SINH HỌC 11

CHƯƠNG I
CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG




Người thực hiện: Vũ Thị Ngọc Ánh




BÀI 3
THOÁT HƠI NƯỚC
I. Lí thuyết
Khái niệm thoát hơi nước
+ Thoát hơi nước: là sự mất nước từ bề mặt lá qua hệ thống khí khổng là chủ yếu và một phần từ thân, cành...

/
Vai trò của quá trình thoát hơi nước
+ Nhờ có thoát hơi nước ở lá, nước được cung cấp tới từng tế bào của cây.
+ Thoát hơi nước là động lực đần trên của dòng mạch gỗ có vai trò:
- Giúp vận chuyển nước và các ion khoáng từ rễ lên lá đến các bộ phận khác ở trên mặt đất của cây.
- Tạo môi trường liên kết các bộ phận của cây
- Tạo độ cứng cho thực vật thân thảo
+ Thoát hơi nước có tác dụng hạ nhiệt độ của lá vào những ngày nắng nóng đảm bảo cho các quá trình sinh lí sảy ra bình thường.
+ Thoát hơi nước giúp cho khí CO2 khuếch tán vào bên trong lá cung cấp cho quang hợp.
+ Mối liên quan giữa quá trình thoát hơi nước và quá trình quang hợp
- Lá cây thoát hơi nước qua khí khổng tạo lực hút nước và tạo điều kiện để CO2 khuếch tán vào nước.
- Nước và CO2 được lấy vào lá là nguyên liệu để cây quang hợp
/
Thoát hơi nước qua lá
+ Lá là cơ quan thoát hơi nước
- Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước.
- Các tế bào biểu bì của lá tiết ra lớp phủ bề mặt gọi là lớp cutin, lớp cutin phủ toàn bộ bề mặt của lá trừ khí khổng
/
+ Khí khổng gồm:
- 2 tế bào hình hạt đậu nằm cạnh nhau tạo thành lỗ khí, trong các tế bào này chứa hạt lục lạp nhân và ti thể
- Thành phần bên trong của tế bào dày hơn thành phần bên ngoài của tế bào
- Số lượng khí khổng ở mặt dưới của lá thường nhiều hơn mặt trên của lá.
+ Lớp cutin
- Có nguồn gốc từ lớp tế bào biểu bì của lá tiết ra, bao phủ bề mặt lá trừ khí khổng
- Độ dày của lớp cutin phụ thuộc vào từng loại cây và độ tuổi sinh lý của lá cây ( lá non có lớp cutin mỏng hơn lá già ).
Hai con đường thoát hơi nước

Thoát hơi nước qua khí khổng
Thoát hơi nước qua cutin trên biểu bì lá

Đặc điểm
- Vận tốc lớn
- Được điều chỉnh bằng việc đóng mở khí khổng
- Vận tốc nhỏ
- Không được điều chỉnh

Cơ chế
- Nước thoát ra khỏi lá chủ yếu qua khí khổng vì vậy cơ chế điều chỉnh quá trình thoát hơi nước chính là cơ chế điều chỉnh sự đóng – mở khí khổng.
- Khi no nước: thành mỏng của tế bào khí khổng căng ra làm cho thành dày cong theo → Khí khổng mở
- Khi mất nước: thành mỏng hết căng và thành dày duỗi thẳng → khí khổng đóng lại
- Khí khổng không bao giờ đóng lại hoàn toàn

/

- Hơi nước khuếch tán từ khoảng gian bào của thịt lá qua lớp cutin để ra ngoài
- Trợ lực khuếch tán qua cutin rất lớn và phụ thuộc vào độ dày và độ chặt của lớp cutin
- Lớp cutin càng dày thì sự khuếch tán qua cutin càng nhỏ và ngược lại.


Các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
+ Các tác nhân từ môi trường ảnh hưởng đến độ mở khí khổng sẽ ảnh hưởng đến sự thoát hơi nước
+ Nước:
- Điều kiện cung cấp nước càng cao, sự hấp thụ nước càng mạnh, thoát hơi nước càng thuận lợi.
- Độ ẩm không khí thấp dẫn tới thoát hơi nước càng mạnh
+ Ánh sáng:
- Ánh sáng làm tăng nhiệt độ của lá → khí khổng mở → tăng tốc độ thoát hơi nước
- Độ mở của khí khổng tăng từ sáng đến trưa và nhỏ nhất lúc chiều tối, ban đêm khí khổng vẫn hé mở
+ Ion khoáng:
- Các ion khoáng ảnh hưởng đến hàm lượng nước trong tế bào khí khổng → gây điều tiết độ mở của khí khổng .
Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí cho cây trồng
+ Khi A = B: mô của cây đủ nước → cây phát triển bình thường
+ Khi A > B: mô của cây thừa nước → cấy phát triển bình thường
+ Khi A < B: mất cân bằng nước , lá héo lâu ngày cây sẽ bị hư hại → cây chết.
+ Tưới tiêu hợp lí cho cây:
- Cơ sở khoa học:
* Dựa vào đặc điểm di truyền pha sinh trưởng, phát triển của giống, loại cây.
* Dựa vào đặc điểm của đất và điều kiện thời tiết
- Nhu cầu nước của cây được chẩn đoán theo một