TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH YÊU NƯỚC
LÊ HỒNG PHONG - PÉTRUS KÝ



    






     Sau hơn 50 năm xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp chủ trương xây dựng một số trường trung học để phổ biến nền văn minh nước Pháp với 1 mục đích chủ yếu là đào tạo 1 lớp thư lại làm tay sai đắc lực cho bọn chúng. Năm 1928, trường Lycèe Petrus Ký chính thức thành lập.
     Năm 1930, Ðảng Cộng sản Ðông Dương ra đời và tiếp theo là phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, trong thời kỳ này, học sinh đã rải truyền đơn tuyên truyền về Ðảng và cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.
     Năm 1940, tình hình trong nước và trên thế giới rất phức tạp, Nhật vào Ðông Dương, nhân dân ta lâm vào cảnh 1 cổ 2 tròng. Thực dân Pháp đã ra sức đàn áp, bắt bớ Cách mạng, mặt khác, chúng ru ngủ thanh niên bằng thể thao và De coursey. Trước tình hình này, 1 bộ phận thanh niên, có khuynh hướng cầu an hưởng lạc, 1 số khác bi quan, mất tinh thần, hướng về tôn giáo. Nhưng thanh niên học sinh có tâm huyến lúc bấy giờ sớm thấy yêu cầu cần hợp thành 1 tổ chức sinh hoạt lành mạnh để chống mọi sự cám dỗ, vượt qua thời kỳ đen tối. Một số học sinh tiến bộ của trường xây dựng 1 tổ chức công khai có tinh thần ái hữu, tương trợ và yêu nước, lấy tên là Solaclub (câu lạc bộ học sinh).Phong trào này đã tập hợp được hàng ngàn học sinh các trường kỹ thuật báo nghệ Sài Gòn, trong đó, cốt cán là học sinh trường Petrus Ký. Câu lạc bộ đã tổ chức các hoạt động như văn nghệ, thể thao, cắm trại, với những sinh hoạt rất phong phú, tập hợp được đông đảo học sinh của trường và nhiều trường khác. Ðến năm 1942, 1 năm sau khi câu lạc bộ học sinh bị ngưng hoạt động, học sinh Petrus Ký theo phong trào của học sinh sinh viên Hà Nội tập hợp nhau lấy tên là đoàn S.E.T (Section Exceution Tourisme). Ðoàn S.E.T tổ chức theo kiểu hướng đạo, giáo dục lý tưởng sống lành mạnh, yêu nước, yêu dân tộc đang bị ngoại xâm thống trị và từ ý thức này gợi đến ý thức chống Ðế quốc. Trong thời gian này, tại trường cũng có một số giáo sư âm thầm biểu lộ tình cảm yêu nước của mình qua tác phong bài giảng. Ta có thể nhắc đến các thầy Phạm Thiều, Lê Văn Chí, Trần Văn Thanh.
     Từ năm 1942, trường Petrus Ký đã bị quân Nhật chiếm đóng. Trường phải dời đến trường Sư phạm Sài Gòn. Trong thời gian Cách mạng tháng 8 và năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, trường gần như đóng cửa. Ðến năm 1947, trường mới mở cửa lại. Tháng 5/1947, Ủy ban hành chính kháng chiến Nam bộ ra chỉ thị cho thanh niên từ 18 đến 45 tuổi htam gia lực lượng dân quân du kích tại Sài Gòn. Hơn 5000 công nhân, trí thức, công chức, học sinh đã hưởng ứng lời kêu gọi ra hưng biên tham gia kháng chiến. Trong số này có 1 số là học sinh trường Petrus Ký, tiêu biểu là anh Cao Minh Lộc đã gia nhập đội ngũ cảm tử ở Cần Thơ và hy sinh giữa cuộc tiến công vào đồn giặc.
   



     Trong những năm 1948 - 1949, cơ sở Cách Mạng trong trường cho lưu hành tập văn Tuổi Trẻ viết tay 1 tháng 1 số. Tập văn nêu cao lòng yêu nước, phổ biến lý tưởng Cộng Sản cho thanh niên, đả kích nếp sống ham vui trụy lạc. Trong thời kỳ này, số thanh niên sống không lý tưởng cũng tập hợp lại thành 1 nhóm văn lưu hành tập san lấy tên là Góp gió, phổ biến cách sống phóng túng, kêu gọi học sinh không làm chính trị. Trước tình hình này, tập văn Tuổi trẻ đã dùng lý luận của lý tưởng thanh niên trong sáng, đáng bạt nhóm hồi bút phản động. Học sinh của trường đồng tình với kháng chiến ngày càng đông, cơ sở Cách mạng trong trường ngày càng nhiều. Ngày 28/5/1949, tổ chức học sinh cứu quốc Sài Gòn quyết định thi hành án tử hình 2 học sinh làm gián điệp cho thực dân Pháp đang học lớp Ðệ tam niên. Vụ xử tử tay sai của Pháp ngay tại trường đã làm chấn động dư luận Sài Gòn, làm địch hoảng sợ, giúp những thanh niên học sinh nhẹ dạ lỡ lầm bị dụ dỗ làm tay sai chỉ điểm cho giặc hồi tỉnh lại. Phong trào đấu tranh phát triển rộng ra, các lớp của trường hầu như đều có cơ sở Cách mạng làm nòng cốt cho cuộc đấu tranh chung.
     Từ năm 1948, trong học sinh, khẩu hiệu đấu tranh là "Dạy và Học bằng Tiếng Việt", bãi bỏ chế độ thi hà khắc, chống khủng bố kiềm kẹp học