Vào phủ chúa Trịnh
( Thượng kinh kí sự - Lê Hữu Trác )
A.Mục tiêu bài học:
- Kiến thức: Giúp học sinh hiểu rõ gía trị hiện thực sắc sảo của tác giả; Thái độ trước hiện thực, ngòi bút kí sự sắc sảo của Lê Hữu Trác qua việc miêu tả cuộc sống, cách sinh hoạt nơi phủ chúa.
- Kĩ năng: rèn kĩ năng đọc hiểu thể loại kí sự, kĩ năng quan sát đối tượng…
- Thái độ:Giáo dục phẩm chất tốt đẹp: Coi thường danh lợi, yêu tự do, nếp sống giản dị, chân thực…
B.Chuẩn bị của thầy và trò:
- GV: Tác phẩm Thượng kinh kí sự
Thiết kế bài dạy.
Một số tài liệu về Lê Hữu Trác .
- HS: Soạn bài theo hướng dẫn trang 9 SGK
C.Tổ chức các hoạt động dạy và học.
Hoạt động 1
Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh:
SGK; Vở ghi; Vở bài tập; Phiếu học tập.
Hoạt động 2
Tổ chức dạy và học bài mới
GV giới thiệu chương trình Văn học 11.
GV giới thiệu bài mới:
Kí sự thuộc loại tác phẩm văn xuôi có nội dung ghi chép những sự việc có thật, những cảm nghĩ chân thực của người viết trước sự việc. Ngoài giá trị phản ánh hiện thực, kí sự vẫn có giá trị nt nhất định. TKHS của Lê Hữu Trác là một thiên kí sự như thế.
GV giới thiệu cách thức thực hiện để đạt mục tiêu bài học.
Hoạt động của GV và HS
Kiến thức cần đạt

HS đọc( thầm) phần Tiểu dẫn, tự lĩnh hội kiến thức đã cung cấp.
GV: Kiểm tra:
Tóm tắt phần tiểu dẫn? Trả lời.
GV ghi ý chính lên bảng.






















GV nêu VĐ để mở rộng kiến thức.Từ hiệu Hải thượng lãn ông và từ nhan đề tác phẩmHTYTTL em có suy nghĩ gì về con người Lê Hữu Trác ?
HS có thể trao đổi, thảo luận và trả lời miệng.
GV tóm tắt các ý kiến, củng cố kĩ năng giới thiệu tg, tp và cách tóm tắt văn bản thuyết minh.
HS lần lượt đọc đoạn trích(Mỗi HS đọc 1 phần) rồi tóm tắt phần văn bản đã đọc.
GV tập hợp thành bố cục của VB trích đọc.



HS dựa vào đặc trưng chung thể loại kí sự để nhận xét bút pháp kí sự ở đoạn trích này?
GV gợi ý: Ghi chép những điều tại…theo trình tự nào?(tg,kg). Các chi tiết có chân thực giàu ý nghĩa ko? Thái độ của người ghi bộc lộ trực tiếp hay gián tiếp…
HS trả lời miệng.
GV định hướng tìm hiểu văn bản.
Điều gì tạo nên giá trị hiện thực cho đoạn trích này?Ngoài giá trị hiện thực đt còn giá trị nào khác?
GV rút ra nhận định: Ghi lại một cách chi tiết, sinh động cảnh sinh hoạt ở phủ chúa, đoạn văn có giá trị hiện thực sâu sắc.
Hs trả lời câu hỏi 1 SGK
GV gợi ý: tìm những chi tiết tả quang cảnh trong phủ chúa rồi rút ra nhận định về cuộc sốngở phủ chúa.






GV nêu vấn đề mở rộng nâng cao kiến thức: Từ bức tranh phủ chúa em có suy nghĩ, liên hệ gì về hiện thực XHPK thời Lê - Trịnh?

Gv khái quát giá trị ht sâu sắc của tác phẩm.

GV gợi ý: Tìm những chi tiết, từ ngữ chỉ thái độ của Lê Hữu Trác khi chứng kiến cảnh xa hoa nơi phủ chúa? Qua chi tiết đó em thấy thái độ ntn của Lê Hữu Trác trước hiện thực?Những phẩm chất gì của Lê Hữu Trác được bộc lộ ở đoạn trích này?
GV phân tích thêm: Sự đối nghịch gay gắt giữa quan điểm, lối sống của Lê Hữu Trác với quan quân nhà chúa đã phơi bày sự tương phản gay gắt giữa trong và đục, từ đó tăng giá trị phản ánh hiện thực của tác phẩm.
GV hướng dẫn HS trả lời câu hỏi 2 và 4 để tìm hiểu giá trị nt của đoạn trích?
Bút pháp kí sự của tác giả được thể hiện ntn qua đoạn trích?





Hoạt động 3: Củng cố.
HS tóm tắt những nét chính về giá trị nt và nội dung của đoạn trích?
HS liên hệ với tác phẩm kí sự đã học ở THCS


