Bài 1: KÍNH HIỂN VI - SỬ DỤNG KÍNH HIỂN VI QUAN SÁT TẾ BÀO THỰC VẬT VÀ TẾ BÀO ĐỘNG VẬT

I. Nguyên tắc của kính hiển vi
Kính hiển vi được cấu tạo bằng hai hệ thống thấu kính hội tụ. Mỗi hệ thống hoạt động như kính lúp. Kính lúp quay về vật quan sát gọi là vật kính, kính lúp để nhìn gọi thị kính.
Vật kính cho một ảnh thật (a’b’) của vật quan sát (ab). Ảnh thật (a’b’) xuất hiện phía trong mặt phẳng của thị kính. Thị kính hoạt động một kính lúp và qua thị kính chúng ta sẽ quan sát được ảnh giả đã được phóng đại (a’’b’’) của ảnh thật (a’b’).
II. CÁC BỘ PHẬN CHÍNH CỦA KÍNH HIỂN VI
Kính hiển vi gồm có các bộ phận chính sau đây:
Chân kính làm bằng kim khí nặng để giữ thăng bằng cho kính
Ống kính chuyển động được và mang một hoặc hai thị kính
Một đĩa quay có gắn các vật kính: X4, X10, X20, X40…
Một bộ đinh ốc thứ cấp dùng để hạ ống kính xuống hoặc nâng bàn kính lên một khoảng cách khá lớn.
Một bộ đinh ốc vi cấp dùng để hạ ống kính xuống hoặc nâng bàn kính lên một khoảng cách thật ngắn.
Bàn kính có bộ phận kẹp, trên bộ phận này có hai đinh ốc nhỏ, một dùng để di chuyển vi mẫu qua lại, một dùng để di chuyển mẫu tới lui; hay hai kẹp tới để giữ vi mẫu khi quan sát.
Tụ quang là bộ phận ngưng tụ ánh sáng gắn liền với bộ phận chắn sáng phía dưới của bàn kính. Các bộ phận này dùng để điều chỉnh và quy tụ ánh sáng vào vi mẫu. Bộ phận chắn sáng có thể được mỡ nhỏ lớn nhờ vào cần chắn sáng.
Dưới tụ quang có nguồn sáng, có thể là bộ phận đèn chiếu sáng hoặc một gương có hai mặt, một mặt phẳng và một mặt lỏm.
III. CÁCH SỬ DỤNG KÍNH HIỂN VI:
Sử dụng kinh hiển vi theo trình tự sau đây
Lau nhẹ bằng vải mềm các phần sau đây trên kinh hiển vi: mặt trên thị kính, mặt dưới vật kính, bàn kính, gương.
Bật đèn (nguồn sáng)
Đặt kính hiển vi hơi lệch về phía tay trái nếu thuận viết tay phải và ngược lại.
Đặt hai mắt và hai thị kính (nếu kính có hai thị kính) hoặc đặt mắt trái vào thị kính nếu kính chỉ có một thị kính.
Xoay nhẹ dĩa mang vật kính đểt vật kính X10 ngay quang trục (nơi có một tổ tròn nhỏ để cho ánh sáng đi qua) đúng lúc nghe tiếng “cắt” nhỏ thì dừng lại.
Đặt mắt vào thị kính để quan sát thị trường kính hiển vi (đường tròn nơi mắt nhìn thấy ảnh của mẫu vật quan sát), thị trường phải được chiếu sáng như ánh sáng của đèn. Ở kính hiển vi dùng gương để nhận ánh sáng đèn thì đặt mắt vào thị kính đồng thời tay xoay bề mặt lõm của gương hướng về nguồn sáng của đèn cho đến khi thị trường kính hiển vi được chiếu sáng tối đa. Sau đó tuyệt đối không xê dịch kính hiển vi nữa.
Hạ ống kính xuống từ bằng cách vặn đinh ốc thứ cấp cho đến khi vừa cứng không vặn được nữa thì dừng lại. Hoặc nâng bàn kính lên từ từ theo cách tương tự như trên ở loại kính có bàn kính di chuyển.
Đặt vi mẫu lên bàn kính và xê dịch bằng tay hay dùng hai đinh ốc nhỏ trên bộ phận kẹp để di chuyển vi mẫu vào trung tâm của bàn kính để mẩu vật được chiếu sáng rồi giữ vi mẫu ở vị trí này.
Đặt mắt vào thị kính để quan sát, đồng thời vặn đính ốc thứ cấp nâng lên (hay hạ xuống) từ từ và ngừng lại khi thấy ảnh hiện ra. Sau đó dùng đinh ốc vi cấp để điều chỉnh cho ảnh rõ nhất (chú ý: chỉ dùng đinh ốc vi cấp để điều chỉnh cho ảnh rõ sau khi đã thấy ảnh, tuyệt đối không dùng đinh ốc vi cấp để tìm ảnh).
Muốn có ảnh to hơn và chi tiết hơn một phần nào đó của mẫu vật: dùng tay hay bộ phận kẹp dời phần đó vào trung tâm của thị trường, kế đó xoay dĩa mang vật kính để vật kính dài hơn (X20, X40) đến ngay quang trục đến khi nghe tiếng “cắt” là được. Sau đó dùng đinh ốc vi cấp để thấy ảnh rõ nhất. Tuyệt đối không dùng đinh ốc thứ cấp khi sử dụng các vật kính này để tránh làm bể vi mẫu và hư vật kính.
IV. THỰC HÀNH
A. Thực hành sử dụng kính hiển vi (5đ)
Sử dụng kính hiển vi theo hướng dẫn ở phần III để quan sát hồng cầu của máu Cóc.
B. Chọn câu trả lời cho các câu