Chương I
triết học và vai trò của nó trong đời sống xã hội

I. Triết học và thế giới quan
1. Triết học và đối tượng của triết học.
a. Khái niệm triết học và điều kiện hình thành của triết học.
- Khái niệm triết học:
Triết học là hệ thống những quan điểm về thế giới và vai trò của con người trong thế giới đó.
+ Hệ thống những quan điểm về thế giới: Quan điểm là những ý kiến, những chính kiến của một cá nhân hay một nhóm, một cộng đồng về một vấn đề nào đó. Do điều kiện lịch sử, do địa vị của các cá nhân, các nhóm, các cộng đồng mà cùng một vấn đề có thể có nhiều cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau. Vấn đề nào đó có thể có giá trị, hoặc không có giá trị, hoặc có giá trị ở mức độ nào đó, thậm chí có thể không có lợi vẫn có thể tồn tại trong xã hội. Hệ thống những quan điểm về thế giới của triết học bao gồm những nhận định, đánh giá để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phương pháp luận trong hoạt động của con người. Do giải quyết vấn đề cơ bản của triết học khác nhau mà quan điểm của các trường phái triết học, của các nhà triết học cũng rất khác nhau trước một vấn đề cụ thể. Do đó, triết học có thể là khoa học, có thể là không khoa học, tuỳ theo giá trị của các quan niệm đó. Hệ thống những quan niệm là logic, là trật tự sắp xếp các quan niệm trong một hệ thống triết học. Có thể có một hệ thống triết học nhưng được trình bày theo những logic khác nhau. Điều đó do quá trình nhận thức của chính nhà triết học hoặc của trường phái triết học đó.
+ Vai trò của con người trong thế giới: Không chỉ có triết học mới trình bày vai trò của con người mà các khoa học khác đều trình bày các quan điểm về vai trò của con người nhưng dưới dạng mặc định. Triết học trình bày vai trò của con người về khả năng nhận thức và khả năng cải tạo thế giới vì con người dưới dạng học thuyết, nguyên lí và lí giải vấn đề đó dưới quan điểm này hay quan điểm khác.
- Quá trình hình thành của triết học: Đã có nhiều quan niệm khác nhau về quá trình hình thành của triết học. Có quan niệm cho rằng, triết học ra đời cùng với sự ra đời của giai cấp và nhà nước. Điều đó có vẻ có lí nhưng không chính xác. Nhà nước ra đời cách đây khoảng 5000 năm, nhưng triết học ra đời vào khoảng thế kỉ thứ VI trước công nguyên. Triết học ra đời là do các điều kiện sau đây quyết định:
+ Con người có tư duy trừu tượng. Tư duy trừu tượng là quá trình con người sử dụng ngôn ngữ để hình thành khái niệm, phán đoán nhằm phản ánh cấu trúc, bản chất và các mối quan hệ của hiện thực khách quan bằng các nguyên lí, các qui luật. Trong buổi bình minh của mình, loài người chưa