LỜI NÓI ĐẦU

Quyển tài liệu ôn luyện học sinh giỏi môn sinh học 9 phần bài tập được biên soạn dưới dạng tóm tắc theo các chuyên đề và các dạng bài tập thường gặp trong các cuộc thi. Để hoàn thành nội dung của quyển tài liệu này, học sinh phải nắm vững một số kiến thức lý thuyết liên quan đến các định luật, các khái niệm, thuật ngữ cũng như các ký hiệu sinh học thường dùng đã được trình bày ở quyển tài liệu ôn luyện học sinh giỏi môn sinh học 9 phần lý thuyết.
Tài liệu này biên soạn nhằm giúp học sinh khắc sâu kiến thức, nắm vững kỹ năng giải bài tập sinh học 9 ở một số dạng cơ bản, thường gặp để tham gia cuộc thi học sinh giỏi cấp huyện, thi tuyển sinh vào lớp 10 cũng như cung cấp cho học sinh các kiến thức mở rộng mà sách giáo khoa không hoặc ít đề cập đến.
Tài liệu này được bổ sung, điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với năng lực của từng đối tượng học sinh ôn luyện cũng như quy mô, tính chất của các cuộc thi, đồng thời lồng ghép các đề thi thực tế hàng năm ở trong, ngoài huyện nhằm giúp học sinh ôn tập, củng cố và tăng cường kiến thức môn sinh học 9.

MỤC LỤC

CHUYÊN ĐỀ 2: DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH
DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI

I. NHẬN DẠNG BÀI TẬP Trang 03
II. PHƯƠNG PHÁ GIẢI BÀI TẬP Trang 03
III. BÀI TẬP MINH HỌA Trang 04
IV. BÀI TẬP TỰ RÈN LUYỆN VÀ NÂNG CAO Trang 19
CHUYÊN ĐỀ 2: DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH
DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI
I. NHẬN DẠNG BÀI TẬP DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI
- Là dạng bài tập có liên quan đến những gen nằm trên NST giới tính X hoặc Y
- Đề bài thường đề cập đến những chứng bệnh, tật hay rối loạn liên quan đến NST giới tính và được nghiên cứu bằng phương pháp nghiên cứu phả hệ, nghiên cứu trẻ đồng sinh..
II. PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
- Khi gặp bài tập di truyền liên kết giới tính hoặc di truyền học người, trước tiên học sinh cần biết cách viết và đọc sơ đồ phả hệ.
- Dựa vào sơ đồ phả hệ phải xác định được gen gây bệnh chắc chắn nằm trên NST giới tính
- Xác định được gen gây bệnh là gen trội hay gen lặn và nằm trên NST giới tính X hay Y
- Xác định được kiểu gen của từng thành viên trong phả hệ
- Bài tập phả hệ được tiến hành theo ba bước cơ bản
Bước 1: Xác định quy luật di truyền chi phối tính trạng.
Bước 2: Xác định kiểu gen.
Bước 3: Tính toán xác suất sinh con.
1. Cách viết sơ đồ phả hệ
Các quy ước giống như phần phả hệ đã nêu ở chuyên đề trước
+ Sơ đồ phả hệ viết theo kiểu hình:

I


II
+ Sơ đồ phả hệ viết theo kiểu gen
I

II

2. Cách xác định gen gây bệnh nằm trên NST giới tính
Cách 1: Dựa vào dữ kiện đề bài, đề bài thông thường sẽ đề cập đến gen gây bệnh có nằm trên NST giới tính hay không.
Cách 2: Dựa vào sự phân bố tính trạng: Nếu tính trạng phân bố đều ở cả 2 giới thì gen quy định tính trạng nằm trên NST thường. Nếu tính trạng phân bố không đều ở hai giới hoặc có hiện tượng di truyền chéo, gen biểu hiện bệnh chỉ xuất hiện ở con trai thì gen quy định tính trạng nằm trên NST giới tính. 
Cách 3: Giả định gen nằm trên NST giới tính X hoặc NST thường rồi dựa vào phả hệ biện luận để chấp nhận hoặc bác bỏ giả thuyết.
3. Cách xác định gen gây bệnh là gen trội hay gen lặn
Cách 1: Dựa vào sự biểu hiện của tính trạng
+ Nếu tính trạng được biểu hiện liên tục qua các thế hệ thì gen quy định tính trạng là gen trội. 
+ Nếu tính trạng được di truyền theo kiểu cách đời (Ví dụ kiểu hình bệnh xuất hiện ở thế hệ I, không xuất hiện ở thế hệ II, rồi lại xuất hiện ở thế hệ III) hoặc bố mẹ không biểu hiện tính trạng nhưng sinh ra con có biểu hiện tính trạng đó thì suy ra gen quy định tính trạng là gen lặn.
Cách 2: Giả định gen quy định tính trạng là trội hoặc lặn rồi dựa vào phả hệ để biện luận nhằm chấp nhận hay bác bỏ giả thuyết.
4. Cách xác định gen gây bệnh nằm trên NST nào
- Nếu là gen lặn nằm trên NST thường
+ Gen biểu hiện bệnh ngắt quảng giữa các thế hệ
+ Gen biểu hiện bệnh xuất hiện ở cả hai giới
- Nếu là gen