Khi xã hội nước ta hiện nay đang còn quá coi trọng giá trị của bằng cấp thì việc đỗ đạt vào các trường đại học vẫn tiếp tục là đề tài muôn thuở và cùng với nó là những câu chuyện dở khóc dở cười chảy nước mắt. Trong tâm lý coi nặng bằng cấp đó, các bậc phụ huynh và những người trẻ mấy ai đặt câu hỏi liệu đại học có phải là hướng đi tốt nhất và tối ưu hay không?

Đây chính là một thực tế vô cùng mâu thuẫn trong giáo dục của chúng ta nói chung và trong suy nghĩ của các bậc phụ huynh cũng như thí sinh nói riêng. Chúng ta đang thực hiện một “chu trình ngược” trong việc chọn trường và chọn nghề. Dù học trường nào, theo cách nào đi chăng nữa, thì cuối cùng mỗi người cũng mong học được một cái nghề - một công việc phù hợp với bản thân để có thể kiếm sống trong tương lai. Vì vậy, việc chọn nghề phải được đặt lên trước. Chọn nghề sau đó mới chọn cái nơi có thể dạy cái nghề đó. Nhưng hầu hết mọi người đều chọn trường rồi mới chọn nghề. Đó cũng chính là lý do mà xã hội luôn phải đào tạo lại cho phù hợp với những nhu cầu của từng ngành nghề.

Cũng vì chọn trường trước khi chọn nghề, nên nếu không may thi trượt Đại học đã chọn, các thí sinh thường mất phương hướng, không ít người rơi vài trạng thái khủng hoảng với ý nghĩ trượt “trượt đại học là mất tất cả”. Họ bế tắc và tiếp tục tạo áp lực cho mình trong những kì thi sau mà không hề nghĩ đến việc chọn nghề và học nghề. Nếu để có một cái nghề thì đại học không phải là con đường duy nhất.

Học đại học, suy cho cùng cũng chỉ là học cho mình một cái nghề với phương pháp lý thuyết tốt hơn, hàn lâm hơn. Nhưng nếu không thể đi đường thẳng, mỗi thí sinh hoàn toàn có thể lựa chọn một xuất phát thấp hơn và học lên dần dần trong tương lai. Thay vì “cố sống cố chết” vào đại học (điều này không phải là dễ dàng, có nhiều người thi nhiều năm mới đỗ), học cho mình một nghề sau khi đã có thể tồn tại với tay nghề của mình thì họ có thể tiếp tục đi học và tiếp tục phát triển. Với những kinh nghiệm thực tế, họ có thể vững vàng và thành công hơn nhưng người có trong tay tấm bằng đại học, giỏi lý thuyết nhưng chưa chắc đã giỏi thực hành. Cách học này đặc biêt thích hợp với những bạn học sinh ở những vùng nông thôn nghèo không có điều kiện học ngay đại học. Và ví dụ rõ ràng nhất là... Bill Gates, liệu ông ta có thể trở thành một trong những người giàu nhất thế giới nếu không lựa chọn một nghề phù hợp cho bản thân và cách học hỏi, trau dồi nghề nghiệp đó. Quả thật, sau khi đã trở thành chủ tĩch tập đoàn Microsoft, ông mới bước chân vào giảng đường Đại học.

Trong xã hội “thừa thầy thiếu thợ” như của chúng ta hiện nay, việc chọn cho mình một nghề và có tay nghề cao trong lĩnh vực của mình là một cở sở tốt để tạo dựng cuộc sống. Rất nhiều nhà tuyển dụng đã không dựa vào bằng cấp mà dựa vào trình độ chuyên môn thực tế để tuyển dụng nhân viên. Giám đốc Công ty Công nghệ Thái Bình, một doanh nghiệp kinh doanh máy tính ở Hà Nội cho biết: “Đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ thường có rất nhiều vị trí cần tuyển dụng. Chúng tôi tuyển người không dựa vào bằng cấp mà dựa vào trình độ chuyên môn, sự tâm huyết, yêu nghề và thông minh. Chúng tôi thường xuyên có những đợt gửi nhân viên đi học từng khóa học ngắn hạn hoặc luôn khuyến khích, tạo điều kiện cho nhân viên của mình học lên, tiếp tục với những trình độ cao hơn”. Cơ hội việc làm và cơ hội phát triển dành cho tất cả mọi người.

