Ngày soạn: 21/10/2022
Ngày giảng: 24/10/2022

Bài 5-Tiết 30
TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
A. Mục tiêu
1. Năng lực: Khái niệm từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội. Tác dụng của việc sử
dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội trong văn bản. Nhận biết, hiểu nghĩa một số
từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội.
2. Phẩm chất: Có ý thức tìm hiểu, sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội phù
hợp với tình huống giao tiếp, tránh lạm dụng các từ ngữ này.
3. Yêu cầu với hs khá, giỏi: Nhận xét được giá trị sử dụng của từ ngữ địa
phương và biệt ngữ xã hội trong tình huống cụ thể.
B. Thiết bị dạy học
- Giáo viên: nghiên cứu bài học, xây dựng kế hoạch lên lớp, máy chiếu.
- Học sinh: Soạn bài theo yêu cầu của GV.
C. Tổ chức các hoạt động
1. Ổn định tổ chức
2. Khởi động
3. Tổ chức các hoạt động
*Hoạt động 1: Xác định vấn đề/ nhiệm vụ học tập
- Mục tiêu: Nêu vấn đề bài học, tạo tâm thế học tập cho HS.
Gv dẫn dắt vào nội dung của bài học.
Hoạt động của GV và HS
Nội dung chính
* HĐ2: hình thành kiến thức
- Mục tiêu: Phân biệt được các từ ngữ địa
phương với từ ngữ toàn dân; nhận biết thế nào là
biệt ngữ xã hội.
I. Từ ngữ địa phương
- HS: HĐCN 1' câu hỏi 1.a, b TL/ 38, 39
1. Bài tập 1a,b (TL/38, 39)
- hs chia sẻ -> GV KL
- bẹ, bắp
ngô
- Từ ngô: sử dụng phổ biến trong
toàn dân
Từ toàn dân
- Từ bắp, bẹ: Không được sử dụng
rộng rãi trên toàn quốc mà chỉ sử
dụng ở một số địa phương nhất định
Từ địa phương.
HĐCCL: Vậy em hiểu thế nào là từ ngữ toàn 2. Kết luận
dân và từ ngữ địa phương?
- Từ ngữ toàn dân: là những từ ngữ
được s/d phổ biến trong toàn dân.
- Từ ngữ địa phương: là những từ
ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc một số)
địa phương nhất định
- GV lưu ý HS: Từ toàn dân là lớp từ ngữ văn
hóa, chuẩn mực, được sử dụng rộng rãi (trong
tác phẩm văn học, trong giấy tờ hành chính, trên
các bản tin, ...)
1

*Bài tập nhanh: Chỉ ra các từ địa phương trong
các câu sau; và tìm từ toàn dân tương ứng.
a. Con heo này béo quá!
b. Bạn mần vậy là không tốt.
c.- Đằng nớ vợ chưa? Đằng nớ?
- Tớ còn chờ độc lập
Cả lũ cười vang bên ruộng bắp
Nhìn o thôn nữ cuối nương dâu.
HS chia sẻ: ( heo - lợn ( MN), o - cô ( MT), mần
- làm ( MT), nớ - ấy ( MT), bắp - ngô (MN)
Gv chuyển ý
II. Biệt ngữ xã hội
1. Bài tập 2a,b (TL/39)
- HS: HĐNB 2' câu hỏi 2.a, b TL/39
+ Dùng mẹ: Miêu tả những suy nghĩ
-> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL
của nhân vật.
+ Dùng mợ: Xưng hô đúng với đối
tượng và hoàn cảnh giao tiếp.
Từ " mợ" dùng trong tầng lớp
trung lưu, thượng lưu ở nước ta
trước CMT8/1945.
+ Ngỗng: điểm 2
+ Trúng tủ: đúng phần mình đã học.
Tầng lớp HS, SV thường dùng.
=> Biệt ngữ xã hội
2. Kết luận
HĐCCL: Vậy em hiểu thế nào là biệt ngữ - Biệt ngữ XH: là những từ ngữ chỉ
XH? Lấy VD về BNXH?
được dùng trong một tầng lớp xã hội
- Cớm (công an), đạn (tiền) -> xã hội đen
nhất định.
- Gậy (điểm 1); trứng (điểm 0) -> học sinh
HĐCN (1'): Biệt ngữ XH và từ ngữ địa
phương khác nhau ntn?
HS chia sẻ, nhận xét. Gv khái quát:
- Biệt ngữ XH: là những từ ngữ chỉ được dùng
trong một tầng lớp xã hội nhất định.
- Từ ngữ địa phương: là những từ ngữ chỉ dùng
ở 1 hoặc một số đp nhất định.
III. Sử dụng từ địa phương và biệt
ngữ xã hội
- HS: HĐ nhóm 4 (4') câu hỏi 2.d, e TL40
1. Bài tập d, e (TL/40)
-> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL
- Chỉ sử dụng từ ngữ đp với người
cùng địa phương.
- Sử dụng biệt ngữ xã hội với người
cùng tầng lớp xã hội.
-> Không nên lạm dụng vì nó sẽ gây
khó hiểu trong giao tiếp
HĐCCL: Vậy khi sử dụng từ ngữ địa phương - Tác giả dùng để tô đậm màu sắc
và biệt ngữ XH ta cần chú ý điều gì? Muốn địa phương, màu sắc tầng lớp xã hội.
2

