Văn bản Tuần 30 –Tiết 117

ÔN TẬP TRUYỆN VÀ KÍ

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
- H×nh thµnh cho häc sinh nh÷ng hiÓu biÕt s¬ l­îc vÒ c¸c thÓ truyÖn kÝ trong lo¹i h×nh tù sù.
- Nhí ®­îc néi dung c¬ b¶n vµ nh÷ng nÐt ®Æc s¾c vÒ nghÖ thuËt cña c¸c t¸c phÈm truyÖn, kÝ hiÖn ®¹i ®· häc.
II/ CHUẨN BỊ:
1. GV: Giáo án, SGK, SGV.
2. HS: SGK, bài soạn ở nhà.
III/ LÊN LỚP:
1. Ổn định lớp: (1`)
Kiểm tra sĩ số, vệ sinh của lớp.
2. Kiểm tra bài cũ:
( GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS.
3. Bài mới:

Tg
Hoạt của của Giáo viên
Hoạt động của HS
Nội dung


 ( Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.
Tiết này chúng ta ôn lại những kiến thức về văn bản đã học ở HKII.


 ( Hoạt động 2: Ôn tập nội dung cơ bản của các truyện kí đã học:
(?) Trong các bài từ 18 đến 22 và 25, 26, 27 chúng ta đã học các tác phẩm truyện (hoặc trích đoạn truyện) và kí hiện đại. Em hãy đọc lại các tác phẩm đó rồi làm bảng thống kê theo mẫu.



- HS đã thống kê phần này ở nhà. Đứng lên trình bày trước lớp.
- HS khác bổ sung, nhận xét.

 1/ Nội dung cơ bản các truyện kí đã học:


TT
Tªn t¸c phÈm
T¸c gi¶
ThÓ lo¹i
Tãm t¾t néi dung ( ®¹i ý)

1
DÕ mÌn phiªu lu ký (trÝch)
T« Hoµi
TruyÖn
DÕ MÌn cã vÎ ®Ñp c­êng tr¸ng, tÝnh t×nh xèc næi kiªu c¨ng. Trß nghÞch cña DÕ MÌn g©y ra c¸i chÕt th¶m th­¬ng cho DÕ Cho¾t vµ DÕ MÌn ®· rót ra bµi häc ®êng ®êi ®Çu tiªn

2
S«ng nø¬c Cµ Mau (TrÝch §Êt rõng Ph­¬ng Nam)
§oµn Giái
TruyÖn
C¶nh quan ®éc ®¸o cña vïng Cµ Mau víi s«ng ngßi, kªnh r¹ch bña gi¨ng chi chÝt, rõng ®­íc trïng ®iÖp hai bªn bê vµ c¶nh chî n¨m c¨n tÊp nËp, trï phó häp ngay trªn mÆt s«ng

3
Bøc tranh cña em g¸i t«i
T¹ Duy Anh
TruyÖn ng¾n
Tµi n¨ng héi ho¹, t©m hån trong s¸ng vµ lßng nh©n hËu ë c« em g¸i ®· gióp cho ng­êi anh vù¬t lªn lßng tù ¸i, ®è kÞ, tù ti cña m×nh

4
V­ît th¸c (TrÝch Quª néi)
Vâ Qu¶ng
TruyÖn (®o¹n trÝch)
Hµnh tr×nh ng­îc s«ng Thu Bån v­ît th¸c cña con thuyÒn do d­îng H­¬ng Th­ chØ huy. C¶nh s«ng n­íc vµ hai bªn bê, søc m¹nh vµ vÎ ®Ñp cña con ng­¬× trong cuéc v­ît th¸c

5
Buæi häc cuèi cïng
An- ph«ng x¬ ®« ®ª (Ph¸p)
TruyÖn ng¾n
Buæi häc tiÕng Ph¸p cuèi cïng cña líp häc tr­êng lµng vïng An-d¸t bÞ phæ chiÕm ®ãng vµ h×nh ¶nh thÇy gi¸o Ha-men qua c¸i nh×n, t©m tr¹ng cña chó bÐ Phr¨ng.

6
C« T« (trÝch)
NguyÔn Tu©n
KÝ
VÎ ®Ñp t­¬i s¸ng phong phó cña c¶nh s¾c trªn vïng ®¶o C« T« vµ mét nÐt sinh ho¹t cña ng­¬× d©n trªn ®¶o

7
C©y tre ViÖt Nam
ThÐp Míi
KÝ
C©y Tre lµ ng­êi b¹n gÇn gòi, th©n thiÕt cña nh©n d©n ViÖt Nam trong cuéc sèng, lao ®éng, chiÕn ®Êu. BiÓu t­îng cña ®Êt nø¬c d©n téc

8
Lßng yªu n­íc (trÝch b¸o Thö löa)
I-lia £ ren bua (Nga)
Tuú bót chÝnh luËn
Lßng yªu nø¬c khëi nguån tõ lßng yªu nh÷ng vËt b×nh th­êng gÇn gòi, tõ trong gia ®×nh, quª h­¬ng. Lßng yªu n­íc ®­îc thö th¸ch vµ béc lé m¹nh mÏ trong cuéc ®Êu tranh b¶o vÖ tæ quèc

9
Lao xao (trÝch Tuæi th¬ im lÆng)
Duy Kh¸n
Håi kÝ tù truyÖn (§o¹n trÝch)
Miªu t¶ c¸c loµi chim ë ®ång quª, qua ®ã béc lé vÎ ®Ñp, sù phong phó cña thiªn nhiªn, lµng quª vµ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc.


