Tiết 51, 52, 53
Phần III
Văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ xx
đến Cách mạng tháng tám 1945
----------------------
khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ xx
đế cuối cách mạng tháng tám 1945

a- mục đích yêu cầu:
- Giúp học sinh hiểu được:
+ Những đặc điểm và thành tựu cơ bản của Văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến Cách mạng Tháng 8 - 1945 và giải thích được những đặc điểm cơ bản ấy.
- Vận dụng những phương hướng đó để tìm hiểu và đánh giá các trào lưu, các tác giả, tác phẩm văn học trng thời kỳ này.
- Nắm được một cách khái quát các trào lưu, các tác giả tiêu biểu của từng giai đoạn trong thời kỳ này.
b- tiến trình bài giảng:
1- ổn định tổ chức lớp:
2- Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng bài thơ: "Tôi yêu em" của... và phân tích bài thơ.
3- Bài mới:

i- những đặc điểm cơ bản ở vhvn từ đầu thế kỷ xx đến CMT8 1945


1- Nền văn học được hiện đại hoá

?: Yếu tố nào quyết định sự ra đời và phát triển của một nền văn học ?
- Một nền văn học, 1 xu hướng văn học ra đời, phát triển, biến đổi hay tàn lụi, xét ra là do công chúng quyết định

Chú ý: Đây là quy luật của cả một nền hay một xu hướng văn học.


?: Nêu một sự kiện lịch sử nổi bật ở cuối thế kỷ XIX, nó làm biến đổi sâu sắc và toàn diện đất nước Việt Nam đầu thế kỷ XX ?


VD: Tư sản, tiểu tư sản, công nhân
- Năm 1859 thực dân Pháp xâm lược nước ta. Đầu thế kỷ XX do những cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, xã hội Việt Nam có sự thay đổi sâu sắc. Khắp nơi mọc lên những đô thị với những tầng lớp xã hội mới, con của chế độ thực dân tư sản.
ở đây nhân vật trung tâm của đời sống văn hoá là tầng lớp trí thức hay học. Tầng lớp này vừa hình thành, chịu ảnh hưởng văn chương Phương tây đã đẩy mạnh nhịp độ phát triển? hiện đại hoá văn học.

?: Vấn đề hoạt động hoá văn học diễn ra trên những phương diện nào .
- Hiện đại hoá văn học bao gồm cả nội dung và hình thức.
(VH thời kỳ này thoát ra khỏi hệ thống của văn học thời kỳ phong kiến trung đại).

VD:
- Yêu nước: Trung đại: tòng quân
Hiện đại: Từ những lý tưởng cách mạng.
- Con người:
+ Trung đại: Con người XH, công dân cộng đồng.
* Về nội dung: Đó là sự đổi mới về ý thức hệ, về lý tưởng xã hội, về quan niệm đối với con người, về cách cảm, cách nghĩ của nhà văn trước những vấn đề của cuộc sống, của nghệ thuật.

+ Hiện đại: Con người tự nhiên, cá thể
- Tình yêu: Trung đại: Tình yêu - Nghĩa
Hiện đại; Tình yêu, hôn nhân, thuần tuý



Văn học Trung Đại
* Về hình thức: Sự thay đổi trên nhiều phương diện:

+ Chữ viết: Hán - Nôm
+ Chữ viết: Thay chữ Hán, Nôm băng chữ Quốc ngữ

+ Ngôn ngữ văn học: Công thức, ước lệ, quy phạm, điển tích, điển cố.
+ Ngôn ngữ văn học: Gắn với đời sống thường và có tính dân tộc

+ Thể tài, thể loại:
Văn vần, văn xuôi chữ Hán
Có tính chất khu vực
Thi luật định và chặt chẽ
+ Thể tài, thể loại:
Văn vần, văn xuôi Tiếng Việt
Có tính toàn cầu
Mang tính tự do

+ Phân chia .......hướng sáng tác. Chủ yếu là sáng tác
+ ......... sáng tác: Ngoài sáng tác có phê bình, nghiên cứu VH, có định hướng sáng tác gồm kiểu sáng tác có tính trị giác.: .... hiện thực

+ Tư tưởng nghệ thuật quán xuyến: Tư tưởng văn hoá Trung Hoa cổ
+ Ngoài tư tưởng văn hoá Trung hoa, tiếp xúc với các trào lưu tư tưởng văn chương hiện dại phương tây.

