bị 5 – 7 phút tiết mục sân
khấu hóa của mình: Hãy sử dụng một trong những cách sau đây: ngâm thơ, đọc
diễn cảm, hoạt cảnh sân khấu hóa, vẽ tranh, phổ nhạc,... để thể hiện cách cảm
nhận của mình về bài thơ.
- GV gợi ý: GV hướng dẫn HS các tiết mục như: ngâm thơ (có diễn cảnh), vẽ tranh
về nội dung bài thơ, phổ nhạc bài thơ,...
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm chuẩn bị tiết mục trong 5 – 7 phút, thực hiện nhanh trên lớp để GV
đánh giá.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận trước lớp, yêu cầu cả lớp
nghe, nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá dựa trên ý tưởng sáng tạo của HS.
18

* Hướng dẫn về nhà
- GV dặn dò HS:
+ Ôn tập bài Chiếc lá đầu tiên.
+ Soạn bài: Tây Tiến.

19

Ngày soạn: …/…/…
Ngày dạy: .../.../…
TIẾT

: VĂN BẢN 2: TÂY TIẾN

I. MỤC TIÊU
1. Mức độ/ yêu cầu cần đạt:
- Phân tích và đánh giá được giá trị thẩm mỹ của một số yêu tố trong thơ như: từ
ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, đối, chủ thể trữ tình.
- Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo mà người viết
thể hiện qua văn bản.
- Nêu được ý nghĩa hay tác động của tác phẩm văn học đối với quan niệm, cách
nhìn, cách nghĩ và tình cảm của người đọc
2. Năng lực
a. Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua hoạt
động đọc.
b. Năng lực riêng biệt
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Tây Tiến;
- Năng lực cảm nhận, phân tích các thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa văn
bản;

20

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của thơ với các văn bản khác
có cùng chủ đề.
3. Phẩm chất:
- Trân trọng, yêu quý anh bộ đội cụ Hồ .
- Có ý thức trách nhiệm với học tập, tình yêu quê hương đất nước: chủ động, tích
cực học tập, sáng tạo.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- Giáo án;
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;
2. Chuẩn bị của học sinh: SGK, SBT Ngữ văn 10 (tập 2), soạn bài theo hệ thống
câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập từ đó
khắc sâu kiến thức nội dung bài học Tây Tiến.
b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS chia sẻ.
c. Sản phẩm: Chia sẻ của HS về những hiểu biết của mình về những người lính
trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
d. Tổ chức thực hiện:
21

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV đặt câu hỏi gợi mở: Em hãy nêu một số hiểu biết của mình về nhà thơ Quang
Dũng và tác phẩm Tây Tiến.
https://www.youtube.com/watch?v=DcJJdzC3cf8
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát ảnh / video, lắng nghe GV kể chuyện.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 2 – 3 HS chia sẻ trước lớp:
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, khen ngợi HS có chia sẻ, cảm nhận tinh tế.
- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Tây Tiến là bản tráng ca hào
hùng của những người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Hình tượng người
lính hào hoa đã được Quang Dũng khắc họa vô cùng tinh tế cùng với đó là hình
ảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ nhưng không kém phần hiểm trở. Để hiểu rõ hơn về
hình tượng người lính oai hùng hãy cùng tìm hiểu về bài học hôm nay Bài 2 – Tây
Tiến- Tiết 1.
B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Đọc văn bản
a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin cơ bản về tác giả Quang Dũng và Tây
Tiến.
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi về
văn bản Tây Tiến.
22

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan
đến văn bản Tây Tiến.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu tác giả tác I. Tìm hiểu chung
phẩm và bố cục

1. Tác giả

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ - Bút danh là Quang Dũng tên thật là ùi
học tập cho HS

Đình Diệm

- Dựa vào văn bản trong SHS cùng - Năm sinh – năm mất: 1921 – 1988
với phần chuẩn bị trước ở nhà hãy trả - Quê quán: làng Phượng Trì, huyện
lời các câu hỏi sau:

Đan Phượng, tỉnh Hà Tây (nay thuộc

+ Nêu một số hiểu biết của em về tác Hà Nội).
giả Quang Dũng và tác phẩm Tây - Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ,
Tiến?

viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc. Tuy

+ Nhan đề Tây Tiến gợi cho em suy nhiên, thành công nổi bật của Quang
nghĩ gì?