ko lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ 2. Kết luận
XH, ta làm ntn?
- Việc sử dụng TNĐP và BNXH
Hs chia sẻ. Gv kết luận.
phải phù hợp với tình huống giao
tiếp.
- Trong thơ văn tác giả có thể sử
dụng một số từ ngữ thuộc hai lớp từ
này để tô đậm màu sắc địa phương,
màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn
ngữ, tính cách nhân vật.
- Muốn tránh lạm dụng TNĐP và
BNXH cần tìm từ ngữ toàn dân có
nghĩa tương ứng để sử dụng khi cần
* Hoạt động 3: luyện tập
thiết.
- Mục tiêu: Giải quyết được yêu cầu các bài tập. II. Luyện tập
Cụ thể: tìm một số từ ngữ địa phương, từ toàn
dân tương ứng với nó; tìm được một số biệt ngữ
xã hội; xác định được tình huống sử dụng từ ngữ
địa phương, tình huống không nên sử dụng
TNĐP.
- GV y/c HS xác định yêu cầu bài tập
1. Bài tập 1 (TL/41, 42)
Học sinh HĐCN (2'): 1a.
a. Tìm từ ngữ địa phương và từ toàn
Gv yêu cầu Hs làm bằng bút chì vào tài liệu. Hs dân tương ứng.
chia sẻ, nhận xét, đánh giá.
Từ địa phương Từ toàn
(Sd máy chiếu H để chia sẻ kết quả)
dân
Gv nhận xét, đánh giá, chữa.
- mi
- mày
- mô
- đâu
-o
- cô
- biểu
- bảo
- GV y/c HS xác định yêu cầu bài tập
- ...
- ...
Học sinh HĐNB (3'): 1b.
b. Tìm một số từ ngữ của tầng lớp
Hs báo cáo, chia sẻ, nhận xét, đánh giá.
học sinh (hoặc tầng lớp khác), giải
(Sd máy chiếu H để chia sẻ kết quả)
thích nghĩa của nó.
Gv nhận xét, đánh giá, chữa.
- Mổ: lấy cắp
- Chuồn: trốn nhanh
- Cớm: công an
- Phắn, biến: đi
- Học gạo: học thuộc lòng một cách
máy móc.
- Quay bài: Mở vở chép bài trong
giờ kiểm tra.
- Trứng gà: điểm không.
- GV y/c HS xác định yêu cầu bài tập
c. Xác định tình huống nên hoặc
Học sinh HĐCN (1'): 1c. (Hs tích luôn vào tài không nên sử dụng từ ngữ địa
liệu)
phương:
Hs chia sẻ, nhận xét, đánh giá.
- Trường hợp nên sử dụng từ địa
(Sd máy chiếu H để chia sẻ kết quả)
phương là: 1.
3

Gv nhận xét, đánh giá, chữa

- Trường hợp không nên sử dụng từ
ngữ địa phương: 2,3,4,5, 6.

4. Củng cố
- Từ ngữ địa phương là gì? Biệt ngữ xã hội là gì?
- Khi sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội cần lưu ý điều gì?
Hs chia sẻ, gv khái quát.
5. HD học và chuẩn bị bài
- Bài cũ: + Học kết luận
+ Hoàn thiện bài tập 1a,b,c vào vở.
+ Làm bài tập 1 phần HĐ vận dụng.
- Bài mới: Trợ từ, thán từ.
...............................................................

4