Trở lại với thực trạng giáo dục đào tạo bậc đại học của nước ta hiện nay, chất lượng đào tạo còn nhiều bất cập và sự lệch pha giữa học và hành đã khiến sinh viên ra trường không có những kinh nghiệm và khả năng thực hành như công việc mong muốn, thậm chí không ít sinh viên ra trường phải học lại các kĩ năng từ đầu mới có thể bắt đầu công việc. Nếu có sự so sánh thật tỉnh táo, những người trẻ chắc chắn không cho rằng đại học là thành công duy nhất và cuối cùng.

Phần lớn người trẻ hiện nay đều mang sẵn tư tưởng có vào Đại học mới có tương lai, làm thầy vẫn hơn làm thợ. Đó là suy nghĩ có phần thiển cận. Con đường học vấn trở thành con đường sinh tử của nhiều bạn trẻ. Không mấy ai dám bước qua rào cản đó để nói lên những sở thích nghề nghiệp của mình mà không phải học đại học bằng mọi giá. Cánh cửa Đại học quá nhỏ hẹp cho tất cả mọi người cùng chen chân vào và không phải ai cũng đủ khả năng để vượt qua kì thi căng thẳng và khó khăn như vậy. Theo thống kê sơ bộ sau khi công bố điểm sàn kì thi Đại học Cao đẳng năm 2007 này thì có ít nhất khoảng 600.000 thí sinh không thể với đến được cánh cửa đại học. Con số đó chứng tỏ thêm một điều không còn là vấn đề cũ: lối đi đến tương lai bằng cách vào Đại học quả là chật hẹp. Nhiều bạn trẻ vẫn nhận thấy năng lực học hành của mình không đủ sức “thắng trận” nhưng họ không dám nghĩ khác làm khác mong muốn của gia đình và xu hướng chung của xã hội. Trước cảnh nhà nhà, người người đi thi, mấy ai đủ can đảm nói không với kì thi Đại học. Nhiều bậc phụ huynh không nắm rõ thực lực của con cái mình đã ảo tưởng và quá mong đợi vào kỳ thi Đại học vô tình tạo sức ép và không cho người trẻ đi theo những ngã rẽ khác. Họ không biết rằng học vấn mới chỉ là điều kiện cần, sự nổ lực vươn lên mới là điều kiện đủ để đi đến thành công trong sự nghiệp, cũng như trong cuộc sống.

Không phải ai cũng có thể thành công bằng con đường học vấn, cũng không phải ai cũng tìm thấy tương lai và sự nghiệp dù đã bước qua và đi trọn vẹn con đường Đại học chính quy, thiết nghĩ người trẻ hãy tỉnh táo đong đếm, cân nhắc năng lực thật sự để có sự lựa chọn cho bản thân, ảo tưởng để cắm cúi đi mãi một con đường đôi khi lại lãng phí thời gian và tiền bạc mà vẫn điêu đứng vì hai chữ “việc làm”.

Hãy tưởng tượng nếu ai cũng có ước muốn giống nhau là đều vào Đại học thì xã hội sẽ thế nào? Lúc đó mọi người trong xã hội chỉ tòan là trí thức, nào giáo sư, bác sĩ, kỹ sư... chứ không có một anh công nhân, một bác nông dân hay một người thợ thủ công. Mọi người tồn tại trong xã hội sẽ thích ứng được với một ngành nghề theo sở trường của mình, tạo nên nét đặc thù của xã hội là: nhiều ngành nghề. Không có nghề cao sang, cũng không có nghề nào thấp hèn, quan trọng là ở chỗ người đó tự hào với công việc mình làm thì chỗ đứng của anh ta sẽ đuợc khẳng định. Có những người được gọi là: những người làm thuê số 1 tại Việt Nam, lương tháng cao ngất ngưỡng vì đã chọn hướng rẽ đúng cho cuộc đời mình. Không vào được Đại học không phải vì cuộc đời không công bằng với ta. Không vào được không Đại học phải cánh cửa tiến thân của bản thân ta khép kín. Không vào được Đại học không phải mọi người sẽ xem thường ta... Không nên xem Đại học là con đường duy nhất để bạn bước vào đời. Không vào được Đại học bạn có thể học Cao đẳng hay Trung học chuyên nghiệp hoặc chọn một nghề nào đó học để tìm một việc làm cho bản thân. Sau đó, trong quá trình công tác, nếu có cơ hội bạn sẽ thực hiện ước mơ của mình. Bởi lẽ trong cuộc đơi, người ta muốn lĩnh hội được tri thức, thích ứng với công việc thì phải học không bao giờ ngừng.

