Văn bản Tuần 28 – Tiết 109

CÂY TRE VIỆT NAM
Thép Mới









I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
Hiểu được và cảm nhận được giá trị nhiều mặt của cây tre và sự gắn bó giữa cây tre với cuộc sống của dân tộc Việt Nam.
Nắm được những đặc điểm nghệ thuật cuả bài kí: Giàu chi tiết và hình ảnh, kết hợp miêu tả và bình luận, lời văn giàu nhịp điệu.
II/ CHUẨN BỊ:
1. GV: Giáo án, SGK, SGV, ảnh tg’.
2. HS: SGK, bài soạn ở nhà.
III/ LÊN LỚP:
1. Ổn định lớp: (1`)
Kiểm tra sĩ số, vệ sinh của lớp.
2. Kiểm tra bài cũ: (2’)
GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS.
3. Bài mới:

Tg
Hoạt của của Giáo viên và Học sinh
Nội dung

1’
 ( Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.
Một loại cây rất thân thuộc với làng quê Việt Nam – Con người Việt Nam. Và nó đã trở thành biểu tượng trưng cho đất nước và con người Việt Nam – Đó là cây tre và bài học hôm nay cho chúng ta thấy điều đó.

11’




















22’

 ( Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tiếp xúc văn bản.

(?) Em hãy giới thiệu sơ nét về tác giả Thép Mới?


GV cập nhật thông tin: Ông sinh ngày 15/2/1925 ngoài bút danh Thép Mới ông còn bút danh khác là Ánh Hồng.
- Ông đã được tặng Huân chương Độc lập hạng nhì và nhiều huân chương khác. Sau năm 1975 sống và công tác tại TPHCM, ông mất ngày 28.8.1991.
(?) Tiếp tục em hãy giới thiệu khái quát về văn bản Cây tre Việt Nam?
- HS dựa vào chú thích trả lời. GV chốt ý.


( Tiếp tục GV cho HS đọc nhẩm từ khó trong 2’.
( Tiến hành đọc văn bản: GV cho một vài HS đọc từng đoạn, sau đó GV đọc mẫu một đoạn tiếp theo (Chú ý thể hiện đúng giọng điệu và nhịp điệu của từng đoạn).
( Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản.
Bước 1: Tìm hiểu câu hỏi 1.
(?) Qua phần đọc văn bản, em thử nêu đại ý của bài văn?
- HS suy nghĩ, trả lời. HS khác nhận xét, bổ sung.
- GV kết luận.
* HS: Cây tre là người bạn thân của nhân dân Việt Nam, trong đời sống hàng ngày, trong lao động lao động, chiến đấu và cả trong tương lai.
(?) Hãy tìm bố cục của bài văn?
- HS làm việc nhóm (2 em), đại diện trả lời.
- HS khác nhận xét. GV kết luận.
















Bước 2: Tìm hiểu phẩm chất của tre.
(?) Quan sát đoạn 1, em hãy tìm hiểu những phẩm chất nào của cây tre đã được thể hiện và thể hiện bằng biện pháp nghệ thuật nào?
- HS tìm trả lời. GV kết luận.
* HS: + Trong đoạn 1tác giả đã ca ngợi nhiều phẩm chất của cây tre: Ở khắp mọi nơi mọc mạc và thanh cao; măn non mọc thẳng; màu xanh tươi; cứng cóp mà dẻo dai, vững chắc. (Đọc thêm để minh họa...)
+ Trong ba đọan còn lại tác giả còn nhấn mạnh thêm phẩm chất đáng quý của tre: Luôn gắn bó với con người; là cánh tay của người nông dân; tre bất khuất “chút vẫn cháy, đốt ngay vẫn thẳng”; tre trưởng thành vũ khí cùng con người giữ làng, giữ nước; tre còn giúp con người bộc lộ tâm hồn tình cảm. Qua âm thanh của các nhạc cụ bằng tre, mà đặc sắc là sáa – tiêu, đàn tơ rưng, khèn,...)
GV giảng thêm: Một thư pháp nghệ thuật nổi bật tác giả sử dụng có hiệu quả đó là phép nhân hóa (Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn nhặc. Rồi tre lớn lên cứng cáp, dẻo dai, vững chắc…) và cách sử dụng hàng loạt tính từ chỉ phẩm chất con người được dùng cho cây tre: Mộc mạc cứng cáp, dẻo dai, vững chắc, thanh cao, giản dị,... Những động từ chỉ hành động cao cả của con người dùng cho tre: Xung phong giử, hi sinh, anh hùng lao động, anh hùng chiến đấu!”. Để ca ngợi công lao và phẩm chất của cây tre, tác giả đã tôn vinh cây tre bằng những danh hiệu cao quý của con người: Tre anh hùng..., anh hùng...



