A. ĐẶT VẤN ĐỀ
l. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Ý nghĩa, tầm quan trọng của môn Lịch sử.
Theo Bác Hồ: “Dân ta phải biết sử ta cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.” Lịch sử là hồn phách của dân tộc. “Ôn cố, tri tân” là một quá trình phát triển tư duy và hình thành nhân cách con người.
Trong chương trình Tiểu học, Lịch sử là một môn học có vị trí đặc biệt. Nó đảm nhận việc giáo dục nhân cách, đạo đức, nhân sinh quan, thế giới quan, góp phần hình thành những phẩm chất của con người Việt Nam và bồi dưỡng lòng yêu nước, lòng tự tôn, tự cường dân tộc.
Bác Hồ cũng từng tự hào nói rằng: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước.” Duy trì, tiếp nối và phát huy những truyền thống quý báu đó của dân ta từ ngàn xưa chính là mục đích, là nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng của môn Lịch sử trong nhà trường.
2. Thực trạng việc dạy học Lịch sử hiện nay.
Hiện nay, các nhà trường Tiểu học đang thực hiện giảng dạy theo nội dung chương trình SGK mới. Tuy chương trình Lịch sử lớp 4 theo SGK mới được đưa vào giảng dạy từ năm học 2005 - 2006, nhưng từ đó đến nay, nhiều giáo viên vẫn không tránh khỏi lúng túng trong việc sử dụng và khai thác sách giáo khoa. Mặc dù trong những năm gần đây, tỉ lệ giáo viên đi học để nâng cao trình độ đào tạo tăng nhiều, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, hầu hết số giáo viên được đào tạo để nâng chuẩn đều vừa dạy vừa học theo các hình thức đào tạo tại chức, đào tạo từ xa nên việc học tập có nhiều hạn chế. Bộ, Sở, Phòng giáo dục và đào tạo cũng đã có các chương trình bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng về phương pháp dạy học nhưng việc tiếp cận với phương pháp dạy học mới, phát huy tính tích cực của học sinh còn dừng lại ở mức độ.Vì thế, truyền thụ một chiều vẫn là thực trạng diễn ra hàng ngày trong dạy học Lịch sử và trở thành căn bệnh trầm kha chưa có thuốc chữa hữu hiệu.
Không ít giáo viên chưa nắm kĩ phương pháp đặc thù của các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng. Cho nên việc dạy học Lịch sử cho học sinh còn nhiều hạn chế. Học sinh của chúng ta chưa hứng thú trong giờ học lịch sử, chưa nắm vững các kiến thức, chưa thể hiện rõ tinh thần dân tộc qua các giờ Lịch sử,.. . Một số giáo viên còn lúng túng khi dạy Lịch sử: Ví dụ như khi dạy bài “Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938)” giáo viên giới thiệu làng cổ Đường Lâm là quê của hai vua nhưng ngoài Ngô Quyền lại không biết ông vua thứ hai là ai. Hay khi dạy bài “Quang Trung đại phá quân Thanh” giáo viên chưa giải thích rõ được vì sao Nguyễn Huệ lên ngôi trước khi tiến quân ra Bắc đánh quân Thanh,... Đó là những trăn trở của mỗi giáo viên trong giờ Lịch sử.
Thực tế mà mọi người đều thấy là một bộ phận lớp trẻ Việt Nam hiện nay ít hiểu biết về lịch sử nước nhà nhưng lại “thuộc lòng” lịch sử Trung Quốc. Đây là hậu quả sau một thời gian dài phim ảnh lịch sử nước này được trình chiếu dày đặc trên sóng truyền hình. Rõ ràng nước láng giềng đã thành công trong việc quảng bá văn hóa, lịch sử của họ thông qua phim ảnh. Vậy tại sao Việt Nam lại chưa làm được điều này? Thêm vào đó, “dư âm” của “cú sốc điểm sử” với hàng nghìn thí sinh thi đại học được 0 môn sử càng dấy lên trong xã hội sự lo lắng cho lớp chủ nhân tương lai của đất nước lớn lên mà không biết đến nguồn gốc, truyền thống dân tộc mình. Nhiều người cho rằng, giáo dục Việt Nam dạy sử quá sớm (bắt đầu từ lớp 4) khi mà ở cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” liệu các em có cảm nhận được hết khí thế oai hùng của non sông, đất nước qua những trang sử rực ánh hào quang ấy? Hay ngay tại bậc học nền móng, các em đã bị những số liệu, những sự kiện lịch sử khô cứng làm cho sợ mà sinh ra tâm lí “chán” lịch sử như hiện nay?
Chính vì những lẽ trên, trong trong quá trình dạy học, tôi đã miệt mài suy nghĩ tìm tòi với mong muốn tìm ra: