Về bài thơ Hai nửa vầng trăng


Bài thơ Hai nửa vầng trăng của tác giả Hoàng Hữu là một câu chuyện buồn man mác, lãng mạn, mộng mơ về mối tình không thành của đôi trai gái, rất hợp với những tâm hồn ở độ tuổi thanh thiếu niên. Tôi hay đọc bài thơ này cho bạn bè, người thân nghe, đôi khi lại chỉ lẩm nhẩm đọc cho… chính mình. Thích thì thích thật nhưng giả dụ nếu có ai hỏi tôi rằng Hai nửa vầng trăng hay ở chỗ nào, lãng mạn ở chỗ nào, cái gì làm nên nỗi buồn cho bài thơ… thì tôi đành chịu. Nỗi khát khao muốn giải thích cho thỏa đáng, cho rõ ràng cái hay của bài thơ cứ canh cánh bên lòng. Để rồi một ngày tôi chợt "mặc khải" về bài thơ. Xin được dẫn lại đây cách hiểu của mình về Hai nửa vầng trăng.

Hai nửa vầng trăng

Tình cờ anh gặp lại vầng trăng
một nửa vầng trăng thôi một nửa
trăng vẫn đấy mà em xa cách quá
nơi cuối trời em có ngóng trăng lên?

Nắng tắt lâu rồi trăng thức dậy dịu êm
trăng đầu tháng có lần em ví
Chữ D hoa như vầng trăng xẻ nửa
tên anh như nửa trăng mờ tỏ
ai bỏ quên lặng lẽ sáng bên trời

Ôi vầng trăng theo con nước đầy vơi
trăng say đắm rào trên cỏ ướt
trăng đầu tháng như đời anh
chẳng thể nào khác được
trăng cuối tháng như đời anh hao khuyết em đã khóc
trăng từng giọt tan vào anh mặn chát em đã khóc
nhưng làm sao tới được
bến bờ anh tim dội sóng không cùng

đến bây giờ trăng vẫn cứ xanh
cứ một nửa như đời anh một nửa
nhưng trăng sẽ tròn đầy, trăng sẽ…

Trăng viên mãn cuối trời đêm đêm em có nhớ
mặt trăng từng khuất nửa ở trong nhau.
HOÀNG HỮU

Bài thơ như lời nhà phê bình Hồng Diệu đã từng nhận định là miêu tả một nỗi buồn: "Ta chỉ cảm thấy bài thơ buồn, một nỗi buồn cô đơn cả một tình yêu đầy trắc trở. Và dù cuối bài, nhà thơ có tỏ ra tin tưởng và hy vọng, nhưng vẫn không quên nỗi buồn xưa". Vậy nỗi buồn được thể hiện ở những khía cạnh nào? Trước nhất nó được biểu hiện ở những cụm từ gợi cảm giác chia ly. Những từ này phân bố trong bài thơ kiểu "nhiều cây thành rừng". Tất cả có 12 từ gồm có 7 từ một nửa và các cụm từ xa quá, bỏ quên, chẳng thể nào khác được, hao khuyết trải dài từ đầu đến cuối, tạo nên một trường ngữ nghĩa gợi nên âm hưởng chia ly buồn bã. Chúng ta sẽ thấy hơn âm hưởng này khi khảo sát mối quan hệ giữa số lần xuất hiện của hai nhân vật trữ tình anh, em. Trong bài thơ, từ
Anh: Xuất hiện 7 lần
Em: Xuất hiện 6 lần
Hai con số này gợi lên nhiều điều. Đây là một số chẵn và một số lẻ. Chúng tuy gần nhau, sát nhau nhưng lại lệch nhau, không cân xứng. Hơn nửa tổng của hai số này là 13. Một con số rất không đẹp, một con số nhiều người kiêng ngại. Hai điểm này gợi liên tưởng về một điểm bất an, trắc trở về mối tình giữa hai nhân vật anh và em. Gần nhau thật đấy, yêu sát nhau thật đấy nhưng xét về tổng thể lại không hợp, lại thiếu một chút gì tựa như là duyên, là phận, là hòa hợp để đi xa hơn nữa. Cứ cho rằng sự xuất hiện của những con số dù là ngẫu nhiên vì trong nhiều bài thơ hiện tượng này cũng xảy ra. Nhưng trong một văn cảnh, một cảm hứng cụ thể tất yếu chúng sẽ phải mang ý nghĩa của cảm hứng cụ thể đó. Ở bài thơ này là nỗi buồn. Còn trong bài thơ khác, dựa vào cảm hứng chủ đạo của bài thơ đó, chúng có thể mang ý nghĩa khác. (Về bản thân mình, chúng tôi tin rằng sự xuất hiện của những con số trong bài thơ này là vô thức của tác giả chi phối, sắp đặt trong quá trình sáng tác).
Để ý một chút, chúng ta thấy số lần xuất hiện của nhân vật trữ tình anh ngang bằng với số lần xuất hiện của cụm từ một nửa. Bảy và bảy. Một sự tương ứng 1:1. Điều này phản ánh rằng nhân vật anh luôn đồng hành với nỗi cô đơn, với cảm giác thui thủi một mình.
Sau cùng, chúng ta hãy nhìn vào trật tự phân bố của cặp từ anh-em theo chiều dọc toàn văn bản. Đây là trình tự xuất hiện của chúng. (Xin ghi tắt A thay cho anh, E thay cho em).
A-E-E-E-A-A-A-E-A-E-A-A-E
1-