GIÁO ÁN BÀI
TỪ TRƯỜNG
Mục tiêu:
Thông qua thí nghiệm về tương tác từ giữa nam châm và dòng điện, người dạy giúp học sinh quan sát được những hiện tượng, rút ra được các khái niệm (từ trường, lực từ) khi đặt nam châm hoặc dòng điện trong một môi trường có từ trường do nam châm hoặc dòng điện gây ra.
II. Chuẩn bị:
1. Giáo viên:
Dụng cụ thí nghiệm
4 nam châm
1 pin 1,5V
1 khung dây đồng 1mm
1 la bàn
1 bu lông
1 dây dẫn điện
2. Học sinh:
Ôn lại các kiến thức đã học về từ trường, lực từ, đường sức từ ở lớp 9.
III. Tiến trình dạy học:
Đặt vấn đề: Ở lớp dưới các em đã biết đến khái niệm từ trường. Nhưng các em chưa được tìm hiểu kĩ tại sao xung quanh nam châm hay xung quanh dây dẫn có dòng điện chạy qua lại có từ trường. Biểu hiện cụ thể nào mà cho ta biết ở đó có từ trường. Mời cả lớp cũng quan sát những thí nghiệm sau:

Hoạt động 1: Tương tác giữa nam châm với nam châm
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh

 Hoạt động 1: Tương tác giữa nam châm với nam châm
Tiến hành thí nghiệm   - Cho 2 nam châm tiến lại gần nhau và quan sát hiện tượng.
  - Giữ nguyên 1 nam châm, đổi cực nam châm còn lại và quan sát hiện tượng.

Kết quả thí nghiệm:
 - 2 nam châm đẩy nhau ⇒ 2 mặt đối diện cùng cực.
 - 2 nam châm hút nhau ⇒ 2 mặt đối diện khác cực
Vậy tại sao chúng lại có hút nhau hay đẩy nhau phải chăng có lực nào đã tác dụng lên chúng?
Xuất hiện một lực làm nó hút hoặc đẩy đó gọi là lực từ.
Thí nghiệm 2: Tương tác giữa nam châm với kim nam châm 
-Dụng cụ: 1 nam châm, 1 la bàn
  -Tiến hành thí nghiệm:
+Đặt la bàn sao cho kim la bàn (kim nam châm) nằm cân bằng.
+Đưa nam châm lại gần và di chuyển xung quanh la bàn.
+Đưa nam châm ra xa và di chuyển xung quanh la bàn. 
-Kết quả thí nghiệm:
+Khi đưa nam châm lại gần và di chuyển xung quanh la bàn, ta thấy hướng của kim nam châm dịch quay theo hướng di chuyển của nam châm.
 +Khi đưa nam châm ra xa và di chuyển xung quanh la bàn, kim nam châm không quay và vẫn nằm hướng Bắc - Nam của Trái Đất.
Học sinh giải thích hiện tượng đó?
 Vậy ta có khi đưa nam châm lại gần kim la bàn, từ trường của nam châm tác dụng lên kim la bàn mạnh làm cho kim nam châm bị lệch; khi đưa nam châm ra xa thì từ trường nam châm tác dụng lên kim la bàn yếu làm cho kim la bàn không bị lệch khỏi hướng Bắc - Nam.
Từ 2 thí nghiệm trên các em rút ra được kết luận nào?
Tồn tại một môi trường bao quanh nam châm, môi trường này gọi là từ trường. Từ trường này tác dụng lên kim nam châm đặt trong nó gây ra một lực còn gọi là lực từ, lực đó có thể là lực hút hoặc đẩy, hoặc làm quay kim nam châm khi đặt trong nó. Lực từ tác dụng lên kim nam châm hoặc nam châm khác phụ thuộc vào vị trí của nó trong từ trường của 1 nam châm gây ra. Vị trí càng xa lực từ càng yếu, và ngược lại.

Thí nghiệm 3: Tương tác giữa dây dẫn có dòng điện với kim nam châm

Dụng cụ: 1 dây dẫn có dòng điện, 1 la bàn
Tiến hành thí nghiệm:
+Đặt la bàn sao cho kim la bàn (kim nam châm) nằm cân bằng.
+ Đưa dây dẫn có dòng điện lại gần la bàn.
+ Đưa dây dẫn có dòng điện ra xa la bàn. . 


Học sinh giải thích hiện tượng trên. 
Kết quả thí nghiệm:
- Khi đưa dây dẫn có dòng điện lại gần la bàn, kim la bàn bị lệch khỏi hướng Bắc - Nam.
   - Khi đưa dây dẫn có dòng điện ra xa la bàn, kim la bàn vẫn chỉ theo hướng Bắc - Nam.

  Kết luận: Xung quanh dây dẫn có dòng điện cũng tồn tại một từ trường. Từ trường này cũng tác dụng lên kim nam châm đặt trong nó gây ra lực từ, lực từ này làm quay kim nam châm khi đặt trong nó. Lực từ tác dụng lên kim nam châm phụ thuộc vào vị trí của nó trong từ trường của 1 dây dẫn có dòng điện gây ra. Vị trí càng xa lực từ càng yếu, và ngược lại.
Thí nghiệm 4: Tương tác giữa nam châm với dây