+ Văn chương thiên về đạo lý, sinh hoạ, thu hẹp trong giới nho sĩ
+ Văn chương được hiện đại hoá. Công chúng văn học được mở rộng.


- Sự đổi mới văn học cả nội dung và hình thức như trên được coi là sự thay đổi phạm trù văn học (phạm trù thời đại - phạm trù hiện đại. Thay đổi ..... lịch sử Văn học vẫn có sự kế thừa và liên tục.

? Hiện đại hoá văn học diễn ra qua bước ?
- Hiện đại hoá văn học là cả một quá trình từ đầu XX đến 1945, diễn ra qua 3 bước:

G: Mỗi bước tương đương 1 giai đoạn VH thời kỳ này.

* Bước 1: Hình thành đầu XX - 1920:
- Sĩ phu yêu nước truyền bá tư tưởng cách mạng, phổ biến học thuật, canh tân xã hội, nâng cao dân trí

............ các sĩ phu trong Duy Tân Hội và Đông Kinh Nghĩa Thục -




- Văn xuôi quốc ngữ hình thành từ phong trào dịch thuật, báo chí đến sáng tác

G: - CQN - phương tây đưa vào Việt Nam XVII.
- CQN - hoạt động - tầng lớp công chúng văn học mới và có ảnh hưởng tích cực dẫn đến sự ra đời và phát triển văn xuôi.



- Mang nội dung mới về tư tưởng, chính trị, nhưng chưa đổi mới hình thức sáng tác còn chịu nhiều ảnh hưởng của quan niệm văn đương cổ.

G: Giới thiệu một vài cây bút xuất sắc: Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng.



* Bước 2: Phát triển 1920 - 1930

- Văn xuôi:
- Tiểu thuyết: Hoàng Bá Hồ, Hoàng Ngọc Phách, Tố Tâm
- Truyện ngắn: Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học, Nhất Linh....
- Thơ: Tản Đà .......
- Tác giả tự khẳng định tài năng và sức sáng tạo


- Tác phẩm xuất hiện tương đối nhiều, thể loại đa dạng.
- Có nhiều thành tựu nhưng chưa thật sự đổi mới toàn diện và sâu sắc

Những sáng tác có xu hướng hiện đại nhưng vẫn còn yếu tố cổ

* Bước 3: Đổi mới sâu sắc 1930 - 1945


VD:
- Tự lực Văn Đoài: Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Phúc Tư, Nam Cao...
- Thơ: Từ mốc 32 - 45 - hiện đại hoá thơ ca Việt Nam
- Thơ
- Hịch.....

- Thế hệ trí thức phương tây góp phần cách tân văn học
- Nhiều tác phẩm có giá trị ra đời, thể loại phong phú, tiểu thuyết, hịch, truyện ngắn, thơ mới.
- Nội dung và hình thức văn chương mang tính hiện đại.



VD: SGK - 69
2- Nhịp độ phát triển mau lẹ
- VH thời kỳ này phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng về số lượng tác phẩm, về nhịp độ cách tân, trưởng thành với sự xuất hiện những cây bút có tài

?: Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến sự phát triển mau lẹ ấy ?
Trong: "Nhà văn hiện đại"

- Vũ Ngọc Phan tác giả ...... quá trình hình thành và phát triển của VHVN từ cuối thế kỷ 19 đến 1940 hoạt động: "ở nước ta một năm đã có thể kể như 30 năm của người"
- Nguyên nhân:
+ Nguồn gốc sâu xa nhất là: Sức sống văn hoá mãnh liệt của dân tộc ta được giải phóng.
+ Yêu cầu phát triển văn học trong thời đại giao lưu văn hoá với người phương tây và trên thế giới.

