CHƯƠNG II. CẤU TRÚC CỦA TẾ BÀO
BÀI 7: TẾ BÀO NHÂN SƠ

I. Mục tiêu bài học:
Sau khi học xong bài này, HS có khả năng:
1. Về kiến thức
- Trình bày được đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
- Giải thích được vì sao kích thước nhỏ lại đem đến ưu thế cho vi khuẩn
- Mô tả được cấu tạo và chức năng các thành phần cơ bản của một tế bào nhân sơ điển hình.
2. Về kỹ năng
- Kỹ năng học tập: tự học, hợp tác
- Kỹ năng tư duy: giải thích, mô tả
- Kỹ năng sinh học: quan sát
3. Về thái độ
- Yêu thích môn sinh học
- Biết được đặc điểm của vi khuẩn để bảo vệ bản thân
4. Năng lực hướng tới:
- Năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác
II. Chuẩn bị
1. Giáo viên:
- Hình ảnh sơ đồ cấu trúc tế bào nhân sơ
- Giáo án
2. Học sinh
- Học thuộc bài cũ
- Đọc trước và chuẩn bị bài mới
III. Tiến trình dạy học
1. Khởi động
Tổ chức HS chơi trò chơi ô chữ với từ khóa là nhân sơ.
GV cho biết: Thế giới sống được cấu tạo từ 2 loại tế bào: nhân sơ và nhân thực.
Từ đó GV đưa ra câu hỏi, sinh vật có tế bào nhân sơ là những sinh vật nào? Cấu trúc của tế bào nhân sơ?
2. Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 1: Tìm hiểu các đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
Hoạt động của GV - HS
Nội dung

GV chiếu hình ảnh vi khuẩn trên đầu mũi kim và hình ảnh so sánh cấu trúc của tế bào nhân sơ và nhân thực.
Từ đó yêu cầu HS rút ra nhận xét về đặc điểm của tế bào nhân sơ.
I. Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
- Chưa có nhân hoàn chỉnh.
- Tế bào chất chưa có hệ thống nội màng và các bào quan có màng bao bọc.
- Kích thước nhỏ, khoảng từ 1-5μm và trung bình chỉ bằng 1/10 tế bào nhân thực.

GV đưa ra bài toán:
- Tính tỉ lệ S/V của khối lập phương trong 2 trường hợp:
Cạnh a = 1
Cạnh a = 2
Từ bài toán trên hãy rút ra kết luận?
HS tính toán và suy nghĩ trả lời
GV đưa ra câu hỏi: Từ bài toán kết hợp với liên hệ thực tế, theo em, kích thước nhỏ đem lại ưu thế gì cho các sinh vật nhân sơ?
HS suy nghĩ trả lời
Tế bào nhân sơ có kích thước nhỏ có lợi vì:
+ Tỉ lệ S/V lớn thì tốc độ trao đổi chất với môi trường diễn ra nhanh.
+ Tế bào sinh trưởng nhanh.
+ Khả năng phân chia nhanh, số lượng tế bào tăng nhanh.


Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu tạo tế bào nhân sơ
Hoạt động của GV - HS
Nội dung

GV chiếu lại hình ảnh cấu trúc điển hình của một loại vi khuẩn, yêu cầu HS quan sát và cho biết cấu trúc tế bào nhân sơ gồm những thành phần chính nào?
- Hs quan sát, trả lời
GV cho biết: Cấu trúc tế bào nhân sơ gồm: màng sinh chất, tế bào chất và vùng nhân. Ngoài ra còn có thành tế bào, vỏ nhầy, lông và roi.
GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK và hoàn thành bảng 1
II. Cấu tạo tế bào nhân sơ
1. Thành tế bào, màng sinh chất, lông và roi
Phụ lục 1

GV yêu cầu HS cho biết thành phần chính của tế bào chất?
- HS quan sát hình kết hợp SGK trả lời
GV trình bày cấu trúc, chức năng các thành phần của tế bào chất
2. Tế bào chất
-Vị trí: Tế bào chất nằm giữa màng sinh chất và vùng nhân.
-Cấu tạo:* Bào tương (dạng keo bán lỏng).
+ Không có hệ thống nội màng.
+ Các bào quan không có màng bọc.
+ Một số vi khuẩn có hạt dự trữ.
* Ribôxôm (cấu tạo từ Prôtêin + rARN).
+ Không có màng.
+ Kích thước nhỏ.
+ Tổng hợp Prôtêin.

GV chiếu hình vùng nhân của tế bào nhân sơ và plasmit.
Yêu cầu HS nhận xét đặc điểm vùng nhân của tế bào nhân sơ?
GV chốt kiến thức
- Cấu tạo
+ Chưa có màng nhân bao bọc
+ Chỉ chứa một phân tử ADN dạng vòng.
+ Một số tế bào vi khuẩn có thêm ADN dạng vòng nhỏ khác gọi là plasmit.
- Chức năng: mang, bảo quản và truyền đạt thông tin di truyền


IV. Phụ lục