Không nên quan trọng hóa tấm bằng đại học vì hiện nay nhiều sinh viên ra trường vẫn phải làm việc trái tay và khả năng có được việc thấp hơn công nhân lành nghề. Hôm nay, cuộc đời không mỉn cười với bạn nhưng biết đâu ngày mai cuộc đời sẽ lại mỉm cười với bạn. Sống cần phải nuôi ước mơ và hi vọng. Sau cơn mưa, trời lại sáng, đó là quy luật. Trong cuộc sống không ít những “cử nhân” sống lay lắt nơi thành phố với những lời than vãn mà mới nghe tưởng chừng như vô lý, “giá như mình không học đại học có khi lại hay”. Tốt nghiệp đại học luật từ năm 2002, vậy mà từ đó đến nay vẫn chung thủy với “công việc bán giày”. Hay người học trường Đại học Văn Hóa, tốt nghiệp ba năm nay vẫn chỉ là nhân viên chạy quảng cáo. Nguyên nhân nào khiến họ như vậy? Có hàng ngàn hàng vạn lý do nhưng có những lý do từ chính bản thân họ. Nhiều người tâm sự là họ đã chọn sai ngành nghề, họ đã học đại học là để cho oai, họ học là vì danh dự của gia đình và dòng họ. Nguyên nhân này có vẻ hơi chủ quan, nếu chúng ta nhìn sâu hơn một chút sẽ thấy rằng ở góc độ nào đó họ chính là nạn nhân của nền giáo dục coi trọng bằng cấp, của sự đào tạo tràn lan chạy theo số lượng. Từ phương tiện thông tin đại chúng, có thể nhận thấy đa số các bạn trẻ hiện nay còn rất hạn chế trong việc nhận thức về nghề nghiệp. Tại một buổi sinh hoạt, có một câu hỏi được đưa ra: “Điều gì khiến bạn thi vào ngành này?”. Kết quả thật đáng buồn, số bạn nhận thức rõ về nghề chỉ chiếm 10%, còn lại là vì bố mẹ chọn cho; đọc trong quyển những điều cần biết, thấy hay hay; rồi nghe nói trường này lấy điểm thấp...

Đã đến lúc chúng ta cần sự nhìn nhận đúng đắn hơn, sát thực hơn trong việc hướng nghiệp cho bản thân hiện nay. Học đại học chỉ là một trong những hướng đi chứ hoàn toàn không phải là con đường duy nhất. Học đại học sẽ là hướng đi đúng với những ai thực sự có khả năng, có nhận thức sâu sắc về nghề nghiệp. Khi quá trình xã hội giáo dục phát triển thì việc học đại học cũng chỉ là một nơi để đào tạo nghề. Chúng ta không nên coi đại học là cái gì đó cao siêu mà hễ ai vào đó ắt sẽ có cuộc sông sung sướng. Có rất nhiều con đường khác để chung ta lập nghiệp. Điều quan trọng là chúng ta phải biết lựa chọn cho mình một hướng đi đúng đắn, phù hợp với khả năng của mình. Các bạn hãy chọn cho mình một con đường mà ở đó bạn có thể phát huy tối đa khả năng vủa mình. Và ở đó chắc chắn ban sẽ thành công!

Mỗi khi mùa tuyển sinh lại đến, các bậc phụ huynh cũng như các thí sinh tương lai lại đối mặt với những vấn đề muôn thuở: chọn trường và chọn nghề. Hướng nghiệp là vấn đề vô cùng quan trọng đối với các thí sinh trong thời gian này. Hãy tìm hiểu các ngành nghề để biết mình thích gì, mình muốn làm gì trong tương lai. Hãy định hướng cho mình con đường có thể đi: vào đại học là mong muốn lớn nhất nhưng không phải là mục đích duy nhất, “không nhảy cao được thì có thể leo thang, không đi đường thẳng thì có thể đi đường vòng” để giảm áp lực đối với thí sinh trước, trong và sau mỗi kì thi. Hãy tự cảm nhận bản thân mình phù hợp với công việc gì. Như một số chuyên gia hướng nghiệp cho rằng: “Nhân tài khôn