Kỷ niệm 38 năm ngày Bác Hồ gửi thư cho ngành giáo dục (15-10-1968 – 15-10-2006) : Dù khó khăn đến đâu cũng phải dạy tốt, học tốt
SUNDAY, 5. OCTOBER 2008, 04:38:00
NHữNG NGÀY Lễ TRONG NĂM
Đã tròn 38 năm từ ngày Bác Hồ gửi bức thư lịch sử, ngày 15-10-1968, tới “các cán bộ, cô giáo, thầy giáo, công nhân viên, học sinh, sinh viên nhân dịp đầu năm học mới”, tức là năm học 1968-1969 mà Bác gọi là “năm học thứ tư chống Mỹ cứu nước”. Làm người thầy và làm công việc nghiên cứu giáo dục, tôi đã đọc nhiều tác phẩm lý thuyết Đông Tây về giáo dục, song tôi chưa thấy tác phẩm nào giản dị, súc tích và sâu sắc như bức thư ngắn gọn của Bác Hồ. Đây là sự ngưng đọng bản sắc của nền giáo dục Việt Nam trong thế kỷ XX, là sự kết tinh của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
Sau lời thăm hỏi thân ái, Bác nhận xét và biểu dương thành tích của sự nghiệp giáo dục vào thời điểm đó: “Trong hoàn cảnh cả nước có chiến tranh, sự nghiệp giáo dục của chúng ta vẫn phát triển nhanh, mạnh hơn bao giờ hết. Bác vui lòng biết rằng mặc dù hoàn cảnh khó khăn, hiện nay miền Bắc nước ta đã có một vạn hai nghìn trường phổ thông, mỗi xã đều có trường cấp I, nhiều xã đã có trường cấp II, các huyện đều có ít nhất một trường cấp III. Số người đi học đã hơn sáu triệu, trong đó có hơn một triệu cán bộ và công nông đang học bổ túc văn hóa. Số người vào học các trường đại học và trung học chuyên nghiệp tăng gấp ba lần so với trước chiến tranh chống Mỹ. Hơn 30 trường đại học và 200 trường trung học chuyên nghiệp đã phối hợp chặt chẽ với các ngành và các địa phương, đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ, tập trung cũng như tại chức”. Từ trang thư của Bác, hiện lên bức tranh phác thảo mà hùng tráng của nền giáo dục nhân dân ở miền Bắc nước ta vào thời điểm ác liệt nhất của chiến tranh. Một nền giáo dục với đôi cánh lớn: giáo dục phổ thông và giáo dục chuyên nghiệp, như đôi cánh đại bàng cất mình bay lên trên bom đạn, khói lửa. Bức thư mang dáng dấp sử thi khi Bác viết tiếp: “Mặc dù giặc Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc ác liệt, chúng không những đã thất bại thảm hại trên mặt trận chính trị và quân sự, mà ta đã thắng chúng cả trên mặt trận giáo dục và đào tạo cán bộ”. Là người trong cuộc vào thời điểm đó, tôi cũng như các đồng nghiệp đều biết rằng chúng tôi cũng như cả nền giáo dục của chúng ta ngày ấy vẫn còn nhiều khuyết điểm, nhiều vấn đề, cả những tệ nạn tiêu cực cũng có, song sự đánh giá và biểu dương chính diện và công minh của Bác thật đã làm ấm lòng và nức lòng chúng tôi, không những để vượt qua các khó khăn mà còn để khắc phục các yếu kém, phát huy tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng để làm tròn nhiệm vụ. Bác là Bác Hồ, là lãnh tụ tối cao, song không đứng trên chúng tôi, mà đứng cạnh chúng tôi, chia sẻ khó khăn và thuận lợi của chúng tôi. Đoạn thư trên đây của Bác không chỉ có giá trị động viên. Từ bức tranh phác thảo của Bác, chúng ta còn thấy rõ do đâu mà thầy trò thời ấy có đủ sức sống và sức mạnh để thắng giặc trên mặt trận giáo dục và đào tạo. Đó là do chúng ta đã có một nền giáo dục của nhân dân, vì nhân dân, sinh ra từ cuộc đấu tranh của nhân dân, bắt rễ sâu trong đời sống của nhân dân đến tận các miền xa xôi nhất. Đó là một nền giáo dục phổ cập cho mọi người, làm cho con em, cho đồng bào ta “ai cũng được học hành” ngay trong hoàn cảnh chiến tranh. Nhưng không chỉ có thế. Đó còn là một nền giáo dục được bố trí hợp lý, nhẹ nhàng, vận động từ chiều rộng lên tầm cao, từ tiểu học lên đại học, từ giáo dục phổ thông khai sinh dân trí cho toàn dân sang giáo dục chuyên nghiệp (trung học và đại học) “phối hợp chặt chẽ với các ngành, các địa phương” đào tạo chuyên gia, cán bộ, “tập trung cũng như tại chức”. Chính từ đó đã xuất hiện các nhân tài quân sự cũng như dân sự, trên tất cả các lĩnh vực hoạt động của đất nước. Trong nhãn quan của Bác, đã hình thành một hệ thống, một thể chế giáo dục hoàn chỉnh, cân đối, liên thông, đa dạng và rộng thoáng, cùng quy