phần I - Đặt vấn đề

I – Cơ sở lí luận :

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng tích cực
hoá hoạt động của học sinh (HS) có nghĩa là đổi mới phương pháp dạy ( cách dạy ) của thầy và phương pháp học của trò, phải “dạy cách tự học” cho học sinh. Từ đó, từng bước hình thành ở học sinh năng lực tự học để học sinh có thể tự bổ sung kiến thức và học thường xuyên suốt đời.
Người thầy cần hiểu rõ vấn đề “tích cực hóa hoạt động của học sinh” trong đổi mới PPDH là tích cực trong hoạt động nhận thức, tích cực trong tư duy, tích cực một cách chủ động. Điều đó có nghĩa là học sinh chủ động trong toàn bộ quá trình phát hiện, tìm hiểu và giải quyết nhiệm vụ nhận thức dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên (GV), dựa trên nguyên tắc : GV giúp học sinh tự khám phá trên cơ sở tự giác và được tự do ( Tự suy nghĩ và tranh luận, đề xuất vấn đề đang được giải quyết).
Nói cách khác, dạy học tích cực hoá là dạy học thông qua việc tổ chức hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu, phát hiện và giải quyết vấn đề trên cơ sở tự giác và được tự do, chủ động trong hoạt dộng học tập với các phương tiện dạy học (PTDH) (bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu, tranh ảnh...). Nhằm khai thác chúng như một nguồn kiến thức Địa lí, từ đó HS vừa có kiến thức vừa rèn luyện kĩ năng địa lí, phương pháp học tập Địa lí về lâu dài hình thành cho học sinh năng lực tự học.

II – Cơ sở thực tiễn:

Tuy nhiên cũng không ít giáo viên còn chưa thật quan tâm tới việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh khi tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với các phương tiện dạy học. Giáo viên còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền thụ kiến thức, là người “độc quyền” sử dụng các phương tiện dạy học. Nên học sinh thụ động tiếp thu kiến thức. Điều này ảnh hưởng tới chất lượng dạy học Địa lỉ trong nhà trường. Xuất phát từ vấn đề trên tôi mạnh dạn đưa ra kinh nghiệm :“Nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở thông qua: Tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với thiết bị dạy học Địa lí – lớp 7”





Phần II – những vấn đề khó và mới

I ) Những vấn đề khó

- Học sinh lớp 7 tư duy trừu tượng phát triển chưa nhiều mà thiên về tư duy cụ thể. Do vậy khó có thể nắm bắt, nhận biết được các biểu tượng, khái niệm tốt nhất mà phải qua hệ thống thiết bị dạy học. Hơn nữa đa số các em thích học và dành nhiều thời gian cho môn Toán , Văn , Anh và đã bắt đầu coi Địa lí là môn phụ.
- Thiết bị dạy học còn thiếu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh.
- Bản thân giáo viên dạy địa lí còn chưa chuẩn bị kĩ đồ dùng trước khi dạy, chưa biết khai thác sử dụng thiết bị dạy học : hình vẽ, tranh ảnh , bản đồ ...có hiệu quả. Vì vậy ,chưa gây được hứng thú học tập cho học sinh trong các tiết học .
- Theo tôi cả hai nguyên nhân cơ bản trên cần khắc phục ngay nhất là nguyên nhân thứ hai. Nguyên nhân này sẽ dược khắc phục như thế nào?Hiệu quả ra sao?Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên. Mỗi giáo viên trước và trong khi dạy dều phải có sự chuẩn bị và cách khai thác đồ dùng dạy học khác nhau để gây hứng thú cho học sinh, giúp học sinh tích cực chủ động lĩnh hội tri thức , rèn kĩ năng khai thác kiến thức mới.

2) những vấn đề mới

Việc sử dụng phương tiện giảng dạy trong phương pháp dạy học lấy giáo viên làm trung tâm chưa được coi trọng, phương tiện chỉ được coi như là minh hoạ cho lời giảng của giáo viên , tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp thu kiến thức của học sinh .Nhưngđiểm mới hiện nay , thiết bị , phương tiện dạy học được sử dụng như một nguồn thông tin dẫn học sinh đến với những tri thức mới. Phương tiện dạy học hiện đại gồm nhiều loại , được giáo viên quan tâm , vận dụng giúp cho giáo viên và học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập theo tién độ phù hợp với trình độ của mình.








phần III – nội dung và phương pháp
tiến hành

I – những vấn đề cần giải quyết :

Với kinh nghiệm nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở trường trung học cơ sở : Thông qua tổ chức và hướng dẫnhọc sinh hoạt động với các phương tiện dạy học địa lí lớp 7.
Giáo viên cần tổ chức hướng dẫn học singh tiến hành các hoạt động học tập nhằm khai thác và lĩnh hội kiến thức với các phương tiện dạy học địa lí chủ yếu sau đây :

Tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với bản đồ, lược đồ.
Nội dung cơ bản và biện pháp thực hiện tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa.
Tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với tranh ảnh Địa Lí.

