LƯU BIỆT KHI XUẤT DƯƠNG
( Xuất dương lưu biệt)

Phan Bội Châu


A. Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
- Thấy được chí lớn cứu nước, khí phách anh hung, tinh thấn quyết liệt của nhân vật trữ tình trong bài thơ.
- Nắm được nét đặc sắc về phương diện nghệ thuật của bài thơ thể hệin qua giọng điệu, lối dung từ và mạch lien tưởng.
B. Phương tiện:
- SGK, SGV, thiết kế lên lớp, bảng phụ, sử dụng phương pháp đàm thoại, thảo luận.
- Hs:Học thuộc bài thơ (phần dịch thơ), xem và trả lời câu hỏi trong sgk.
C. Tiến trình lên lớp:
1. Ổn định, kiểm tra:
- Ổn định lớp: Gv nắm lại tình hình chuẩn bị bài của học sinh
- Kiểm tra: Văn học VN từ đầu XX đến 1945 được phân hóa thành mấy bộ phận?
Phan Bội Châu thuộc bộ phận văn học nào?
2. Bài mới
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung cần đạt

Hđ 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phần tiểu dẫn:
Gv yêu cầu hs đọc phần tiểu dẫn và tóm tắt những nét chính về con người, sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp văn chương của PBC thong qua hệ thống câu hỏi gợi mở:
? PBC là người đã thành lập ra những tổ chức nào
? Mục đích sang tác của PBC là gì
? Em có nhận xét gì về thơ văn của PBC
? Bài thơ được viết khi nào? Chủ trương hoạt động của phong trào Đông Du
- HS làm việc cá nhân và trình bày trước lớp
- Gv chỉ định hs trình bày và chốt ý: Đây là sang tác khởi đầu của một giai đoạn hoạt động cách mạng khá thành công và hào hứng của tác giả.
Hđ2: Hướng dẫn hs tìm hiểu văn bản
Gv gọi hs đọc bài thơ (cả ba phần) và lưu ý về cách đọc: giọng dứt khoát, mạnh mẽ, truyền được niềm hứng khởi toát lên từ bài thơ
Hđ2: Hướng dẫn hs tìm hiểu văn bản
? Hai câu mở đầu bài thơ đã khẳng định gì?
? Quan niệm về " chí làm trai" của PBC được rút từ quan niệm của ai
? Câu 3 lời khẳng định nhưng câu 4 là nghi vấn nhưng lại là lời gì?
- Hs làm việc theo nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên
- Gv chỉ định học sinh của từng nhóm trình bày và sau đó nhận xét, cho điểm và bổ sung cho hoàn chỉnh
Gv hướng dẫn hs tìm hiểu hai câu luận thong qua phiếu học tập:
Thề nào là nền học vấn cũ


Từ ngữ đánh giá nền học vấn cũ


Nguyên nhân của thái độ đánh giá


Nền học vấn cũ được nhìn nhận từ góc độ nào


 ? Hình ảnh nhân vật trữ tình hiện lên trong hai câu thơ cuối ntn? thể hiện mong muốn gì của tác giả
- Hs làm việc theo nhóm từng bàn
- Gv chỉ định hs trình bày
* Củng cố- dặn dò:
- Vì sao bài thơ có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với thế hệ thanh niên yêu nước đầu Tk XX
- Học thuộc long bài thơ.
- Tiết sau học bài “Hầu trời” đọc thuộc lòng từ câu 25 đến câu 98. Trả lời các câu hỏi trong sgk.

I/ Đọc-tìm hiểu tiểu dẫn
1/ Tác giả:
    - Phan Bội Châu (1867-1940) sáng lập ra Hội Duy Tân, dấy lên phong trào Đông Du, tổ chức Việt Nam quang phục hội. Năm 1925 bị thực dân Pháp bắt cóc tại Thượng Hải, đưa về Hà Nội với cái án tử hình. Trước sức mạnh đấu tranh của nhân dân ta, chúng đưa Cụ về giam lỏng ở Huế.
    - Là chiến sĩ yêu nước vĩ đại, là nhà văn, nhà thơ lớn của đất nước ta trong thế kỷ 20 – Thơ văn Phan Bội Châu là thơ văn yêu nước và tuyên truyền cổ động cách mạng sôi sục bầu nhiệt huyết.
    - Tác phẩm chính: Hải ngoại huyết thư, Việt Nam vong quốc sử, Ngục trung thư, Trùng Quang tâm sử, Phan Bội Châu niên biểu, v.v…
2/Xuất xứ, chủ đề
    - Viết năm 1905, chia tay đồng chí, bạn bè, trước lúc bí mật sang Nhật, dấy lên phong trào Đông Du.
    - Bài thơ khẳng định chí làm trai và quyết tâm xuất dương, làm nên sự nghiệp lớn cứu nước cứu dân.

II/Phân tích
    1. Hai câu đề: kẻ nam nhi phải “mong có điều lạ”, nghĩa là không thể sống tầm thường mà phải làm nên sự nghiệp lớn, lưu lại tiếng thơm muôn đời. Con người ấy sống chủ động, tích cực,