Bước 3: Tìm hiểu sự gắn bó của tre đối với người.

GV nêu lại ý bao quát toàn bài: Cây Tre là người bạn thân thiết của nhân dân Việt Nam. Tác giả đã triển khai và chứng minh nhận định ấy bằng hệ thống các ý, các dẫn chứng cụ thể: (tập trung tìm hiểu đọan 2 & 3 của bài).
(?) Câu hỏi thảo luận: Để làm rõ ý “Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam”, bài văn đã đưa ra hàng loạt những biểu hiện cụ thể. Em hãy:
a/ Tìm những chi tiết, hình ảnh thể hiện sự gắn bó của tre với con người trong lao động và cuộc sống hàng ngày.
b/ Nêu giá trị của các phép nhân hóa đã được sử dụng để nói về cây tre và sự gắn bó của tre với con người.
- HS thảo luận nhóm 4’. Đại diện nhóm trả lời.
- Nhóm khác bổ sung, nhận xxét. GV kết luận.
* HS: a/
+ Cây tre (cùng với những cây cùng họ...) có mặt ở khắp nơi trên đất nước Việt Nam, lũy tre bao bọc các xóm làng...(Nhất là ở miền Bắc, Trung).
+ Dưới bóng tre xanh... dựng nhà, dựng cửa, làm ăn sinh sống và gìn giữ một nền văn hóa.

+ Tre giúp người nông dân trong rất nhiều công việc sản xuất, tre như là cánh tay của người nông dân.
+ Tre gắn bó với con người thuộc mọi lứa tuổi trong đời sống hàng ngày cũng như trong sinh hoạt văn hóa (các em chơi chuyền với những que tre, lứa đôi tâm tình dưới bóng tre, các cụ già với chiếc điếu cày bằng tre).
( Tóm lại: Cây tre gắn bó với con người từ thuở loạt lòng ( Khi nhắm mắt suôi tay. Trên chiếc giường tre.
Các dẫn chứng đã được sắp xếp theo trình tự từ bao quát ( cụ thể & lần lượt theo từng lĩnh vực trong đời sống con người (lao động, sinh hoạt), cuối cùng khái quát sự gắn bó của tre với đời người nông dân cả đời.
+ Tre còn gắn bó với dân tộc VN trong các cuộc chiến đấu giữ nước và giải phóng dân tộc, (kháng Pháp) Tre là vũ khí: Gậy tre, chông tre chống lại vũ khí sắt thép của quân thù, tre xung phong vào đồn giặc. Trong lịch sử xa xưa của dân tộc, tre đã từng là vũ khí hiệu nghiệm trong tay anh hùng Thánh Gióng đánh đuổi giặc Ân.
( Để tổng kết tác giả khái quát: “tre, anh hùng lao động! tre, anh hùng chiến đấu”
b/ Thủ pháp nghệ thuật sử dụng đặc sắc đó là phép nhân hóa (GV hướng dẫn cho HS tự tìm).
( Tiếp tục GV cho HS tìm hiểu câu hỏi 3.
(?) Ở đoạn kết, tác giả đã hình dung như thế nào về vị trí của cây tre trong tương lai khi đất nước đi vào công nghiệp hóa?
- HS suy nghĩ trả lời. GV bổ sung, kết luận.
* HS: Tác già đã kết thúc bài viết bằng hình ảnh tiếng nhạc du dương của trúc, của tre, khúc nhạc đồng quê. Cây tre không chỉ gắn bó với con người trong cuộc sốnt vật chất mà còn gắn bó với cuộc sống tinh thần.
Tiếp đó từ hình ảnh măng non trên phù hiệu của đội viên, tác giả đã dẫn đến những suy nghĩ về cây tre trong tương lai, tre có thể bớt đi vai trò quan trọng của nó trong sản xuất, đời sông nhưng các giá trị văn hóa và lịch sử của cây tre vẫn còn mãi . Tre vẫn là người bạn đồng hành thủy chung của dân tộc ta trên còn đường phát triên. Bởi vì, giá trị và phẩm chất cao quý của nó, cây tre đã trở thành tượng trưng cao quý của dân tộc VN.
Bước 4: Tìm hiểu câu hỏi 4.