II – nội dung cơ bản, biện pháp thực hiện.

- Lớp 7a dạy theo yêu cầu cơ bản của vấn đề nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học thông qua tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với các phương tiện dạy họcđịa lí lớp 7.
- Lớp 7b cũng dạy theo yêu cầu của lớp 7a, nhưng khi thực hiện còn một số hạn chế.
Trong việc giảng dạy địa lí ở các khối lớp nói chung và ở lớp 7 nói riêng, giáo viên cần chú ý nhiều hơn đến hức năng và nguồn kiến thức của các thiết bị dạy học,đồng thời cũng cần tạo điều kiện để học sinh làm việc với thiết bị dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong học tập. Điều dó cũng có nghĩa là không chỉ dùng các thiết bị dạy học để minh hoạ nhằm làm cho học sinh dễ dàng lĩnh hộ kiến thức qua lời giảng của giáo viên, mà giáo viên cần tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với từng thiết bị dạy học địa lí ( bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh ...).





1 – tổ chức và hướng dẫn cho học sinh hoạt động với bản đồ, lược đồ :

Đối với việc dạy học địa lí, bản đồ là nguồn kiến thức quan trọng và được coi như quyển sách giáo khoa địa lí thứ hai của học sinh, tổ chức cho học sinh làm việc với bản đồ, giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trên bản đồ theo các bước sau :

đọc bản đồ và lược đồ.

Đọc bản đồ để biết nội dung ( đối tượng địa lí ) được thể hiện trên bản đồ là gì ?
vd : bản đồ tự nhiên một châu lục ( Châu á, Châu âu, Châu Mĩ.....) thì nội dung địa lí được thể hiện trên bản đồ chủ yếu là : vị trí địa lí, các dạng địa hình và sự phân bố của chúng , khoáng sản , cảnh tự nhiên, sông ngòi, các dòng biển nóng lạnh...các bản đồ khí hậu của các châu thì đối tượng địa lí thể hiện chủ yếucủa bản đồ là các kiểu khí hậu, gió, dòng biển , đường đẳng nhiệt....
Đọc chú giải để biết cách người ta thể hiện nội dung đó trên bản đồ như thế nào ? bằng các kí hiệu gì ? bằng màu sắcgì ? bởi các kí hiệu quy ước trên bản đồ là những biểu trưng của các đối tượng , hiện tượng Địa Lí trong hiện thực khách quan , vì vậy giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh biết thông qua những kí hiệu đó mà rút ra nhận xét về tính chất , đặc điểm của các nội dung địa lí được thể hiện trên bản đồ .
Tìm xem từng kí hiệu , từng màu sắc xuất hiện ở những vị trí nào trên bản đồ .

phân tích biểu đồ :
Phân tích biểu đồ là tìm ra các mối quan hệ giữa các loại kí hiệu với nhau và với nội dung của bản đồ , đó là :
Xác định những kí hiệu đó có ở những địa danh nào, khu vực nào trên bản đồ.
Tại sao chúng lại ở đó mà không có ở khu vực khác?
Những điều kiện nào làm cho chúng xuất hiện ( hoặc không có ) ở đó , hoặc ảnh hưởng tác động tới chúng? như vậy giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh dựa vào bản đồ kết hợp





với kiến thức địa lí , vận dụng thao tác tư duy ( so sánh , phân tích , tổng hợp ...) để phát hiện các mối quan hệ địa lí không thể hiện trực tiếp trên bản đồ : như mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên , các yếu tố kinh tế với nhau, giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế. nhằm giải thích sự phân bốcũng như đặc điểm của các đối tượng, hiện tượng địa lí.

Hiểu các thông tin trên bản đồ .

Từ đọc được bản đồ, phân tích được những nội dung thể hiện trên bản đồ chúng ta có thể hiểu được những thông tin chứa đựng trong một bản đồ.
Hiện tượng sự vật địa lí đó phân bố ở những nơi nào trên bản đồ.
Tại sao chúng lại phân bố ở đó ?
Có mối quan hệ gì với những sự vật hiện tượng nào khác không ?
VD : Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thưc từ bản đồ ( lược đồ ) phân bố lượng mưa Châu Phi vào dạy mục 3 khí hậu của bài 27 : Thiên Nhiên Châu Phi ( tiếp theo )
Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào hình 27 . 1 sách giáo khoa học sinh rút ra nhận xét :
Quan sát hình 27 . 1, học sinh so sánh phần đất liền giữa hai chí tuyến của Châu Phi với phần đất liền của chí tuyến Bắc đến bờ biển Địa Trung Hải và phần đất liền từ chí tuyến Nam đến bờ biển phía nam Châu Phi và rút ra nhận xét :
Phần lớn lãnh thổ Châu Phi nằm giữa hai chí tuyến , nên Châu Phi là lục điạ nóng .
Quan sát hình 27. 1, học sinh quan sát hình dạng lãnh thổ , đường bờ biển và kích thước Châu Phi , rút ra nhận xét : bờ biển
Châu Phi không bị cắt xẻ nhiều . Châu Phi la