NAM CHÂM – TỪ TRƯỜNG – LỰC ĐIỆN TỪ

NAM CHÂM VĨNH CỮU. TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN
TỪ TRƯỜNG – ĐƯỜNG SỨC TỪ

I. Lý thuyết:
1. Nam châm vĩnh cữu:
Nam châm vĩnh cữu là nam châm mà từ tính nó không bị mất đi
Mỗi nam châm đều có hai cực , khi để nam châm tự do cực luôn luôn chỉ hướng bắc địa lí gọi là cực Bắc, còn cực luôn luôn chỉ hướng nam địa lí gọi là cực Nam
Kí hiệu : Cực Bắc là chữ N ; cực Nam là chữ S
2.Tương tác giữa hai nam châm:
Khi đặt hai nam châm gần nhau thì chúng tương tác với nhau : các cực cùng tên đẩy nhau , các cực khác tên thí hút nhau
3.Tác dụng từ của dòng điện:
Dòng điện chạy trong dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì đều tác dụng lực ( gọi là lực từ) lên kim nam châm đặt gần nó . Ta nói: D01ng điện có tác dụng từ.
4. Từ trường:
+ Không gian xung quanh nam châm , xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó . Ta nói không gian đó có từ trường
+ Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hay của dòng điện , kim nam châm đều chỉ một hướng xác định
+ Để nhận biết trong một vùng không gian có từ trưiờng hay không ngưới ta dùng kim nam châm thử
5.Từ phổ:
Từ phổ cho ta một hình ảnh trực quan về từ trường . Có thể thu được từ phổ bằng cách rắc mạt sắt lên tấm bìa đặt trong từ trường rồi gõ nhẹ cho các mạt sắt tự sắp xếp trên tấm bìa
6. Đường sức từ:
+ Đường sức từ chính là hình ảnh cụ thể của từ trường
+ Các đường sức từ có chiều xác định . Ở bên ngoài nam châm , chúng là những đường cong có chiều đi ra từ cực Bắc và đi vào cực Nam của nam châm



7. Từ phổ ,đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua :
+ Phần từ ở ngoài ống dây có dòng điện chạy qua giống từ phổ bên ngoàicủa một thanh nam châm.
+ Đường sức từ của ống dây có dòng điện là những đường cong khép kín , bên trong lòng ống dây đường sức từ là những đoạn thẳng song song
+ Tại hai đầu ống dây , các đường sức từ có chiều cùng đi vào một đầu và cùng đi ra ở đầu kia . Chính vì vậy , người ta coi hai đầu ống dây có dòng điện chạy qua cũng là hai cực từ : đầu có các đường sức từ đi ra là cực Bắc , đầu có các đường sức từ đi vào là cực Nam
8. Quy tắc nám tay phải:
Nắm ống dây bằng tay phải sao cho bốn ngón tay nắm lại chỉ chiều dòng điện qua ống dây thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều đường sức từ trong lòng ống dây
II. Phương pháp giải bài tập:
1.Cách xác định một vật bằng kim loại có phải là một nam châm hay không Căn cứ vào một trong các đặc điểm sau:
+ Có khả năng hút sắt hay bị sắt hút
+ Khi để quay tự do , nó luôn luôn định hướng Bắc- Nam
2.Cách xác định các cực từ của một nam châm
Cách 1: căn cứ vào kí hiệu trên nam châm
Cách 2: Nếu nam châm bị mất cáckí hiệu có thể sử dụng một nam châm khác còn kí hiệu các cực từ , cho chúng tươnt tác với nhau
3.Cách nhận biết trong dây dẫn có dòng điện hay không
Có thể căn cứ vào tác dụng từ của dòng điện
+ Đặt dây dẫn lại gần một kim nam châm có thể quay tự do trên một mũi nhọn
+Nếu thấy kim nam châm bị lệch khỏi hứơng Bắc- Nam ban đầu thì kết luận trong dây dẫn có dòng điện
+ Nếu tháy kim nam châm không bị lệch khỏi hướnh Bắc- Nam ban đầu thì kết luận trong dây dẫn không có dòng điện chạy qua
4.Cacùh nhận biết trong vùng không gian đó có từ trường hay không
Căn cứ vào tác dụng từ trường lên kim nam châm thử
+Đưa nam châm thử vào vùng không gian cần kiểm tra
+ Nếu thấy kim nam châm bị lệch khỏi hướng Bắc- Nam ban đầu thì kết luận trong vùng không gian đó có từ trường
+ Nếu kim nam châm không lệch khỏi hướng Bắc – Nam ban đầu thì kết luận trong vùng không gian đó không có từ trường
5. Cách xác định chiều dòng điện ( hoặc chiều đường sức từ) của một ống dây có dòng điện chạy qua