BÀI 3: TỰ TÌNH (II)

(Hồ Xuân Hương)
A. MỤC ĐÍCH GIẢNG DẠY:

- HS cảm nhận được tâm trạng vừa buồn tủi vừa phẫn uất trước duyên phận éo le và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc mạnh mẽ của một nhà thơ nữ thời trung đại
- Hiểu được tài thơ Nôm của HXH: Thơ Đường luật được viết bằng ngôn ngữ tiếng Việt đa nghĩa, giàu hình ảnh, linh hoạt và có sức biểu cảm cao.

B. TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:
I. KIỂM TRA BÀI CŨ:
II. GIỚI THIỆU BÀI MỚI
III. NỘI DUNG :


HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS


NỘI DUNG BÀI HỌC


- GV yêu cầu HS trình bày những hiểu biết của mình về nữ sĩ HXH (Tư liệu đã học, đã đọc hoặc tham khảo trên Internet…)





“Bộ 3 bài thơ Tự tình này cùng với bài Khóc vua Quang Trung của Công chúa Ngọc Hân làm thành một khóm riêng biệt, làm nên tiếng lòng chân thật của người đàn bà nói về tình cảm bản thân của đời mình trong VH cổ điển VN” (Xuân Diệu)




GV yêu cầu học sinh đọc diễn cảm bài thơ, sau đó hình dung và tái hiện hoàn cảnh xuất hiện nhân vật trữ tình, bức tranh thiên nhiên và hình ảnh con người.









Câu hỏi: Tìm những từ ngữ khắc họa không gian và thời gian trong 2 câu đề?
(Bài Tự tình I lấy cảm hứng vào lúc gà báo sáng “Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom”, bài Tự tình II lấy cảm hứng vào lúcnửa đêm. Đó là thời khắc của hạnh phúc lứa đôi, của sum họp vợ chồng, vì thế cũng là thời khắc người vợ lẽ hay góa phụ cảm nhận được sâu sắc nhất, đầy đủ nhất, thấm thía nhất cảnh cô đơn, nỗi bất hạnh của thân phận)
- Âm thanh của tiếng trống canh có làm không gian bớt đi sự quạnh quẽ?

Câu hỏi: Có ý kiến cho rằng câu 2 không chỉ thể hiện nỗi niềm buồn tủi mà còn thể hiện bản lĩnh HXH?
( Từ “trơ” trong văn cảnh câu thơ không chỉ là bẽ bàng, tủi hổ mà còn thể hiện sự kiên cường, bền bỉ, thách thức. Nó đồng nghĩa với từ “trơ” trong “Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt” (Bà Huyện Thanh Quan)
Khi nhà thơ dùng đến 2 chữ “hồng nhan” thì có nghĩa ở người thiếu phụ này xuân sắc vẫn còn, xuân tình chưa cạn mà cứ phải “trơ” ra đó, không kẻ đoái hoài…
=> Tóm lại, 2 câu đề thể hiện tâm trạng gì của HXH?
( Một cảm giác cô đơn, trống vắng trước vũ trụ và tủi hổ, bẽ bàng trước cuộc đời)


Câu hỏi: Khi buồn tủi, cô đơn người xưa thường “nâng chén tiêu sầu”. Ở đây, nỗi niềm của nữ sĩ có vợi bớt khi tìm đến với men rượu? Vì sao?



Câu hỏi: Hình ảnh vầng trăng trong câu thơ thứ 4 có đơn thuần là hình ảnh thiên nhiên hay còn gửi gắm tâm sự gì của HXH?










Câu hỏi: Thiên nhiên tiếp tục hiện ra trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, ngoại cảnh chất chứa tâm trạng của con người. Anh (chị) hãy phát hiện mối liên kết đó?











Câu hỏi: Anh (chị) sẽ chọn ý nào trong các ý sau đây để khái quát tâm trạng HXH trong 2 câu luận?:

a. Chán chường, buồn tủi
b. Bất mãn, giận dữ
c. Phẫn uất, phản kháng (*)
d. Cả a, b, c








Câu hỏi: Cuộc đời HXH là một chuỗi bi kịch, con người ấy luôn thách thức duyên phận, gắng gượng vươn lên nhưng rốt cuộc vẫn rơi vào tuyệt vọng. Hai câu kết của bài thơ này có thể xem là một minh chứng không? Vì sao?
(Không phải ngẫu nhiên mà HXH thường đặt nhân vật của mình đối diện với thiên nhiên rộng lớn… “Thân em vừa trắng lại vừa tròn – Bảy nổi ba chìm với nước non”, “Gan nghĩa giãi ra cùng nhật nguyệt – Khối tình cọ mãi với non sông”…, XH có thể tự đặt mình ở tư thế rất cao với một thái độ hết sức ngạo mạn kẻ cả “ Khéo khéo đi đâu lũ ngẩn ngơ – Lại đây chị dạy cho làm thơ”, “Một đoàn thằng ngọng đứng xem chuông – Chúng bảo nhau rẳng ấy…ái…uông”. Nhưng HXH, dù tư tưởng có thể đi trước thời đại, nhưng trong đời thực vẫn không thể vượt qua thân phận mình. Vì thế hành vi phá phách, nổi loạn dù táo tợn đến mức nào cũng