A - PHẦN MỞ ĐẦU
I – Lý do chọn đề tài :
Thực trạng trình độ nhận thức của học sinh THCS chưa cao, đặc biệt là đối với học sinh vùng nông thôn, trung du phân phối thời gian cho học tập còn ít so với lượng kiến thức của SGK và thiếu thốn sách tham khảo nên việc nhận dạng và phân loại bài toán để xác định được cách giải của bài toán là hết sức khó khăn đối với phần lớn học sinh.
Bên cạnh đó, do nhu cầu ham học, ham hiểu biết của số học sinh có ý chí quyết tâm, hứng thú với môn học hoặc do môn học vật lý 9 cần thiết đối với việc thi vào lớp 10 THPT và THPT chuyên phải tiếp tục học ban KHTN ở các lớp trên nên yêu cầu đặt ra cho người dạy là phải chọn lựa và phân loại bài tập để hướng dẫn cho học sinh là công việc vô cùng quan trọng đối với mỗi giáo viên dạy bồi dưỡng.
Học không bao giờ hết bỡi vì kho kiến thức là vô hạn, các loại, các dạng bài tập nói chung, bài tập về mạch điện nói riêng là rất phong phú và đa dạng:
- Mạch điện mắc nối tiếp, mắc song song.
- Mạch điện hỗn hợp đơn giản.
- Mạch điện hỗn hợp phức tạp.
- Mạch cầu, mạch đối xứng, mạch tuần hoàn, mạch bậc thang...
Trong quá trình bồi dưỡng vật lý THCS cho học sinh, nếu ta chỉ phân ra các phần cơ, nhiệt, điện, quang; mỗi phần làm một vài bài để học sinh quan sát, ghi chép và ghi nhớ máy móc theo kiểu tái hiện thì rất khó để có thể để ghi nhớ bền vững và áp dụng khi cần thiết.
Việc bồi dưỡng học sinh có khả năng tiến bộ đòi hỏi giáo viên phải định hướng được và phân loại từng dạng bài tập cho học sinh, với mỗi dạng trước hết cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, những điểm cần lưu ý, cung cấp cách giải cụ thể, chọn lựa bài tập cho học sinh luyện giải để nắm vững phương pháp với mức độ từ đơn giản đến phức tạp. Trong các dạng bài tập đó thì việc học sinh biết phân tích cách mắc các bộ phận trong mạch điện phức tạp thì mới có thể bắt tay vào việc giải các bài tập khác.
II – Nhiệm vụ của đề tài :
Giúp học sinh có khả năng giải bài tập phần định luật Ôm, bồi dưỡng học sinh thi vào lớp 10 THPT, THPT chuyên, học sinh giỏi môn vật lí để dự thi học sinh giỏi các cấp... đạt kết quả cao, biến sơ đồ mạch điện hỗn hợp phức tạp thành sơ đồ mạch điện hỗn hợp đơn giản để học sinh tự tin hơn khi gặp loại bài toán mạch điện này.
III – Nghiên cứu và thực hiện:
Tích luỹ kinh nghiệm qua nhiều năm giảng dạy bộ môn vật lý, Tôi xin đề xuất một giải pháp để mọi học sinh có thể rèn luyện một cách tự tin, để khai thác mạch điện vẽ lại được sơ đồ tương đương nắm vững kiến thức đối với đối tượng học sinh khá, giỏi. Trong quá trình bồi dưỡng cho học sinh thuộc đối tượng này, học sinh thuộc đội tuyển dự thi học sinh giỏi, điều mà tôi nhận thấy hầu hết ở học sinh là đối với những sơ đồ mạch điện phức tạp, các em đều bị lúng túng, bế tắc không tìm ra hướng để phân tích cách mắc mạch điện.
Song do điều kiện có hạn về thời gian, điều kiện về phương tiện, đồ dùng, vật chất.. nên không thể nghiên cứu kĩ để trình bày đủ cho các dạng bài tập thực hành về các loại mạch điện mà ở đây tôi chỉ đưa ra một vài kinh nghiệm nhỏ để giúp học sinh biến đổi từ sơ đồ mạch điện hỗn hợp phức tạp trở về sơ đồ mạch điện hỗn hợp rõ ràng, dễ nhận biết, để có thể thực hiện giải bài toán một cách đơn giản hơn. Khi học sinh đã biết cách vẽ lại sơ đồ mạch điện tương đương thì các em sẽ có sự định hướng và hứng thú để bắt tay vào việc khai thác nhiều dạng toán, của bài toán về mạch điện.
III – Phương pháp tiến hành :
1/- Bài toán: Vẽ sơ đồ mạch điện tương đương(hình bên) để tính RAB khi:
K1 đóng, K2 hở.
K1 hở, K2 đóng.
K1, K2 đều đóng.


2/- Lập kế hoạch giải:
K1 đóng, chập A và D. Bỏ nhánh CE vì K2 hở, bỏ R5, R6 ra, mạch còn lại hai nhánh song song.
Nhánh 1 gồm (R1//R7 nt R2).
Nhánh 2 gồm hai điện trở (R3 nt R4).
Ta có sơ đồ mạch điện tương đương như sau:


Bỏ đoạn AD vì K1 hở, K2 đóng ta chập C với E,