Sơ lược
những cải cách về chính trị, quân sự và ngoại giao của nguyễn trường tộ

Nguyễn Trường Tộ không đơn thuần chỉ là một nhà cải cách về văn hoá. Ông- trong hơn 10 năm liên tục đã dâng gần hai chục bản điều trần, bàn luận về tình hình chính trị trong nước và trên thế giới; tình hình ngoại giao và những biện pháp cải cách chính trị, quân sự quốc phòng của nước ta.
Nguyễn Trường Tộ sinh năm 1828 (năm Minh Mạng thứ 9) tại làng Bùi Chu, xã Đoài, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Thân sinh của ông là Nguyễn Quốc Thư làm Đông y, gia đình theo Công giáo. Lên 10 tuổi, Nguyễn Trường Tộ được cha dạy cho chữ nho, ông nổi tiếng thông minh xuất chúng. Nhưng không may, ông vừa lớn lên thì cụ thân sinh qua đời, năm 18 tuổi ông được cụ Tú kép làng Bùi Ngoã đem về dạy chữ nho. Năm 1852, Nguyễn Trường Tộ đến học ông Cống sinh ở xã Kim Khê.
ông là người chú trọng lối học thực dụng: nghĩa là học để sử dụng kiến thức vào thực tế. Tuy nhiên ông rất thuộc kinh truyện và viết văn hay.
Năm 1855 giám mục người Pháp là Gô-chi-ê (tên Việt là Ngô Gia Hậu) mời ông dạy chữ nho cho Chủng viện xã Đoài. Ông cũng được vị giám mục này dạy cho chữ Pháp và một vài môn khoa học phổ thông, được đi một số nơi như Hương Cảng, Xingapo.
Năm 1861 Nguyễn Trường Tộ về đến Sài Gòn, đây là khi thực dân Pháp chiếm Gia Định, ông bị địch đưa vào làm phiên dịch, ông đã miễn cưỡng đồng ý nhưng đó là quyết định sai lầm. Việc đó gây cho sự nghiệp chính trị của ông những hậu quả tai hại. Triều đình Huế vốn đã nghi ngờ người Công giáo theo giặc nên lại càng nghi ngờ ông và tất nhiên là họ sẽ khó bề tiếp thu những đề nghị cải cách của ông sau này.
1. Tư tưởng cải cách về chính trị
Nguyễn Trường Tộ không phải là một nhà chính trị nhưng ông muốn thông qua vua quan- lực lượng chính trị phong kiến để thực hiện những cải cách chính trị của mình.
Nguyễn Trường Tộ là một người hết sức ủng hộ thể chế chính trị đương thời. Theo ông thì “vua là quý, quan là trọng” (tháng 5- 1866), ông muốn duy trì trật tự xã hội phong kiến. Song, cải cách của ông là ở cơ chế hành chính.
Về cơ cấu tổ chức hành chính, ông muốn sáp nhập các huyện, tỉnh lại thành đơn vị hành chính có lãnh thổ rộng lớn hơn, muốn tăng lương cho quan lại. Nguyên nhân trước hết có thể thấy rõ là ông học ở Trung Quốc. Cái lợi mang lại của việc này trước hết là chống tham ô quan lại ( cho lương cao), cái lợi thứ hai là tránh tình trạng một dê chín người chăn. ý tưởng nữa của ông là đề nghị về phương pháp quản lý quốc gia: ông muốn đề nghị triều đình vẽ bản đồ cương vực một cách chính xác nhất cũng như thống kê tỉ mỉ dân số đất nước, hành trạng, nghề nghiệp, giới tính của họ, thậm chí cả nguyên nhân tử vong.
Ô