Thứ 2 ngày 22/10/2007
Xin Lập Khoa Luật
(Trích: Tế cấp bát điều)
-Nguyễn Trường Tộ-
(1 tiÕt - Ng÷ v¨n 11 tËp 1)

A. Môc ®Ých, yªu cÇu.
Gi¸o viªn gióp häc sinh: - Hiểu được chủ trương đúng đắn của Nguyễn Trường Tộ khi xin triều đình lập khoa luật, bởi tính cấp thiết của luật pháp trong việc ổn định trật tự và xây dựng xã hội phát triển. Điều này thể hiện tầm nhìn xa trông rộng và tư tưởng cách tân tiến bộ của tác giả.
- Thấy được cách diễn đạt tinh tế bằng những lời lẽ vừa tâm huyết vừa có sức thuyết phục cao và lập luận chặt chẽ của Nguyễn Trường Tộ
- Làm quen và rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu một bài văn hành chính như bài "Xin lập khoa luật"
B. Ph­¬ng tiÖn thùc hiÖn.
1. S¸ch gi¸o khoa Ng÷ v¨n 11- tËp 1 ch­¬ng tr×nh chuÈn- NXB Gi¸o dôc 2007
2. S¸ch gi¸o viªn Ng÷ v¨n 11- tËp 1 ch­¬ng tr×nh chuÈn- NXB Gi¸o dôc 2007
3. Thiết kế bài giảng Ngữ văn 11
C. C¸ch thøc tiÕn hµnh.
Gi¸o viªn tæ chøc giê häc theo c¸ch kÕt hîp c¸c ph­¬ng ph¸p:
- §äc s¸ng t¹o
- Gîi t×m
- Ho¹t ®éng nhãm
- So s¸nh n©ng cao vÊn ®Ò
D. TiÕn tr×nh giê häc.
1. Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Em hãy nêu hệ thống lập luận chặt chẽ mà Ngô Thì Nhậm triển khai trong bài Chiếu cầu hiền? Qua bài chiếu đó, ta nhận ra điều gì trong tâm huyết xây dựng đất nước, khuyến khích hiền tài của vua Quang Trung?
2. Lêi giíi thiÖu cña gi¸o viªn
3. Ho¹t ®éng trong giê häc.

Hoạt động của GV-HS
Yêu cầu cần đạt

I. Tìm hiểu chung
1.Về tác giả Nguyễn Trường Tộ
Hs đọc sgk phần Tiểu dẫn
- Dựa vào sgk, hãy nêu những hiểu biết của em về tác giả Nguyễn Trường Tộ?













2. Về bài Xin lập khoa luật

- Xin lập khoa luật được viết ra trong hoàn cảnh nào, nhằm mục đích gì?










- Bài điều trần được chia làm mấy phần, nêu nội dung chính của từng phần?











- Nguyễn Trường Tộ (1830-1871), người làng Bùi Chu, xã Hưng Trung, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An ngày nay.
- Ông là người thông thạo cả Hán học và Tây học nên có tri thức rộng rãi, nhìn xa trông rộng hơn những nho sĩ đương thời.
- Nguyễn Trường Tộ đã viết nhiều bản điều trần gửi lên triều đình nhà Nguyễn, đề ra các biện pháp cụ thể nhằm đổi mới và phát triển đất nước, để có thực lực chống lại họa xâm lăng đến từ phương Tây. Những bản điều trần này không chỉ thể hiện kiến thức uyên thâm mới mẻ mà còn gửi gắm cả lòng mong mỏi đất nước phát triển của một trí thức giàu lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.

- Hoàn cảnh ra đời: Xin lập khoa luật được trích trong bản điều trần Tế cấp bát điều ( Điều trần về 8 việc cần làm gấp) của Nguyễn Trường Tộ gửi cho triều đình nhà Nguyễn bày tỏ nguyện vọng chấn hưng đất nước. Bài văn thuộc bản điều trần số 27, bàn về sự cần thiết của luật pháp đối với xã hội nhằm thuyết phục triều đình mở khoa luật. Khi Nguyễn Trường Tộ viết bản điều trần này là năm 1867, lúc ấy nước ta chưa hề có khoa luật, điều này cho thấy tầm nhìn xa vượt thời đại của tác giả.
- Bố cục: 3 phần
+ Từ đầu đến "…bởi vì nếu có tội phải giết thì đó là quốc dân giết"
-> Giới thuyết về luật và sự cần thiết của pháp luật trong trị nước
+ Tiếp đó đến "…còn tệ hơn những người quê mùa chất phác"
-> Phê phán nho học truyền thống không chú ý đến tầm quan trọng của pháp luật
+ Đoạn còn lại
-> Mối quan hệ chặt chẽ giữa đạo đức và pháp luật


II. Đọc - Hiểu
1. Đọc văn bản
Gv hướng dẫn Hs đọc văn bản
Hs đọc bài Xin lập khoa luật




2.Tìm hiểu văn bản
a. Giới thuyết về luật và sự cần thiết của pháp luật trong trị nước
- Trong đoạn văn đầu tiên, tác giả đặt ra vấn đề gì? em có nhận xét gì về cách nói của tác giả?









