TIỂU SỬ CỤ ĐẶNG THÚC HỨA.

QUÊ HƯƠNG VÀ GIA ĐÌNH.
Đặng Thúc Hứa (còn có tên gọi là Đặng Ngọ Sinh,Tú Hứa…) sinh năm 1870, ở làng Lương Điền (xưa gọi là làng Điền Lao),tổng Bích Hào,huyện Thanh Chương. Nay là xã Thanh Xuân,huyện Thanh Chương,tỉnh Nghệ An.
Làng quê của Đặng Thúc Hứa ở cuối tỉnh Nghệ An,giáp giới Hà Tĩnh.Ở thời kỳ đó Nghệ-Tĩnh còn là một tỉnh chung.Trong phạm vi địa giới thì Thanh Chương lại ở vị trí trung tâm của tỉnh.Phia nam là huyện Hương Sơn-quê hương của danh y Lê Hữu Trác,theo hướng ra biển là huyện Đức Thọ-quê hưỡng của Phan Đình Phùng,lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương chống pháp cuối thế kỷ XIX;tiếp theo là huyện Nghi Xuân-quê hương của Đại thi hào Nguyễn Du. Phía đông là huyện Nam Đàn-quê hương của lãnh tụ phong trào Đông Du và Hồ Chí Minh lãnh tụ kiệt xuât của dân tộc.
Nằm giữa vùng đát nổi tiếng đó, làng Điền Lao chỉ là một nơi hiu quạnh,hèo lãnh nhưng sớm chịu ảnh hưởng của phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân ta.Đây là nơi qua lại của nghĩa quân Cần Vương cuối thế kỷ XIX,đây còn là nơi liên lạc giữa chiến khu Vụ Quang (Hương Khê-Hà Tĩnh)với các căn cứ chống Pháp khác trên đất Nghệ An của nghĩa quân Phân Đình Phùng. Làng Điền Lao còn là nơi qua lại,tụ họp của nhiều sĩ phu thuộc phái chủ chiến sau khi triều đình nhà Nguyễn đầu hàng thực dân Pháp.
Người dân làng Điền Lao hồi đó rất tự hào về truyền thống chống giặc của quê hương mình: “ Cả nước mất,riêng Nghệ Tĩnh còn chống giặc,cả Nghệ Tĩnh mất,làng Điền Lao không chịu hàng”.
Gia đình Đặng Thúc Hứa là một gia đình toàn gia yêu nước và cách mạng. Thân sinh là cụ Đặng Thai Giai đậu cử nhân,sau đó được cử làm tri huyện Yên Định (Thanh Hoá) từ năm 1884-1897). Ông ra làm quan đúng vào lúc vua quan nhà Nguyễn đã ký với thực dân Pháp Hiệp ước Hác-măng và Hiệp ước Pa-tơ-nốt,dâng nước ta cho chúng.Thực dân Pháp nhanh chóng kéo quân đi bình định các tỉnh Trung Kỳ,Bắc Kỳ, đánh dẹp phong trào Cần Vương. Tổng đốc Thanh Hoá lúc đó là Trương Như Cương ký giấy đầu hàng. Nghe tin, Đặng Thái Giai đã cực lực lên án hành động hèn nhát của tên Tổng đốc,ông bèn từ quan về làng,cùng các sỹ phu yêu nước hưởng ứng phong trào Cần Vương,rồi tham gia phong trào Duy Tân. Năm 1914,ông 75 tuổi bị tù 3 năm,về nhà được 10 ngày thì mất..
Mẹ Đặng Thúc Hứa là bà Đinh Thị Hoan,cũng là một phụ nữ giàu lòng yêu nước.Bà chính là chị quan Ngự sử Đinh Nho Điền,người đã uống thuốc độc tự sát ở Huế khi kinh thành thất thủ.
Anh cả là chí sĩ cách mạng Đặng Nguyên Cẩn sinh thời cùng Phan Bội Châu, đậu Phó bảng năm Ất Mùi 1895. Thế là họ Đặng đã “khai khoa” cho cả vùng. Ông ông được bổ làm Trước tác ở Quốc sử quán Huế,rồi làm giáo thụ ở Hưng Nguyên,Đốc học ở Vinh,
Hà Tĩnh,Bình Thuận.Ông đã từng tham gia hội Duy Tân và phong trào Đông Du của cụ Phan Bội Châu.Năm 1908 ông bị Pháp bắt cùng với một số chí sỹ cách mạng khác và bị đày ra Côn Đảo (Địa ngục trần gian) rồi mất năm 1922.(sau này có con là GS Đặng Thai Mai-Bộ trưởng GD nước ta sau CMT8)
Em trai Đặng Thúc Hứa là Đặng Quý Hối,là lãnh tụ của hội Duy Tân và phong trào Đông Du ở Thanh Chương,về sau bị bắt và bị đầy đi Lao Bảo và chết ở đó.
Truyền thống quê hương, gia đình và dòng họ đã gieo vào Đặng Thúc Hứa tư tưởng yêu nước từ thời thơ ấu. Lúc còn nhỏ Đặng Thúc Hứa đã được nghe kể về nhiều tấm gương quên mình chống Pháp như Phan Đình Phùng,Cao Thắng.Theo cha ra Thanh Hoá,ông lại chứng kiến hành động khảng khái của cha mình khi trao ấn từ quan không chịu hợp tác với bọn cướp nước và bán nước.
Về quê nhà,ông được cha hàng ngày dạy bảo và được nghe các sỹ phu đàm đạo việc cứu nước,cứu dân. Năm 1900,ông thi đậu Tú tài đầu xứ. Ông cũng không ra làm quan,mà ở nhà ban ngày đi phở trại,ban đêm đọc Tân thư của các nhà tư tưởng tiến bộ trong và ngoài nước lúc bấy giờ.
Phong trào Cần Vương chống Pháp ở Nghệ Tĩnh thất bại,xuất hiện một lớp người yêu nước theo xu hướng mới như Phan Bội Châu,Ngô Đức Kế