( Hoạt động 3: Ôn tập về đặc điểm truyện kí:
( GV cho HS làm yêu cầu 2.
- HS lập bảng thống kê theo câu hỏi.
- HS khác bổ sung. GV góp ý, sửa chữa, rồi nêu tóm tắt những đặc điểm của truyện kí.

Tác phẩm
(hoặc đoạn trích)
Thể loại
Cốt truyện
Nhân vật
Nhân vật kể chuyện

Dế Mèn phiêu lưu kí
Truyện
x
x
X

Sông nước Cà Mau
Truyện
Đoạn này trích từ một truyện nhưng kho tách riêng lại có tính chất kí và không có cốt truyện.



Bức tranh của em gái tôi
Truyện
x
x
X

Vượt thác
Truyện
x
x


Buổi học cuối cùng
Truyện
x
x
X

Cô Tô
Kí




Cây tre Việt Nam
Kí




Lòng yêu nước
Kí




Lao xao
Hồi kí


x



( Tiếp tục GV cho HS quan sát bảng thống kê.
(?) Nhìn vào bảng thống kê em hãy nhận xét: Những yếu tố nào thường có chung ở cả truyện và kí?
- GV góp ý, sửa chữa.
(?) Tíếp tục em hãy quan sát và nhận xét truyện và kí có những điểm gì khác nhau?








( Gv nhấn mạnh thêm: Tự sự là phương thức tái hiện đời sống bằng kể và tả thể hiện qua cái nhìn và thái độ của người kể.
* Lưu ý: bài Sông nước Cà mau là đoạn trích dài, trong đoạn không xuất hiện nhân vật và cốt truyện còn bài Vượt Thác cũng là đoạn truyện dài, có xuất hiện nhân vật, nhưng yếu tồ cốt truyện ở đây hết sức đơn giản
Cây tre VN là là bài kí giàu chất tùy bút trữ tình, còn Lòng yêu nước lại là tùy bút – chính luận. Như vậy các đặc điểm thể loại ở mỗi tác phẩm cụ thể không phải trường hợp nào cũng thuần nhất mà nhiều khi có sự pha trộn, xâm nhập lẫn nhau
( Hoạt động 4: HS tìm hiểu câu hỏi 3.

(?) Những tác phẩm truyện kí đã học để lại cho em những cảm nhận gì về đất nước, về cuộc sống và con người?
- GV cho HS phát biểu, trao đổi. Cần khuyến kiến riêng. khích những ý






















( Cuối cùng GV cho HS thực hiện phần ghi nhớ.




















( Tiếp tục ở câu hỏi 4, GV cho HS về nhà làm.
(?) Em thấy thích đoạn văn miêu tả nào trong các truyện, kí đã học? Nhân vật nào trong các truyện để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất? Hãy viết một đoạn văn nêu cảm nghĩ về nhân vật ấy.


- HS quan sát, tìm chi tiết, trả lời.
( Giống:
+ Đều thuộc loại hình tự sự
+ Đều có người kể truyện hay người trần thuật (Có thể xuất hiện trực tiếp dưới dạng 1 nhân vật hoặc gián tiếp ở ngôi thứ 3).
( Khác:
+ Truyện phần lớn có hư cấu.
+ Kí: ghi lại những gì có thực, đã từng xảy ra.
+ Truyện thường có cốt truyện, nhân vật. Còn kí thường không có cốt truyện, có khi không có cả nhân vật.








































- HS suy nghĩ, phát biểu.
- HS khác bổ sung, nhận xét.

( Các truyện và kí giúp hình dung và cảm nhận được vì cảnh sắc thiên nhiên đất nước và cuộc sống con người ở nhiều vùng, miền, từ cảnh sông nước bao la, chằng chịt vùng Cà Mau cực Nam của Tổ quốc ( sông Thu Bồn ở miền Trung êm ả và lắm thác ghềnh; rồi vẽ đẹp trong sáng rực rỡ của vùng biển. Cô Tô, sự giàu đẹp của vịnh Bắc Bộ đến thiên nhiên làng quê miền Bắc qua hình ảnh các loài chim... cùng với cảnh sắc thiên nhiên đất nước là hình ảnh con người và cuộc sồng của họ, trước hết là những người lao động
- HS thực hiện.





























- HS về nhà làm vào giấy đôi. Lấy điểm 15’.
 2. Đặc điểm của truyện và kí:
* Giống:
- Đều thuộc loại hình tự sự
- Đều có người kể truyện hay người trần thuật.