(?) Bài văn đã miêu tả cây tre với vẻ đẹp và những phẩm chất gì? Vì sao có thể nói cây tre là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam?
- HS suy nghĩ, trả lời. GV kết luận.
* HS: Vẻ đẹp và phẩm chất của tre:
+ Sức sống mãnh liệt: Ở đâu tre cũng xanh tốt. Dáng tre mộc mạc, màu tre nhũn nhặn. Tre lớn lên cứng cáp dẻo dai, vững chắc. Tre thanh cao, giản dị, chí khí như người.
+ Hiên ngang: Tre cũng bất khuất như người nên đã cùng người chiến đấu giữ làng, nước.
+ Tre còn làm nên một nét đẹp trong đời sống tình cảm và văn hóa con người.
( Có thể nói cây tre là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam, vì tre mang đầy đủ những đức tính đẹp của con người Việt Nam: giản dị, nhã nhặn, ngay thẳng, thủy chung, kiên nhẫn, cần cù, dũng cảm và kiên cường.
( Cuối cùng GV cho HS thực hiện phần ghi nhớ.















Nếu còn thời gian, GV cho HS đọc phần Đọc thêm bài thơ về cây tre. Còn không, gợi dẫn HS về nhà tự đọc.
 I/ Tiếp xúc văn bản:

1. Tác giả - tác phẩm:
- Thép Mới (1925 – 1991), tên khai sinh là Hà Văn Lộc, quê ở Hà Nội.





- Văn bản là lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba Lan.
2. Từ khó: SGK98, 99
3. Đọc văn bản: Giọng rắn rỏi, nhịp điệu nhịp nhàng.




II/ Tìm hiểu văn bản:
1. Tìm hiểu chung về bài văn:









* Bố cục: Gồm 4 đọan.
+ Đoạn 1: (Từ đầu đến “chí khí như người”): Cây tre có mặt khắp nơi trên đất nước và có những phẩm chất rất đáng quý.
+ Đoạn 2: (Nhà thơ …chung thủy): Tre gắn bó với con người trong cuộc sống hàng ngày và trong lao động sản xuất.
+ Đoạn 3: (Như tre mọc thẳng …tre anh hùng chiến đấu): Tre sát cánh với con người trong cuộc sống chiến đấu bảo vệ quê hương đất nước.
+ Đoạn 4: (Phần còn lại): Tre vẫn là người bạn đồng hành của dân tộc ta trong hiện tại và trong tương lai.
2. Những phẩm chất của cây tre: (Đ1)




- Dáng tre vươn mộc mạc, màu tươi nhũn nhặn. Tre lớn lên cứng cáp, dẻo dai, vững chắc. Tre thành cao, giản dị, chí khí như người.
- Tre luôn gắn bó với con người, bất khuất cùng người giữ làng, giữ nước.
- Tre giúp người bộc lộ tâm hồn qua âm thanh nhạc cụ.














( Nghệ thuật: Phép nhân hóa đặc sắc kết hợp với hàng loạt tính từ, động từ. ( tre mang được các giá trị cao quý như con người.
3. Sự gắn bó của tre đối với con người và dân tộc Việt Nam: (Đ2,3)
















- Lũy tre bao bọc xóm làng.


- Dưới bóng tre người nông dân dựng nhà, làm ăn và giữ gìn nền văn hóa.
- Tre giúp người trong công việc sản xuất.
- Tre gắn bó với con người thuộc mọi lứa tuổi trong đời sống hàng ngày.








- Tre còn gắn bó với dân tộc VN trong các cuộc chiến đấu giữ nước và giải phóng dân tộc.


























4. Tre vẫn là người bạn đồng hành của dân tộc Việt Nam mãi mãi:





- Tre có sức sống mãnh liệt.



- Tre hiên ngang cùng người chiến đấu.
- Tre mang nét đẹp trong đời sống, tình cảm và văn hóa con người.
( Tre luôn gắn bó với người trong quá khứ, hiện tại và tương lai.


III/ Tổng kết:

Ghi nhớ
- Cây tre là người bạn thân thiết lâu đời của người nông dân và nhân dân Việt Nam. Cây tre có vẻ đẹp bình dị và nhiều phẩm chất quý báu. Cây tre đã thành một biểu tượng của đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam.
Bài Cây tre Việt Nam có nhiều chi tiết, hình ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng, sử dụng rộng rãi và thành công phép nhân hóa, lời văn giàu cảm xúc và nhịp điệ