A.Tìm hiểu phần tiểu dẫn
* Kiến thức cơ bản:
Đ1: Giới thiệu khái quát Lê Hữu Trác
- Con người:
+ Là một danh y: Chữa bệnh, dạy nghề.
+ Là một nhà văn có đóng góp đáng ghi nhận.
-Sự nghiệp:
+ Tác phẩm: Hải Thượng y tông tâm lĩnh.
+ Nội dung: Kiến thức y học.
Cảm xúc khi về các miền chữa bệnh.
Tâm huyết, đức độ của lương y.
Đ2: Giới thiệu Thượng kinh kí sự.
Văn tự: Chữ Hán.
Xuất xứ: Viết năm 1782; in 1885; xếp ở phần phụ lục bộ HTYTTL.
Thể loại: Kí sự( ghi chép sự việc, câu chuyện có thật và tương đối hoàn chỉnh) xuất hiện ở thế kỉ XVIII.
Nội dung : Ghi lại những điều tai nghe mắt thấy trong chuyến kê kinh chữa bệnh cho thế tử và tâm trạng hân hoan khi trở về nhà.
-> Cuộc sống xa hoa uy quyền nơi phủ chúa và thái độ coi thường danh lợi của Lê Hữu Trác .
* Kiến thức mở rộng:
- Về Lê Hữu Trác : Tên hiệu bộ sách -> Lê Hữu Trác là người gắn bó với quê hương, với cuộc sống tự do đạm bạc, dửng dưng trước danh lợi, tâm huyết với nghề y.
- Thể kí sự: coi trọng chi tiết, chi tiết phải thực, được chọn lọc sắc sảo để tự nói lên ý nghĩa; bút pháp kể, tả phải khách quan.
-> kĩ năng đọc hiểu thể loại kí sự: Tìm hiểu chi tiết; tìm hiểu cách kể, tả.
B.Đọc hiểu đoạn trích
I/ Tìm hiểu văn bản ngôn từ.
1.Tóm tắt văn bản theo bố cục.
P1: Từ đầu-> thuở nào => Quang cảnh phủ chúa bên ngoài.
P2: tiếp-> không có dịp=>Quang cảnh phía trong phủ chúa.
P3: Sinh hoạt ăn uống ở phủ chúa.
P4: Cảnh chữa bệnh cho thế tử.
2/ Bút pháp kí sự
Ghi chép sự việc theo trình tự không gian ( Ngoài-> trong); thời gian (xảy ra trước kể tả trước…)
Chi tiết chân thực, sắc sảo, giàu ý nghĩa…
Thái độ có khi lộ rõ, có khi kín đáo => tính khách quan.
II/Tìm hiểu giá trị của văn bản.
1.Giá trị hiện thực qua bức tranh chi tiết, sinh động về cảnh sinh hoạt nơi phủ chúa.
- Những chi tiết về quang cảnh bên ngoài phủ chúa: Nhiều lần cửa, nhiều dãy hành lang, điếm canh, vườn hoa…chỗ nào cũng có vệ sĩ canh gác.
- Những chi tiết về cảnh trong phủ chúa: nhà đại đường, quyền bồng, gác tía với sơn son, thếp vàng, võng điều…chỗ nào cũng tấp nập quan quân.
- Những chi tiết về cung cách ăn ở nơi phủ chúa:Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn là của ngon vật lạ.
- Những chi tiết về cảnh chữa bệnh:
+ Tả nội cung thế tử: qua 5,6 lần trướng gấm…nến, sập thếp vàng, ghế rồng sơn son, nệm gấm, lá màn, phi tần chầu chực, các quan trông coi, truyền mệnh.
+ Cảnh chữa bệnh: Bảy tám thầy thuốc túc trực Lê Hữu Trác phải quỳ lạy 4 lạy mới được xem mạch; xong quỳ lạy 4 lạy mới lui; có lệnh mới được xem thân hình thế tử.
=> Nếp sống hưởng thụ cực kì xa hoa và quyền uy tối thượng trong tay nhà chúa( sự thu nhỏ của hiện thực cuộc sống của giai cấp thống trị thời Lê Trịnh) Giá trị hiện thực său sắc.
2. Giá trị hiện thực được thể hiện qua hình ảnh Lê Hữu Trác .
- Thái độ của Lê Hữu Trác trước cuộc sống xa hoa của phủ chúa:
+ Nhận xét : “Bước chân đến…người thường”
+ Làm thơ tả sự trang trọng rồi khái quát : “Cả trời Nam sang nhất là đây”
+ Được mời cơm, nhận xét: Bây giờ mới thấy phong vị đại gia.
+ Nói về bệnh của thế tử: ăn quá no, mặc quá ấm, thể tạng yếu.
=> không đồng tình với cuộc sống xa hoa ở phủ chúa; dửng dưng trước những quyến rũ vật chất, đề cao cuộc sống tự do,đạm bạc.
3.Giá trị nghệ thuật
- Nghệ thuật quạn sát: tỉ mỉ, từ ngoài vào trong; từ sự vật đến con người.
- Nghệ thuật lựa chọn chi tiết: chi tiết nhỏ nhưng gây ấn tượng sâu (ở trong tối om không có cửa-> chi tiết gợi tả sự tù hãm, thiếu không khí ngột ngạt; chi tiết: thế tử ngồi chễm chệ…thầy thuốc quỳ lạy…-> uy quyền tột cùng nằm trong tay phủ chúa).
- Nghệ thuật tả tâm trạng tinh tế…
Củng cố
1/ GT hiện thực: cuộc sống xa hoa hưởng lạc nơi phủ chúa - bức tranh thu nhỏ của XHPK Lê - Trịnh.
2/ Hình ảnh Lê Hữu Trác: thầy thuốc giỏi, tâm đức; coi thường danh lợi phú quý, yêu cuộc sống đạm bạc, thanh cao.



Hoạt động 4
Luyện tập
Gv nêu câu hỏi luyện tập. HS làm vào phiếu học tập.
Câu hỏi: Dựng lại chân dung Lê Hữu Trác qua đoạn trích.
Gợi ý:
Tư cách lương y.
Tư cách con người.
Tư cách nhà văn.
Hoạt động 5
Hướng dẫn HS học ở nhà.
1/ Viết đoạn văn giới thiệu tác giả Lê Hữu Trác?
2/ Viết đoạn văn giới thiệu tác phẩm TKKS?
3/ Phân tích giá trị hiện thực của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh.
4/ Cảm nhận về hình ảnh Lê Hữu Trác.
5/ Soạn bài Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân.