CEMINAR
TẾ BÀO GỐC
Phan Hồ Anh Phương
Lớp LL&PP DHSinh học K19
Giới thiệu
Sơ lược về tế bào gốc
Đặc tính tế bào gốc
Ứng dụng của tế bào gốc
Hướng nghiên cứu tế bào gốc ở Việt Nam
T?
B�O
G?C
Sơ lược về tế bào gốc

Tế bào gốc (stem cells) là tế bào nền
móng của tất cả tế bào,mô và cơ quan
trong cơ thể.
Thuật ngữ “tế bào gốc” chỉ tất cả những
tế bào chưa biệt hoá có khả năng phân
chia thành bất cứ loại tế bào nào.
1. Khái niệm ?
2. Lược sử nghiên cứu ?
- 1945: phát hiện ra tế bào gốc tạo
máu.
- Thập kỉ 1960:
+ Phát hiện các tế bào carcinoma phôi
chuột là một loại tế bào gốc.
+ Khám phá ra trong não trưởng thành có
chứa các tế bào gốc có thể biệt hoá thành
tế bào thần kinh.
- 1981: Evans và Kanfmom và Mactin phân lập được tế bào gốc phôi từ khối tế bào bên trong của túi phôi (blastoafst) chuột.
- 1995 – 1996: tế bào gốc phôi linh trưởng có nhân lưỡng bội bình thường được phân lập từ khối tế bào bên trong ncủa túi phôi và duy trì trong ống nghiệm.
- 1998: Thomson và cộng sự ở đại học
Wisconsin – Madison (Mỹ) tạo ra dòng tế bào gốc phôi người đầu tiên từ tế bào gốc túi phôi.
- 1999: khẳng định khả năng chuyển biệt hoá (transdifferentiation) hay tính mềm dẻo (plastiaty) của tế bào gốc trưởng thành.
- 2001: tìm ra một số phương pháp định hướng tế bào gốc biệt hoá trong ống nghiệm tạo ra các mô có thể dùng cho ghép mô.
- 2003: tạo được noãn bào tử tế bào gốc phôi chuột. Điều này gợi ý rằng tế bào gốc phôi có thể có tình toàn năng, bằng thực nghiệm có thể làm một tế bào “trẻ lại”.
- 2005: phát triển kĩ thuật mới cho phép ghép, chiết, tách tế bào gốc phôi mà không làm tổn thương phôi.
- 30/6/2006: các nhà khoa học thuộc trung tâm nghiên cứu tế bào gốc Hàn Quốc tuyên bố tìm được phương pháp kích thích tế bào gốc phát triển thành tế bào chuyên biệt.
- 22/6/2008: phát hiện một tế bào gốc tim của các nhà nghiên cứu thuộc bệnh viện Nhi Boston (thạc sỹ William Pu và thạc sỹ Bin Zhou).
Đặc tính tế bào gốc
- Có khả năng phân chia và tự tái tạo trong thời gian dài.
- Không bị biệt hoá.
- Có thể phát triển thành các loại tế bào chuyên biệt (ở điều kiện thích hợp) như tế bào da, tế bào máu, tế bào cơ và tế bào thần kinh.
1. Đặc điểm
2. Phân loại
a-Tế bào gốc toàn năng:
Là loại tế bào có khả năng biệt hoá thành tất cả các loại tế bào của cơ thể từ một tế bào ban đầu.
Phân loại theo
mức độ biệt hoá
Các tế bào đã được sinh ra trong những lần phân chia đầu tiên của tế bào trứng đã thụ tinh là các tế bào toàn năng.
Trứng đã thụ tinh (hợp tử) có phải là tế bào gốc đa tiềm năng không?
b- Tế bào gốc đa tiềm năng

- Là những tế bào có khả năng biệt hoá
thành tất cả các loại tế bào của cơ thể.
- Khác với tế bào gốc toàn năng, tế bào gốc đa tiềm năng không thể phát
triển thành một cơ thể sinh vật hoàn
chỉnh.
- Các tế bào gốc phôi lấy từ khối tế bào bên trong (inner cell mass) của
phôi nang.
c-Tế bào gốc vài tiềm năng
Là loại tế bào có khả năng biệt hoá thành nhiều loại tế bào của cơ thể từ một tế bào ban đầu.
Ví dụ: chỉ tạo nên các tế bào máu (gồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu…), hoặc chỉ tạo nên các tế bào của hệ thống thần kinh.
2. Phân loại
b. Phân loại theo
nguồn gốc phân lập
a-Tế bào gốc phôi (embrionic stem cells - ESCs):
Tế bào gốc phôi là các tế bào đa tiềm năng được lấy từ phôi giai đoạn sớm (giai đoạn 4 – 7 ngày tuổi).
b-Tế bào mầm phôi(embrionic germ cells) :
Là các tế bào được phân lập từ phôi 5 – 9 tuần tuổi hoặc từ thai nhi.
c-Tế bào gốc thai (foctal stem cell) :
Là các tế bào đa tiềm năng hoặc vài tiềm năng được phân lập từ tổ chức thai sau nạo phá thai hoặc từ máu cuống rốn sau khi sinh.
d-Tế bào gốc trưởng thành (adult stem cells / somatic stem cells):
- Còn gọi là tế bào gốc thân.
