Bài 25: TỰ CẢM
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
- Phát biểu được định nghĩa từ thông riêng và viết được công thức độ tự cảm của ống dây hình trụ
- Phát biểu được định nghĩa hiện tượng tự cảm
- Viết được công thức tính suất điện động tự cảm
2. Về kĩ năng
- Biết vận dụng công thức đã học để làm một số bài đơn giản
- Giải thích được hiện tượng tự cảm
II. CHUẨN BỊ
1. Giáoviên:
- Bộ dụng cụ thí nghiệm hiện tượng tự cảm
- Giáo án, các tài liệu liên quan
2. Học sinh:
- Ôn tập lại hiện tượng cảm ứng điện từ, từ thông, suất điện động cảm ứng
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: Ổn định lớp
Hoạt động 2: Dẫn dắt vào vấn đề bài học
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh

- Giáo viên tiến hành làm thí nghiệm như ví dụ 1 SGK.
- Cho học sinh nhận xét về hiện tượng khi đóng khóa K
- Như chúng ta đã biết, khi có sự biến thiên từ thông qua mạch kín thì trong mạch xuất hiện dòng điện cảm ứng. Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng như vậy gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi xét một hiện tượng cảm ứng điện từ đặc biệt vừa xảy ra trong thí nghiệm trên, đó là hiện tượng tự cảm. Vậy, hiện tượng tự cảm là gì? Để tìm hiểu chúng ta sẽ cùng đi vào bài hôm nay BÀI 25: TỰ CẢM
- Quan sát giáo viên làm thí nghiệm

- Nhận xét: Khi đóng khóa K thì đèn 1 sáng ngay còn đèn 2 sáng từ từ
- Học sinh lắng nghe, nhận thức về vấn đề cần tìm hiểu

Hoạt động 3: Tìm hiểu từ thông riêng của một mạch kín
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh

- Xét mạch kín (C) , trong đó có dòng điện cường độ i. Dòng điện i gây ra một từ trường, từ trường này gây ra một từ thông Φ qua (C) được gọi là từ thông riêng của mạch.
- Ta thấy Φ ~ B và B ~ i nên Φ ~ i
- Ta có thể viết Φ = L.i
Trong đó:
L: là độ tự cảm của (C) đơn vị là Henri (H)
- Hướng dẫn, yêu cầu học sinh thực hiện câu C1











- Chú ý: Công thức này áp dụng đối với ống trụ có chiều dài l khá lớn so với đường kính tiết diện S. Ống có độ tự cảm L đáng kể được gọi là ống tự cảm hay cuộn cảm
- Hướng dẫn học sinh cách làm để tăng độ tự cảm của ống dây
- Lưu ý học sinh về độ từ thẩm
- Lắng nghe, tiếp thu kiến thức









- Học sinh suy nghĩ, hoàn thành yêu cầu của giáo viên
Cảm ứng từ B trong lòng ống dây chiều dài l, tiết diện S gồm N vòng dây, trong đó có dong điện i chạy qua được tính bởi :
𝐵=4𝜋
10−7
𝑁
𝑙
𝑖
Từ thông qua ống dây N vòng là:
Φ=NBS=4π
10−7
𝑁
2
𝑙
𝑖𝑆=𝐿𝑖
Độ tự cảm:
𝐿
Φ
𝑖=4π
10−7
𝑁
2
𝑙
𝑆
- Học sinh lắng nghe, ghi nhớ.




Hoạt động 4: Tìm hiểu hiện tượng tự cảm
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh

- Khi i trong (C) biến thiên thì từ thông riêng của mạch biến thiên, khi đó trong mạch xảy ra hiện tượng cảm ứng điện từ gọi là hiện tượng tự cảm
- Yêu cầu 1 học sinh đọc định nghĩa hiện tượng tự cảm trong SGK
- Hiện tượng tự cảm có giống nhau với mạch điện một chiều và xoay chiều hay không?



- Nhận xét câu trả lời của học sinh, đưa ra kết luận
- Khi xảy ra hiện tượng tự cảm, dòng điện cảm ứng có tác dụng gì?
- Tiến hành lại thí nghiệm 1, yêu cầu học sinh giải thích kết quả thí nghiệm.
Gợi ý: xét sự biến thiên từ thông qua ống dây khi khóa K đóng, dòng điện tự cảm tác dụng lên đèn 2 như thế nào?



- Nhận xét
- Tiếp tục tiến hành thí nghiệm 2. Yêu cầu học sinh quan sát hiện tượng xảy ra


- Yêu cầu học sinh suy nghĩ, giải thích hiện tượng





- Yêu cầu học sinh hoàn thành câu C2




- Nhận xét
- Lắng nghe, tiếp thu



-