Dũng là ở lĩnh vực thơ ca.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

- Thơ của ông, nhất là những bài nổi

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện tiếng như Đôi mắt, người Sơn Tây,...
nhiệm vụ học tập

được nhiều thế hệ người đọc yêu thích,

- HS thảo luận theo nhóm để xác định bởi đó là tiếng nói của một tâm hồn
câu hỏi

phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và

- GV quan sát phần thảo luận của các tài hoa.
nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần 2. Tác phẩm
thiết).

a. Xuất xứ:

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động - Bài thơ Tây Tiến được in trong tập
Mây đầu ô (1986).
và thảo luận
23

- GV mời đại diện một số nhóm trả lời b. Hoàn cảnh sáng tác:
câu hỏi

- Tây Tiến là tên gọi của trung đoàn

- GV yêu cầu các nhóm khác lắng Tây Tiến, được thành lập vào năm
nghe, nhận xét phần trả lời của nhóm 1947.
bạn, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- Cuối năm 1948, Quang Dũng chuyển

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện về đơn vị mới, nhớ đơn vị cũ, ông đã
nhiệm vụ học tập

sáng tác bài thơ này tại Phù Lưu Chanh

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức (một làng cũ thuộc
c. Nhan đề:
+ Bài thơ ban đầu có tên là Nhớ Tây
Tiến, sau được đổi là Tây Tiến. Ông đã
lượt bỏ chữ nhớ khiến cho nhan đề thi
phẩm trở nên cô đọng, tạo ra sự chắc
khỏe, rắn rỏi đem đến cho ta hình dung
về miền Tây Bắc rộng lớn, thăm thẳm,
hùng vĩ.
+ Tây Tiến có thể hiểu là tên của một
binh đoàn, nơi Quang Dũng từng công
tác, cũng có thể hiểu là tiến về phía tây,
hướng hành quân của binh đoàn Tây
Tiến trong quá trình thực hiện nhiệm
vụ bảo vệ biên giới.
Hoạt động 2: Khám phá văn bản
a. Mục tiêu: Nắm được nội dung và ý nghĩa của bài thơ Tây Tiến.
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi về
VB Tây Tiến.
24

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan
đến bài học Tây Tiến.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Đọc văn bản

2. Đọc văn bản

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ - Thể thơ: Thất ngôn
học tập

- Bố cục: được chia thành 4 phần bao

- GV cho HS đọc lại văn bản rồi tiến gồm:
hành trả lời các câu hỏi gợi ý sau đây:

+ Phần 1: 14 câu đầu: Những cuộc

+ Xác định thể thơ?

hành quân đầy gian khổ của đoàn quân

+ Bố cục bài thơ gồm có mấy phần? Ý Tây Tiến giữa thiên nhiên miền Tây
nghĩa của từng phần?

Bắc hùng vĩ, dữ dội nhưng cũng đầy

+ Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì? thơ mộng trữ tình.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ

+ Phần 2: 8 câu tiếp theo: Những kỉ

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện niệm đẹp thắm tình quân dân và vẻ đẹp
nhiệm vụ học tập

thơ mộng, huyền ảo của Tây Bắc.

- HS thảo luận theo nhóm để xác định + Phần 3: 8 câu tiếp theo: Hình ảnh
bố cục bài thơ và nội dung chính của người lính Tây Tiến với vẻ đẹp bi tráng
từng đoạn. Từ đó chỉ ra mạch cảm xúc và lãng mạn.
của bài thơ.

+ Phần 4: 4 câu còn lại: Lời thề Tây

- HS rút ra kết luận về bố cục, nội dung Tiến
chính và mạch cảm xúc của bài thơ.