- Em có suy nghĩ gì về tác dụng của cách nói trên?






- Tác giả đã giới thiệu về việc thực hành luật pháp ở phương Tây như thế nào, nhằm mục đích gì?

b. Phê phán nho học truyền thống không chú ý đến tầm quan trọng của pháp luật
- Theo Nguyễn Trường Tộ, nho học truyền thống có tôn trọng pháp luật không?






- Để tăng sức thuyết phục, Nguyễn Trường Tộ đã dẫn lời của ai? có tác dụng gì?



c. Mối quan hệ chặt chẽ giữa đạo đức và pháp luật
- Theo Nguyễn Trường Tộ giữa luật và đạo đức có mối quan hệ như thế nào?


Đây là một bài văn nghị luận, thuộc thể văn hành chính thời trung đại nhưng cũng là một tác phẩm văn học. Cần đọc bằng một giọng rõ ràng, chú ý nhấn mạnh vào những câu hỏi tu từ hay những đoạn văn mang tính lập luận của tác giả Nguyễn Trường Tộ


- Khắng định tính công bằng, khách quan của pháp luật trong việc trị nước: bất luận quan hay dân mọi người đều phải học luật nước, quan dùng luật để trị, dân theo luật mà gìn giữ, không hình phạt nào vượt ra khỏi luật
- Giới thiệu về những lĩnh vực của luật: luật bao gồm trong nó nhiều lĩnh vực liên quan chặt chẽ đến đời sống xã hội, cụ thể:
+ kỉ cương: những phép tắc làm nên trật tự xã hội.
+ uy quyền: quyền lực uy nghiêm
+ chính lệnh: chính sách và pháp lệnh
+ tam cương ngũ thường: những phẩm chất đạo đức con người cần phải có trong xã hội cũ
=> Như vậy, luật không nên hiểu là những quy tắc, quy định tồn tại trong những bộ luật mà luật bao trùm toàn đời sống xã hội. Nó rất cần thiết trong việc lập lại kỉ cương, trật tự trong một xã hội. Mọi người, từ quan đến dân, không ai có thể sống ngaòi luật
- Giới thiệu việc thực hành luật pháp ở phương Tây: những ai đã nhập nghạch Bộ Hình xử đoán các vụ kiện tụng chỉ được thăng chức chứ không bị cách chức, vua hay triều đình cũng không có quyền giáng chức họ, làm như vậy để họ thong dong trong việc chấp hành pháp luật mà không bị bó buộc

- Phê phán quan niệm của Nho học truyền thống:
+ đề cao đạo trung hiếu, lễ nghĩa
+ các sách nho chỉ nói suông trên giấy, làm cũng không ai thưởng, sai cũng không ai phạt
+ từ xưa đến nay trị nước đều chỉ dựa vào sách vở, mà sách vở ngàn đời có đúng, có sai
+ do không coi trọng luật nên khó bề khiến con người thân hành làm việc theo những chuẩn mực đạo đức trong sách vở
+ có những nhà Nho suốt đời đọc sách mà không sống đẹp được như những người dân quê mùa ít học
- Dẫn lời Khổng Tử 2 lần: "Ta chưa hề thấy ai nhận được lỗi của mình mà biết tự trách phạt", "Chép những lời nói suông chẳng bằng thân hành ra làm việc"
-> Việc Nguyễn Trường Tộ dẫn lời của cổ nhân không phải là để chỉ trích mà là để chỉ ra thực tế cần có một khao luật chặt chẽ chứ không thể chỉ làm theo lời dạy của sách vở một cách máy móc

- Chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa đạo đức và pháp luật, là một mối quan hệ hai chiều, tác động lẫn nhau:
+ Luật không chỉ tốt cho việc cai trị mà còn tốt cho đạo đức, nếu tận dụng mọi lẽ công bằng trong luật mà xử thì mọi quyền pháp đều là đạo đức
+ Nếu con người tận dụng luật cũng đủ trọn vẹn đạo làm người, và đạo đức sẽ khiến luật pháp càng trở nên công tâm
=> cách nói giàu sức thuyết phục, lý lẽ và lập luận chặt chẽ

III. Tổng kết
Gv hướng dẫn hs tổng kết

- Hs tự tổng kết, giáo viên hệ thống lại những kiến thức đã học

IV. Luyện tập
Gv hướng dẫn hs vẽ sơ đồ mô hình hóa kết cấu lập luận trong tác phẩm.

Mô hình hóa kết cấu lập luận