19 :
Từ nhiều nghĩa
và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

A. MỤC TIÊU ĐẠT:
1.Kiến thức: Từ nhiều nghĩa. Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.
2.Kĩ năng: Nhận diện được từ nhiều nghĩa. Bước đầu biết sử dụng từ nhiều nghĩa trong hoạt động giao tiếp.
3.Thái độ: Tự hào về vốn từ Tiếng Việt thật phong phú, đa dạng.
B. BỊ:
1.Giáo viên:Sgk, chuẩn KTKN.
2. Học sinh: Soạn bài theo hướng dẫn của GV
C. TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1.Ổn định lớp:
2.Kiểm tra bài cũ
Nghĩa của từ là gì? Có mấy cách giải nghĩa của từ?
3.Bài mới:
Hoạt động của GV - HS
Kiến thức cần đạt

Hoạt động 1 : Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, thu hút sự chú ý của HS
ơng pháp : Thuyết trình

Hoạt động 2: Từ nhiều nghĩa
Mục tiêu : Hiểu từ nhiều
ơng pháp : Vấn đáp, thuyết trình, thảo luận nhóm.

- GV Gọi HS đọc VD. HS thảo luận:
- VD 1: Đôi chân của anh bộ đội đi khắp nước
? Nghĩa của từ chân trên?
+ Bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng: đau chân...
- VD 2: GV treo bảng phụ bài thơ: Những cái chân
? Trong bài thơ những sự vật nào có chân?
- HS: chân gậy, compa,chân kiềng, chân bàn
- GV giải nghĩa những từ chân trên.
? Cho biết từ chân có những nghĩa nào?
- Từ chân có một số nghĩa sau:
+ Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật, có tác dụng đỡ cho các bộ phận khác: chân giường, chân đèn....

? Em hãy tìm thêm một số ví dụ khác cũng có nhiều nghĩa như từ chân
- VD 3:Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật, tiếp giáp và bám chặt vào mặt nền: chân tường, chân núi,...
? Cho biết từ chân có một nghĩa hay nhiều nghĩa?
? và tìm từ chỉ có một nghĩa. ( HS cho vd)
Từ chỉ có một nghĩa (Xe đạp, xe máy, compa, hoa nhài…)
? Qua các vd trên, em rút ra kết luận gì?
GV chốt ý: Ghi nhớ
- GV yêu cầu HS lấy VD từ nhiều nghĩa?
-> mũi:
I. Từ nghĩa
1. Xét VD:









* Nhận xét:
- Chân 1: là bộ phận dưới cùng của cơ thể người, động vật dùng để đi, đứng ( Nghĩa đen

- Chân 2: (Cái gậy, com pa, cái kiềng, chiếc bàn ) bộ phận dưới cùng của đồ vật có tác dụng nâng đỡ các bộ phận khác ( 4 sự vật có chân.


( Từ chân là từ có nhiều nghĩa.



2. Kết luận: :
Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa.


Hoạt động 3: Hiện tượng chuyển nghĩa của từ
Mục tiêu : Hiểu được hiện tượng chuyển nghĩa của từ
ơng pháp : Vấn đáp, Thuyết trình, động não, Thảo luận nhóm


- GV cho HS xét VD:
? Quan sát 2 VD ở mục 1 cho biết nghĩa đầu tiên của từ chân là nghĩa nào? Nhận xét về mối quan hệ giữa các nghĩa của từ chân với nhau?







? Các nghĩa 2,3 của từ chân đc hình thành từ nghĩa nào? (bài thơ những cái chân)
* GV lấy thêm VD để sáng tỏ



GV: Em bị đau chân vậy từ chân trong câu này có mấy nghĩa?
- Chân trong câu này có một nghĩa, là chỉ chân người (chân em)
-> như vậy thông thường trong câu từ chỉ có một nghĩa nhất định
? từ chân trong bài thơ những cái chân đc hiểu theo nghĩa nào?
- từ chân đc dùng theo nghĩa chuyển. Nhg cũng đc hiểu theo nghĩa gốc
?