- Là các tế bào chưa biệt hoá và được tìm thấy với một số lượng ít trong các mô của người trưởng thành (máu ngoại vi, mô não, mô da, mô cơ…).
Trong cơ thể, vai trò chủ yếu của tế bào gốc trưởng thành là duy trì và sửa chữa tổ chức mà ở đó chúng được tìm ra.
Các tế bào gốc trưởng thành được cho là có tính đa năng. Một số loại tế bào gốc trưởng thành còn có thể có tính đa tiềm năng.
3. Nguồn lấy tế bào gốc
- Nguồn lấy tế bào gốc phôi: tế bào gốc phôi được lấy từ khối tế bào bên trong của phôi nang.
- Nguồn lấy tế bào mầm phôi và tế bào gốc thai: là thai động vật hoặc thai nhi nạo bỏ. Tổ chức mầm sinh dục thai là nơi lấy tế bào mầm phôi, các tổ chức khác của thai (não, gan) là nơi lấy tế bào gốc thai.
- Nguồn lấy tế bào gốc trưởng thành: thường lấy từ các tổ chức trưởng thành như máu cuống rốn, trung mô cuống rốn, tuỷ xương, máu ngoại vi, tổ chức não…
- Nguồn lấy tế bào gốc toàn năng:
+ Các tế bào gốc đa tiềm năng được tách rời trực tiếp từ các tế bào nội tại của phôi trong giai đoạn phôi bào (blastocyst).
+ Tách biệt các tế bào gốc toàn năng từ các mô bào thai đã được huỷ.
Các nhà khoa học Nhật và Mỹ đã khám phá ra 1 kĩ thuật mới biến tế bào da thành tế bào gốc. Hai nhóm nghiên cứu đã miêu tả sự thành công, chính là họ có thể biến tế bào da thành tế bào gốc tương tự tế bào gốc phôi, mà không sử dụng đến hoặc huỷ đi phôi người.
Thực hiện điều này chỉ cần cấy 4 gen vào tế bào da, các gen này sẽ tái cấu trúc các NST trong tế bào da biến tb da thành tb gốc là tế bào có khả năng phát triển vô tận và sinh sản thành các tb khác.
Tái tạo da thành tế bào gốc
Sơ đồ tạo tế bào gốc từ da người...
Một thành tựu đáng chú ý trong lĩnh vực
nghiên cứu tế bào gốc trong năm 2007 (Ảnh: NY Times)
4. Quá trình hình thành
Ứng dụng của tế bào gốc
Tế bào gốc có thể được dùng để tạo ra những tế bào chuyên biệt khỏe mạnh và có đầy đủ chức năng, thay thế những tế bào bị bệnh hay hoạt động sai lệch.
Ứng dụng liệu pháp tế bào gốc trong điều trị các thương tổn trên da của bệnh nhân bị tiểu đường.
HƯỚNG NGHIÊN CỨU TẾ BÀO GỐC Ở VIỆT NAM
1. Chương trình phát triển nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc của Bộ Khoa học - Công nghệ ở Việt nam
1. Nhóm nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc từ màng dây rốn để điều trị các tổn thương da và các vết thương mãn tính lâu liền.
           2. Dự án nhóm nghiên cứu ứng dụng nghiên cứu màng dây rốn để nghiên cứu thuốc mới có nguồn gốc thảo dược.
           3. Dự án nhóm nghiên cứu biệt hóa tế bào gốc từ dây rốn thành tế bào cơ tim và tế bào thần kinh.
           4. Dự án nhóm nghiên cứu thành lập ngân hàng tế bào gốc màng dây rốn cho cộng đồng tại Công ty dược MekoPhar (TP.Hồ Chí Minh).
           5. Dự án nhóm nghiên cứu ứng dụng từ màng dây rốn trong điều trị các bệnh rối loạn chuyển hóa của gan và bệnh ưa chảy máu nhóm A (Bệnh viện Nhi Trung ương).
           6. Dự án nhóm nghiên cứu sử dụng tế bào gốc từ màng dây rốn phối hợp phương pháp thủy châm cứu để điều trị các bệnh thần kinh ngoại vi chi dưới do (Bệnh viện Châm cứu Trung ương).
           7. Dự án nghiên cứu ứng dụng nghiên cứu từ màng dây rốn để điều trị các bệnh liệt do chấn thương tủy sống (Bệnh viện Chợ Rẫy).
Trên thế giới, ngân hàng tế bào gốc chính thức khai trương 2004 tại Anh. Đầu năm 2006, Singapore ra đời ngân hàng tế bào gốc tương tự.
Việt Nam: vào năm 2008, bạn có thể gởi cuống rốn của con cái mình ở một ngân hàng tế bào gốc. Từ những cuống rốn này, có thể phân lập thành tế bào gốc để chữa trị nhiều loại bệnh khác nhau cho đứa trẻ.
Ở Việt Nam, hiện có 4 ngân hàng tế bào gốc đã được thành lập. Đó là ngân hàng tế bào gốc của các đơn vị Công ty cổ phần Mekophar, Công ty cổ phần Ngọc Tâm; Bệnh viện quân y 103; BV Truyền máu & Huyết học TP.HCM.
2. Ngân hàng tế bào gốc ở Việt Nam
Cám ơn các bạn đã chú ý theo dõi!