Do ảnh hưởng của văn hoá Phương Tây, họ được thức tỉnh ý thức cá nhân, khát khao xây dựng sự nghiệp văn chương, tỏ bày tình yêu Tiếng Việt - tấm lòng - đất nước.
+ Sự đóng góp của tầng lớp trí thức Tây học đầy tâm huyết đối với văn chương và đối với công cuộc xây dựng nền văn hoá mới


- Nhịp độ phát triển đặc biệt mau lẹ của VH thời kỳ này được thể hiện như một cuộc tiếp sức ở nhiều thế hệ văn thuộc cả 2 bộ phận văn học: công khai và hợp pháp và bộ phận văn học bất hợp pháp hoặc nửa hợp pháp.

Gọi học sinh đọc SGK và giáo viên giảng
3- Sự phân hoá phức tạp - nhiều xu hướng trong quá trình phát triển


* Lý do khiến cho VH thời kỳ này có sự phân hoá phức tạp dẫn đến nhiều xu hướng



VD: sự ra đời của nhiều cây bút phê bình chuyên nghiệp: ĐTM, Hoài Thanh, Thiếu Sơn, Hải Triều, VN Phan....
- Thời hiện đại: Công chúng văn học phát triển - VH được coi trọng hơn.Viết văn đã trở thành một nghề nghiệp. Nhà văn do đó có ý thức sâu sắc về vai trò và vị trí của mình trong xã hội. Phê bình văn học ra đời và phát triển là sự thể hiện ý thức đó




VD: Tranh luận về thơ mới và cũ.
Tranh luận giữ 2 phái: VH vị Nghệ thuật và VH vị nhân sinh
- Thời kỳ này ý thức cá nhân thức tỉnh sâu sắc. Mọi người cầm bút đều đua nhau tìm con đường riêng ở mình về tư tưởng và nghệ thuật, đua nhau khoe tài, thể hiện cá tính và phong cách độc đáo.
- Từ đầu thể kỷ XX đến 1945 cuộc đấu tranh dân tộc và xã hội ngày càng trở nên quyết liệt trên đất nước ta đã khiến cho các tầng lớp XH phân hoá sâu sắc về kinh tế, chính trị, tư tưởng, tâm lý....

Giảng: Sự phân biệt các xu hướng này có thể theo những tiêu chuẩn khác nhau.



* Theo tiêu chuẩn thái độ chính trị đối với chế độ thực dân và quan niệm về sự nghiệp .... văn học và chính trị. Văn học có thể chia làm 2 bộ phận Hợp pháp và bất hợp pháp.

*Nếu theo tiêu chuẩn .....hướng thẩm mỹ thì có thể phân biệt nhiều trào lưu, trường phái khác nhau: Nổi bật - trào lưu lãng mạn CN và trào lưu hiện thực chủ nghĩa



a) Bộ phận văn học phát triển công khai, hợp pháp:


- Có tính dân tộc, có yếu tố lành mạnh, tiến bộ nhưng chưa có quan điểm cách mạng.
- Nhưng nó có những đóng góp quyết định vào quá trình hiện đại hoá văn học.
- Bộ phận văn học ngày càng có sự phân hoá phức tạp, nổi lên 2 xu hướng chính:

VD: Ta là một là riêng là thứ nhất
Không có ai......... cùng ta
Xuân Diệu
Thơ: Xuân Diệu, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư...
Tiểu thuyết: Nhất Linh, Khải Hưng, Thạch Lam
* Xu hướng lãng mạn chủ nghĩa thể hiện cái "Tôi", tư tình, đồng thời phát huy trí tưởng tượng để mô tả khát vọng và ước mơ.


* Xu hướng hiện thực CN: phê phán xã hội trên tinh thần dân chủ, nh