Trong các nhà văn thành viên của Tự Lực văn đoàn, Thạch Lam là người có số lượng đầu sách thuộc loại ít ỏi. Không chỉ bởi ông viết kỹ, đến độ... khó tính, mà còn bởi ông mất sớm, lúc chưa đầy 32 tuổi. Nhưng, mượn cách của Hoài Thanh khi vinh danh Nguyễn Nhược Pháp, ta có thể nói: "Văn in ra rất ít mà được người ta mến rất nhiều, tưởng không ai  bằng Thạch Lam".
Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của tác giả những thiên tuyệt bút "Gió đầu mùa", "Hà Nội băm sáu phố phường", xin góp cùng bạn đọc một  số mẩu chuyện với những tình tiết  còn ít người biết về con người giàu lòng trắc ẩn: Thạch Lam
Mảnh mai nhưng không yếu đuối
Trong bài tùy bút "Một đêm họp đưa ma Phụng" viết năm 1939, nhà văn Nguyễn Tuân đã có mấy dòng cho thấy thể chất "cầm lỏng được cái chết" của Thạch Lam: "Thế Lữ, Tchya, Lưu Trọng Lư, Lan Khai, Đoàn Phú Tứ, Thạch Lam... đều là những người đủ tư cách để sớm lên đường lắm. Ngực người nào cũng lép như cái đồng hồ Ômêga trông nghiêng. Những người trẻ trung này nếu có nằm xuống cũng nhẹ nhàng lắm đây".
Quả thực, theo những gì mà người thân của Thạch Lam kể lại, mặc dù cao tới 1m70, nhưng sức khỏe của Thạch Lam lại rất không tương xứng với chiều cao của ông. Có thể nói, ông thuộc dạng "thể chất yếu". Hẳn là vì thế mà ông rất năng chơi thể thao (ông chơi tennis vào loại khá), và có thời kỳ, ông cùng người anh rể tương lai tên gọi Nguyễn Kim Hoàn đi học võ nghệ.
Tuy vậy, theo bà Nguyễn Thị Thế, chị gái Thạch Lam từng kể lại thì: "Hồi nhỏ, tôi dút dát bao nhiêu thì Vinh (tên thật của Thạch Lam là Nguyễn Tường Sáu, sau đổi thành Nguyễn Tường Vinh, rồi Nguyễn Tường Lân - PTC ) bạo dạn bấy nhiêu. Tuy tôi hơn nó một tuổi nhưng việc gì cũng phải nghe theo nó cả. Cũng nhờ tính bạo dạn này, Vinh đã giúp đỡ mẹ tôi được nhiều việc. Nhưng cũng làm cả nhà hoảng hồn nhiều lần...".
Và, một trong những việc ông làm cả nhà hoảng hồn là việc cưới xin của ông. Khác với tất cả các anh trai đều lấy vợ qua mai mối, được bố mẹ chấp thuận mới coi mặt nhau, rồi cưới, Thạch Lam lấy vợ hoàn toàn do sự lựa chọn của cá nhân ông. Không những vậy, vợ ông (bà Nguyễn Thị Sáu, người Ninh Bình) trước khi đến với Thạch Lam đã có một đời chồng. Bởi vậy, Thạch Lam quyết định cưới trước rồi mới nhờ chị gái "về trình với gia đình sau". Đến nước này gia đình Thạch Lam đành chỉ còn cách ưng thuận.
Rất may, vợ Thạch Lam là một người đàn bà rất mực chu toàn với chồng con. Theo bà Nguyễn Thị Thế thì về đường ăn uống, Thạch Lam rất khó tính "cà phê bao giờ cũng phải do tay vợ pha, người khác pha là không bao giờ uống". Sau khi Thạch Lam mất, mặc dù còn trẻ đẹp, bà Sáu vẫn ở vậy nuôi con. Trong ba người con của bà với nhà văn Thạch Lam, người con gái cả Nguyễn Thị Kim Dung sau này là vợ của Trung tướng chính quyền Sài Gòn Ngô Quang Trưởng và người con trai út Nguyễn Tường Giang mặc dù tốt nghiệp bác sĩ song cũng nối nghiệp cha viết văn làm thơ...
Nhân nói về tính quyết đoán, tư duy "độc lập tự chủ" của Thạch Lam, ta có thể thấy: Mặc dù là em trai của hai nhà văn danh tiếng Nhất Linh và Hoàng Đạo, song Thạch Lam không để cuộc sống cũng như quan điểm sáng tác của  mình bị cuốn theo đường hướng của các anh. Chẳng thế mà, khi so sánh cốt cách và sự nghiệp sáng tác của Thạch Lam với Nhất Linh, Hoàng Đạo (và cả Khái Hưng), từ năm 1972, nhà văn Vũ Bằng đã đưa ra nhận xét: "muốn nói đến một người tôn thờ nhân bản thực sự, một người thương yêu xót xa đồng bào từ tâm can tì phế thương ra thì người ấy chính là Thạch Lam".
Thích nhẹ nhàng, ưa tĩnh mịch
Vẫn nhà văn Vũ Bằng, khi nhận xét về lối sống tao nhã của Thạch Lam, đã viết rằng: "Nghĩ lại thì trong suốt cuộc đời anh, cái gì cũng nhẹ nhàng: Nhẹ nhàng từ cử chỉ, từ tiếng nói, nhẹ nhàng từ câu nói, từ bước đi... dường như nếu bước mạnh thì đất nó đau".
Nhà văn Đỗ Đức Thu nhận thấy "Thạch Lam rất thận trọng trong việc giao du. Bạn bè của anh có thể đếm trên đầu ngón tay. Thỉnh thoảng mới có người lui tới cái nhà cạnh Tây Hồ. Khách phần nhiều cũng yên lặng như chủ, đó là những người có thể ngồi im hàng giờ cạnh khay chè