NAM QUỐC SƠN HÀ ( SÔNG NÚI NƯỚC NAM )
I.Tác giả
Chưa rõ tác giả nhưng theo tương truyền là của Lý Thường Kiệt
II.Hoàn cảnh sáng tác
Năm 1077, Quách Quỳ chỉ huy quân Tống xâm lược nước ta. Lý Thường Kiệt đem quân chặn giặc ở phòng tuyếnsông Như Nguyệt. Bỗng một đêm, quân sĩ chợt nghe trong đền thờ hai anh em Trương Hống, Trương Hát – hai vị tướng tài của Triệu Quang Phục, được tôn là thầnsông Như Nguyệt có tiếng ngâm bài thơ này.
III. Thể loại
Thất Ngôn Tứ Tuyệt.
Đặc điểm : Trong đó các câu 1, 2, 4 hoặc chỉ câu 2,4 hiệp vần với nhau ở chữ cuối
IV. Phương thức biểu đạt
Biểu cảm
V. Nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ
Thể thơ : Thất ngôn tứ tuyệt
Ngôn từ ngắn gọn, cảm xúc, có sức biểu cảm cao, giọng thơ dõng dạc, đanh thép, hệ thống từ ngữ cô đọng, cảm xúc.
VI. Cảm thụ bài văn Nam Quốc Sơn Hà
Trong kho tàng văn học trung đại, chúng ta từng biết đến nhiều tư tưởng cao đẹp, trong đó tư tưởng yêu nước chính là chủ đề quan trọng và được nhắc tới thường xuyên. Sông Núi Nước Nam là một bài thơ tiêu biểu như thế.
Bài thơ được viết bằng chữ Hán và theo tương truyền là của Lý Thường Kiệt, tuy nhiên hoàn cảnh sáng tác vẫn nhuốm màu tâm linh. Khi Lý Thường Kiệt dẫn quân đi chặn giặc ở phòng tuyến sông Như Nguyệt, quân sĩ đã nghe trong đền thờ hai vị tướng tài Trương Hống và Trương Hát - vốn được nhân dân tôn là thần sông Như Nguyệt có tiếng ngâm bài thơ này. Sở dĩ nó có thể mang lại tác động mạnh mẽ cho quân sĩ và hun đúc ý chí, tinh thần thép cũng như là một sự cổ vũ, động viên là nhờ tinh thần xuyên suốt bài thơ.
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Dịch thơ:
Sông núi nước Nam vua Nam ở
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
Chúng ta thấy ngay từ đầu, việc sử dụng những từ ngữ để cấu thành các câu thơ đã được tác giả chọn lọc một cách có chủ ý, “Nam quốc sơn hà” có nghĩa là non sông, lãnh thổ của nước Nam, việc sử dụng “Nam quốc” trong mối quan hệ đối sánh với Bắc quốc, các nước ở phương Bắc ở đây có thể hiểu là đất nước Trung Hoa chính là sự lựa chọn thông minh. Nếu hai đất nước đã ở hai phương hoàn toàn tách biệt, thì sự rõ ràng này đã nói lên chủ quyền độc lập của đất nước ta. Ta có thể chú ý vào chữ “đế”. Tại sao không sử dụng Nam nhân cư hay Nam vương cư? Theo quan điểm xưa, vua là đại diện cho quốc gia, dân tộc, đế là vua của nước lớn, còn vương là vua của nước nhỏ, các nước chư hầu. Vì vậy, ý đồ của tác giả đã hết sức rõ ràng. Giang sơn đất nước của chúng tôi là hoàn toàn độc lập, không phải và sẽ không bao giờ là một vùng lãnh thổ của Trung Hoa. Vua của chúng tôi là người trị vì của đất nước và ngang hàng với vua của các ông. Nơi đây chúng tôi có quyền sinh sống và hưởng tất cả quyền lợi chính đáng. Ở đây chúng ta thấy rõ lòng tự tôn dân tộc và lòng tự hào tuyệt đối. Sự khẳng định trên là hoàn toàn có cơ sở và được nói rõ ở câu thơ tiếp theo, “Tiệt nhiên” có nghĩa là rành rành, rõ rệt. “Định phận” là chia phần, chia rõ phần nào ra phần nấy. “Thiên thư” có nghĩa là sách trời, ở đây có thể hiểu là tạo hoá, các đấng tối cao. Câu thơ này thể hiện thái độ chắc chắn, tự tin của người viết. Đất nước ta có lãnh thổ, chủ quyền riêng, có người đứng đầu và cai quản độc lập, việc này đã được ghi ở sách trời. Câu thơ mang màu sắc tâm linh, thần bí càng làm tăng tính thuyết phục cho chân lý, chủ quyền đất nước. Và sau những lý lẽ đó, chúng ta có thể cảm nhận được thái độ hiên ngang, đầy kiêu hãnh của tác giả, của người dân Việt Nam bấy giờ.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư
Dịch thơ:
Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ
“Như hà” có nghĩa là cớ sao, “nghịch” là trái ngược, “lỗ” có thể hiểu là mọi rợ, xấu xa và “lai xâm phạm” có nghĩa là đến vì mục đích xấu, có ý chiếm đoạt. Quân giặc đến nước ta để xâm chiếm, giành giật lãnh thổ, xâm phạm chủ quyền đất nước chứ không vì một mối giao hảo, tốt đẹp nào cả. Bằng