Chương IV. TỪ TRƯỜNG
Bài 19. TỪ TRƯỜNG
-------------o0o------------
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức:
- Nêu được từ trường tồn tại ở đâu và có tính chất gì.
- Nêu được các đặc điểm của đường sức từ của thanh nam châm thẳng, của nam châm chữ U.
- Vẽ được các đường sức từ biểu diễn và nêu các đặc điểm của đường sức từ của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều.
2. Kĩ năng:
- Biết cách vẽ các đường sức từ của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều theo mô tả ở trên.
3. Thái độ:
- Học sinh cần nghiêm túc theo dõi bài để hiểu bài và kịp thời hỏi lại các kiến thức chưa rõ.
II. CHUẨN BỊ
1. Giáo viên: Nam châm thẳng, nam châm chữ U, kim nam châm, từ phổ của dòng điện tròn, bộ nguồn, dây nối.
2. Học sinh: Ôn lại các kiến thức về từ trường ở sách vật lí 9.
III. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
1. Ổn định lớp (3 phút):
- Kiểm tra sĩ số.
- Ghi tên hs vắng mặt, tự ý đổi chỗ…
2. Bài mới:
* Đặt vấn đề (1 phút):
- Giới thiệu chương 4.
- Ở chương 1, chúng ta đã nghiên cứu lực tương tác của các điện tích đứng yên. Nguồn gốc của lực điện là điện trường. Nếu hai điện tích chuyển động thì lực tương tác giữa chúng ra sao ? Chúng gây ra loại trường gì ?
* Tiến trình giảng dạy:
Hoạt động 1(10 phút): Tìm hiểu nam châm.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG


- Cho hs đọc sách để nêu vật liệu làm nam châm.
- Cho hs xem nam châm.

- Nam châm có những cực nào ?

- Tương tác giữa các nam châm ?



- sắt, niken, coban, mangan, gađôlinium, disprôsium.


- cực Bắc (N – màu đỏ), cực Nam (S – màu xanh).
- Hai cực cùng tên: đẩy; hai cực khác tên: hút.


I. Nam châm
- Nam châm được làm từ các chất hay hợp chất của sắt, niken, coban, mangan, gađolinium, disprosium.
- Nam châm có hai cực: cực Bắc (N – màu đỏ), cực Nam (S – màu xanh).
- Giữa các nam châm tương tác với nhau thông qua lực đặt vào các cực:
+ Hai cực cùng tên: đẩy.
+ Hai cực khác tên: hút.
→ Nam châm có từ tính.


Hoạt động 2(7 phút): Tìm hiểu từ tính của dây dẫn có dòng điện.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG

- Tiến hành thí nghiệm dòng điện tác dụng lên nam châm: Cấp điện 6 VDC cho thí nghiệm từ phổ của dòng điện tròn, đạt nam châm thử cạnh bên. Y/c hs quan sát và nêu kết quả mà mình nhìn thấy.
- Kim nam châm lệch: dòng điện tác dụng lên nam châm.
II. Từ tính của dây dẫn có dòng điện
- Dòng điện có thể tác dụng lực lên nam châm.
- Nam châm có thể tác dụng lực lên dòng điện.
- Hai dòng điện có thể tương tác với nhau:
+ Hai dòng điện cùng chiều: hút nhau.
+ Hai dòng điện ngược chiều: đẩy nhau.
→ Dòng điện và nam châm có từ tính.


Hoạt động 3(10 phút): Tìm hiểu từ trường.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG

- Y/c hs nhắc lại định nghĩa điện trường.
- Từ đó yêu cầu hs định nghĩa từ trường.




- Với một kim nam châm nhỏ làm sao để biết tại điểm ta xét có từ trường hay không ?
- Định nghĩa điện trường.

- Định nghĩa từ trường.





- Đặt kim nam châm tại điểm ta xét: nếu kim nam châm định hướng Bắc Nam địa lí thì tại đó không có từ trường của dòng điện hay nam châm nào ; nếu kim nam châm nằm cân bằng tại một vị trí xác định nào đó thì tại đó có từ trường.
III. Từ trường
1. Định nghĩa:Từ trường là một dạng vật chất tồn tại xung quanh nam châm hay dòng điện mà biểu hiện cụ thể là sự xuất hiện của lực từ tác dụng lên một dòng điện hay nam châm đặt trong nó.
- Để phát hiện sự tồn tại của