Bài 1: xuất huyết đường tiêu hoá

Mục tiêu học tập
1. Kể được các nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hoá.
2. Mô tả được triệu chứng, xử trí ban đầu người bệnh bị xuất huyết đường tiêu hoá và chuyển lên tuyến trên

1 Đại cương
Xuất huyết đường tiêu hoá là do máu thoát ra khỏi thành mạch đường tiêu hoá chảy vào trong lòng ống tiêu hoá. Đây là một cấp cứu nội và ngoại khoa, người bệnh phải được theo dõi và đánh giá đúng tình trạng mất máu, đồng thời tìm nguyên nhân gây chảy máu để điều trị kịp thời, có hiệu quả, bởi vì nó có thể đe doạ đến tính mạng người bệnh trong một thời gian rất ngắn, có thể vài giờ, thậm chí vài phút.
2 Nguyên nhân
Người bệnh bị xuất huyết đường tiêu hoá do các nguyên nhân
2.1 Nguyên nhân bệnh lý tại dạ dày - tá tràng
Loét dạ dày; Loét hành tá tràng ; Ung thư dạ dày; Viêm dạ dày cấp chảy máu sau uống thuốc ; Viêm trợt chảy máu do rượu mạnh.
2.2 Nguyên nhân do giãn vỡ tĩnh mạch thực quản
Xơ gan ; Tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
2.3. Nguyên nhân xuất huyết tiêu hoá phần dưới
Trĩ, viêm loét trực tràng, đại tràng, polyp trực tràng, ung thư trực tràng...
2.4. Một số nguyên nhân khác
Chảy máu đường mật, bệnh bạch huyết cấp và mạn...
3. Triệu chứng
3.1. Triệu chứng lâm sàng
Tuỳ theo mức độ chảy máu (nhẹ, vừa hoặc nặng) mà người bệnh có các triệu chứng lâm sàng khác nhau, đặc biệt là biểu hiện các triệu chứng toàn thân.
3.1.1.Xuất huyết tiêu hoá phần cao
- Nôn ra máu: máu đỏ tươi, máu đen lẫn máu cục, có thể lẫn cả thức ăn.
- Đi ngoài phân đen: phân đen như bã cà phê, mùi khắm. Nếu người bệnh bị chảy máu nhiều thì đi ngoài phân thường lỏng, nước màu đỏ xen lẫn phân lổn nhổn màu đen, có thể người bệnh đi ngoài phân cục đen nhánh như nhựa đường, mùi khắm (do táo bón), có thể vừa nôn ra máu vừa đi ngoài phân đen hoặc chỉ có đi ngoài phân đen mà không nôn ra máu.
- Các dấu hiệu của mất máu: da xanh tái, vã mồ hôi, niêm mạc môi mắt trắng bệch, chân tay lạnh, mạch nhanh, huyết áp thấp và kẹt, khó thở, đái ít hoặc vô niệu.
Đánh giá mức độ mất máu theo khối lượng máu đã mất.
+ Số lượng khoảng < 200ml là bị mất máu mức độ nhẹ.
+ Số lượng khoảng 200- 500ml là bị mất máu trung bình.
+ Số lượng khoảng > 500ml là trong tình trạng mất máu nặng.
Nhưng thực tế trên lâm sàng số lượng máu nôn ra hoặc ỉa ra không phản ánh đúng tình trạng mất máu, vì số lượng này còn lẫn với dịch vị và thức ăn, chưa kể đến vẫn còn nằm trong ống tiêu hoá chưa thải ra được.
3.1.2. Xuất huyết tiêu hoá phần thấp
- ra máu tươi,