Chương 5
ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI
BÀI 17
VỊ TRÍ CỦA KIM LOẠI TRONG
BẢNG TUẦN HOÀN VÀ CẤU TẠO CỦA KIM LOẠI

A. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
Biết được: Vị trí, đặc điểm cấu hình lớp electron ngoài cùng, một số mạng tinh thể phổ biến, liên kết kim loại.
Hiểu được: Một số kiểu cấu trúc tinh thể kim loại (mạng tinh thể lục phương, lập phương tâm diện, lập phương tâm khối)
2. Kĩ năng
- So sánh bản chất của liên kết kim loại với liên kết ion và cộng hoá trị.
- Quan sát mô hình cấu tạo mạng tinh thể kim loại, rút ra được nhận xét.
3. Tình cảm thái độ
Vai trò kim loại trong cuộc sống, bảo vệ và khai thác hợp lí tài nguyên, khoáng sản của đất nước.
B. CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS
• GV: − Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
− Bảng phụ vẽ sơ đồ cấu tạo và ghi bán kính của nguyên tử các nguyên tố chu kỳ 2
− Tranh vẽ 3 kiểu mạng tinh thể của kim loại.
• HS: − Xem trước nội dung bài học
− Tập làm một số mô hình về tinh thể kim loại.
C. TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
3. Bài mới
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS

Hoạt động 1
I. VỊ TRÍ CỦA KIM LOẠI TRONG BẢNG TUẦN HOÀN

GV chiếu bảng tuần hoàn lên màn hình (hoặc treo bảng tuần hoàn có tô màu các nguyên tố lên bảng) cho HS thảo luận
GV hướng dẫn HS tìm ra vị trí của kim loại trong bảng:
− Kim loại là các nguyên tố có tô màu vàng ở trong bảng tuần hoàn.
− Phi kim là các nguyên tố có tô màu tím ở trong bảng tuần hoàn.
Yêu cầu HS xác định vị trí của kim loại.




GV bổ sung: Ngoài cách xác định ở trên thì kim loại nằm ở:
− Khối nguyên tố s (trừ H, He)
− Một số ở khối nguyên tố p
− Toàn bộ khối nguyên tố d, f
GV yêu cầu HS rút ra kết luận về vị trí của kim loại.








HS: Quan sát, thảo luận cho kết quả:
Vị trí kim loại gồm:
− Nhóm IA đến VIA (Nhóm IA trừ H nhóm IIIA trừ B) và một phần nhóm IVA,VA, VIA.
− Nhóm IB đến VIIIB.
− Hai họ Lantan và Actini.





HS thảo luận cho kết quả:
− Kim loại chiếm đa số vị trí trong BTH
− Kim loại nằm ở phía dưới bên trái của BTH

II. CẤU TẠO CỦA KIM LOẠI
Hoạt động 2
1. Cấu tạo nguyên tử

GV: Yêu cầu HS viết cấu hình electron nguyên tử của các nguyên tố kim loại 11Na, 12Mg, 13Al, 26Fe và các nguyên tố phi kim 15P, 16S, 17Cl.










GV dùng bảng phụ vẽ sơ đồ cấu tạo và ghi bán kính của nguyên tử thuộc chu kì 2 (bán kính nguyên tử được biểu diễn nanomet, nm):
11Na
12Mg
13Al
14Si
15P
16S
17Cl

0,157
0,136
0,125
0,117
0,110
0,104
0,099

Yêu cầu HS rút ra nhận xét về sự biến thiên của điện tích hạt nhân và bán kính nguyên tử
HS viết cấu hình của các nguyên tố
11Na: 1s22s22p63s1
12Mg: 1s22s22p63s2
13Al: 1s22s22p63s23p1
26Fe: 1s22s22p63s23p63d64s2
15P: 1s22s22p63s23p3
16S: 1s22s22p63s23p4
17Cl: 1s22s22p63s23p5
Số electron ở lớp ngoài cùng của kim loại từ 1 đến 3 electron còn phi kim thì thường có nhiều electron (từ 4-7 electron trừ H và khí hiếm).
Kết luận: Nguyên tử của hầu hết các nguyên tố kim loại đều có ít electron ở lớp ngoài cùng (1 đến 3 electron).


HS quan sát các số liệu và nhận xét: Trong cùng chu kì, nguyên tử của nguyên tố kim loại có bán kính nguyên tử lớn hơn so với nguyên tử nguyên tố phi kim

Hoạt động 3
2. Cấu tạo tinh thể

GV nhắc lại một số kiểu tinh thể đã học ở lớp 10. Sau đó HS nghiên cứu SGK về nội dung cấu tạo tinh thể kim loại.
Yêu cầu HS:
- Nêu cấu trúc các loại tinh thể (mô tả hình vẽ)
- Nhận xét về độ đặc khít của mạng tinh thể kim loại
- Lấy ví dụ một số kim loại
- So sánh các loại tinh thể kim loại