- Cảm hứng chủ đạo của bài thơ ngợi

- GV quan sát phần thảo luận của các ca vẻ đẹp bi tráng, lãng mạn của người
nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần lính trong đoàn quân Tây Tiến.
thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
25

và thảo luận
-Đại diện nhóm HS đứng dậy trả lời
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức.
- GV bổ sung:
Mạch cảm xúc và tâm trạng là sợi dây
liên kết cả bốn đoạn của bài thơ. Bài
thơ được viết trong nỗi nhớ trào dâng,
trong những kỷ niệm đầy ắp về đoàn
quân Tây Tiến cùng với cảnh trí thiên
nhiên miền Tây thơ mộng. Tài hoa của
hồn thơ Quang Dũng đã làm cho những
kí ức và kỷ niệm của mình như được
sống cùng người đọc

3. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên

Nhiệm vụ 2: Vẻ đẹp bức tranh thiên hùng vĩ nơi núi rừng Tây Tiến
nhiên hùng vĩ nơi núi rừng Tây Tiến

- Mở đầu mạch cảm xúc bài thơ là nỗi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ nhớ. Nỗi nhớ da diết về đồng đội,
học tập cho HS

những năm tháng không thể nào quên

-Hình ảnh thiên nhiên Tây Tiến hiện của nhà thơ khiến chủ thể trữ tình phải
lên như thế nào qua ngòi bút của thốt lên:
Quang Dũng?
-Chủ thể trữ tình đã bộc lộ nỗi nhớ

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Tây Tiến qua hệ thống hình ảnh và từ - Nỗi nhớ ở đây được Quang Dũng
ngữ nào? Nó có tác dụng ra sao?

hình tượng hóa thành nỗi nhớ “chơi
vơi” vừa gợi cảm lại chính là sự liền
26

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

mạch cho những dòng thơ gợi tả thiên

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiên Tây Bắc tiếp theo. Nhớ ở đây
nhiệm vụ học tập

- Qua những vần thơ được tác giả

- HS thảo luận theo nhóm để xác định khắc họa thì thiên nhiên Tây Tiến hiện
câu hỏi

lên vô cùng hiểm trở: dốc lên khúc

- GV quan sát phần thảo luận của các khuỷu, dốc thăm thẳm, ngàn thước lên
nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần cao >< ngàn thước xuống, thác gầm
thiết).

thét, cọp trêu người…. Thế nhưng bên

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động cạnh sự khắc nghiệt đó còn toát lên sự
mĩ lệ, hùng vĩ, trữ tình và huyền ảo thể
và thảo luận
- GV mời đại diện một số nhóm trả lời hiện qua các hình ảnh: sương lấp, hoa
về, đêm hơi, cồn mây, mưa xa khơi,
câu hỏi
- GV yêu cầu các nhóm khác lắng heo hút cồn mây….
nghe, nhận xét phần trả lời của nhóm  Thiên nhiên Tây Bắc hiện lên qua
bạn, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

ngòi bút của tác giả vô cùng khắc

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nghiệt, dữ dội nhưng không kém phần
huyển ảo, mỹ lệ và trữ tình.
nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

- Song song với hình ảnh thiên nhiên

là hình ảnh con người nơi núi rừng hiện
lên đầy hoài niệm vừa đậm chất hiện
thực lại mang vẻ đẹp bi tráng, lãng
mạn: “đoàn quân mỏi”, “Anh bạn dãi
dầu”/”gục lên súng mũ bỏ quên đời”,
“hoa về trong đêm hơi”, “cồn mây
súng ngửi trời”….
- Người lính Tây Tiến “gục lên súng
mũ bỏ quên đời” không hề bi lụy mà
27

nó trở nên vô cùng lãng mạn. Họ coi
cái chết nhẹ tựa lông hồng, cái bi đã
được nâng đỡ bằng đôi cánh của sự
lãng mạn giúp cho vần thơ của ông trở
nên tinh tế và đ...