* Khác:
+ Truyện phần lớn có hư cấu.
+ Kí: ghi lại những gì có thực, đã từng xảy ra.
+ Truyện thường có cốt truyện, nhân vật. Còn kí thường không có cốt truyện, có khi không có cả nhân vật.





























3. Cảm nhận về đất nước, con người qua truyện và kí:








Là cảnh sắc thiên nhiên xinh đẹp, phong phú riêng biệt của từng vùng miền. Cuộc sống của con người cũng mang những nét văn hoá đặc trưng riêng.













Ghi nhớ
- Truyện có nhiều thể như: truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài, tiểu thuyết,…; kí bao gồm nhiều thể như: kí sự, bút kí, nhật kí, phóng sự, … Truyện và kí hiện đại thường viết bằng văn xuôi.
- Các thể truyện và phần lớn các thể kí (như bút kí, kí sự, phóng sự) thuộc loại hình tự sự. Tự sự là phương thức tái hiện đời sống chủ yếu bằng kể và tả. Tác phẩm tự sự là câu chuyện về người hoặc sự việc nào đó được kể lại, miêu tả lại qua lời của người kể chuyện. Các yếu tố cốt truyện, nhân vật, lời kể thường không thể thiếu đucợ trong tác phẩm truyện.




4. Củng cố:
( GV nhắc lại những ý chính đã học.
5. Dặn dò:
- Xem lại nội dung bài. Học thuộc phần ghi nhớ.
- Chuẩn bị bài tt “Câu trần thuật đơn không có từ là”
. Đọc nội dung, ghi nhớ.
. Trả lời câu hỏi theo yêu cầu. Làm thử Bt1.

Ngày soạn:
Ngày dạy:



Tiếng Việt Tuần 30 – Tiết 118

CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN KHÔNG CÓ TỪ LÀ

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
- Nằm được kiểu câu trần thuật đơn không có từ là.
- Nắm được tác dụng của kiểu câu này.
II/ CHUẨN BỊ:
1. GV: Giáo án, SGK, SGV, bảng phụ.
2. HS: SGK, soạn bài trước.
III/ LÊN LỚP:
1. Ổn định lớp: (1`)
Kiểm tra sĩ số, vệ sinh của lớp.
2. Kiểm tra bài cũ:
(?) Nêu nhận xét chung về truyện và kí mà em đã học?
( GV yêu cầu HS nộp bài thu hoạch ở nhà.
3. Bài mới:

Tg
Hoạt của của Giáo viên
Hoạt động của Học sinh
Nội dung


 ( Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.
Các em đã tìm hiểu về câu trần thuật đơn có từ là. Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp câu trần thuật đơn không có từ là.


 ( Hoạt động 2: Tìm hiểu đặc điểm của câu trần thuật đơn không có từ là
( GV gọi HS đọc vd.
( GV treo bảng phụ ghi các vd lên bảng.
(?) Xác định chủ ngữ, vị ngữ của câu?



(?) Vị ngữ các câu trên do những từ hoặc cụm từ loại nào tạo thành?

(?) Vậy qua tìm hiểu em hãy nêu câu trần thuật đơn không có từ là có đặc điểm về vị ngữ như thế nào?







( GV đặt câu hỏi 3.
(?) Chọn những từ hoặc cụm từ phủ định thích hợp cho sau đây điền vào trước vị ngữ của các câu trên: không, không phải, chưa, chưa phải.





( Hoạt động 3: Tìm hiểu câu miêu tả và câu tồn tại.
( GV gọi 1 HS đọc lại vd.
( GV treo bảng phụ các vd,
(?) Xác định chủ ngữ, vị ngữ ở 2 vd?









( Tiếp tục GV gọi HS đọc đoạn trích SGK119
(?) Câu hỏi thảo luận: Em hãy chọ trong hai câu đã dẫn một câu thích hợp để điền vào chỗ trống trong đoạn trích. Giải thích vì sao em chọn câu này mà không chọn câu khác?
- GV cho thảo luận 2’.

- GV kết luận, chỉnh sửa.






(?) Và qua tìm hiểu, em thấy hai câu a, b này có đặc điểm gì khác nhau?
GV giải thích: Với hai dạng như vậy, câu a được gọi là câu miêu tả. Còn câu b thì gọi là câu tồn tại.
(?) Vậy qua tìm hiểu em hãy cho biết: như thế nào là câu miêu tả, câu tồn tại?
- GV chốt ý và cho ghi bài.


















Hoạt động 4: Luyện tập.
BT1. GV gọi HS đọc Bt1.
(?) Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong những câu sau. Cho biết những câu nào là câu miêu tả và câu nào là câu tồn tại?


- GV kết luận.






























( Nếu không còn thời gian. BT2 GV cho HS về nhà làm.
(?) Viết một đoạn văn từ năm đến bảy câu tả cảnh trường em, trong đó có sử dụng ít nhất một câu tồn tại.





- HS đọc vd. HS khác quan sát.


- HS xác định.