Phòng Giáo dục thành phố bắc giang
Trường T.H.C.S Ngô sĩ liên





Sáng kiến kinh nghiệm:



Xây dựng đề, đáp án
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

của học sinh

để đổi mới phương pháp dạy học







Giáo viên : Lê Thị Thanh Tâm





Năm học : 2005 - 2006
A / Đặt vấn đề :
I - Căn cứ để nghiên cứu :
+ Đường lối, các nghị quyết của TW Đảng cộng sản Việt Nam.
+ Mục tiêu, nhiệm vụ năm học : 2005-2006 của bộ GD - ĐT và các thông tư chỉ đạo của các cấp lãnh đạo.
+ Chuyên đề bồi dưỡngvề cải cách giáo dục, đổi mới phương pháp dạy- học, hướng dẫn thay sách giáo khoa mới .
+ Phân phối chương trình địa lí THCS năm học : 2005-2006
+ Mục tiêu chung của chương trình địa lí THCS.
+ Trình độ của học sinh lớp được phân công dạy.
+ Điều kiện cơ sở : Thiết bị, kinh phí....
II - Lí do chọn đề tài nghiên cứu :
1 ) Theo đường lối, các nghị quyết của TW Đảng cộng sản Việt Nam:
+ Nghị quyết TW 4 khoá VII đã chỉ rõ phải : " Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học. Kết hợp học với hành, học tập với lao động sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội. áp dụng những phương pháp hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ... . Phải khuyến khích học sinh tự học..."
+ Nghị quyết TW 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định : " Phải đổi mới phương pháp giáo dục- đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh..."
2 ) Theo mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình, hướng dẫn thực hiện đổi mới phương pháp:
+ Định hướng về đổi mới phương pháp đã xác định những điểm mới so với phương pháp cũ về vấn đề sau:
- Đổi mới về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.
- Đổi mới về sử dụng TBDH.
- Đổi mới về đánh giá kết quả học tập của học sinh.
+ Đổi mới phương pháp có những biểu hiện tích cực của một giờ học địa lí là:
- Học sinh biết tự đánh giá kết quả học tập của mình và của bạn.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức, khuyến khích, động viên thành tích, đánh giá công bằng kết quả học tập của học sinh.
3 ) Theo điều kiện cơ sở : Thiết bị, kinh phí....hiện nay :
+ Về phía nhà trường đã có điều kiện tương đối tốt
+ Về phía phụ huynh, học sinh có thể đảm bảo được.
4 ) Theo trình độ của học sinh :
Các lớp tôi được phân công dạy cũng như các lớp khác, học sinh nói chung hiện nay các em được tiếp xúc nhiều với các dạng, kiểu đánh giá nhận thức mới
* Dựa vào các căn cứ và lí do đã nêu trên, tôi đã nghiên cứu về việc : " Đánh giá kết quả học tập của học sinh, trong việc thực hiện mục tiêu chung của đổi mới phương pháp dạy học ", theo đường lối, nghị quyết của TW Đảng và mục tiêu, nhiệm vụ năm học của ngành giáo dục- đào tạo.
B / Giải quyết vấn đề :
I / Lí luận của đổi mới phương pháp dạy học địa lí nói chung và đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập của học sinh nói riêng :
1 ) Định hướng về đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông theo Luật Giáo dục ( 1998 ) đã nêu:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh.
- Bồi dưỡng phương pháp tự học.
- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Tác động đến tình cảm, đem lại niền vui, hứng thú học tập cho học sinh.
2 ) Đổi mới phương pháp dạy học có những biểu hiện tích cực là:
+ Với giáo viên:
- Biểu hiện rõ là người dẫn dắt học sinh giải quyết các tình huống có vấn đề, làm bài tập, bài kiểm tra các thể loại một cách sáng tạo, làm chủ kiến thức của mình đã được tiếp thu .
- Đánh giá được mức độ nhận thức của học trò trong thời điểm cũng như cả quá trình.
- Ngoài ra giáo viên còn khuyến khích, động viên học sinh vươn lên.
+ Với học sinh:
- Chủ động hơn trong làm bài, vận dụng kiến thức sáng tạo.
- Biết tự đánh giá bản thân cũng như đánh giá các bạn trong lớp.
- Có hứng thú học tập bộ môn hơn.
II / Mục đích và ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá quá trình học tập của học sinh trong thực hiện đổi mới phương pháp dạy học:
1 ) Mục đích:
+ Của giáo viên:
- Nắm được mức độ tiếp thu tri thức học sinh lớp mình giảng dạy.
- Phát hiện các sai sót của học sinh để có phương án khắc phục.
- Đánh giá khách quan học lực của học sinh, trình độ giảng dạy của giáo viên.
- Giúp giáo viên nhận ra điểm mạnh, yếu của chính bản thân để tự hoàn thiện mình tốt hơn.
+ Của học sinh:
- Nắm được mức độ tiếp thu tri thức của mình cũng như các bạn.
- Tự phát hiện các sai sót của mình, của bạn để có hướng khắc phục.
- Rèn luyện tư duy độc lập, tâm lí thi cử, thái độ nghiêm túc...
+ Của cán bộ quản lí:
- Nắm được mức độ tiếp thu tri thức học sinh cấp mình quản lí.
- Cơ sở công khai hoá chất lượng của học sinh, giáo viên và cả của cán bộ quản lí các cấp .
2 ) ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá quá trình học tập của học sinh trong việc trong thực hiện đổi mới phương pháp dạy học :
+ Với giáo viên:
- Cấp cho giáo viên thông tin" Phản hồi ngoại sinh " để điều chỉnh hoạt động của bản thân.
- Kiểm tra, đánh giá học sinh thường xuyên còn giúp giáo viên thấy rõ chuyển biến chất lượng học của trò cũng như dạy của thày.
+ Với học sinh:
- Cấp cho học sinh những thông tin " Phản hồi nội sinh ", thấy rõ nội lực bản thân để điều chỉnh hoạt động học tập tốt hơn.
- Được rèn luyện đầy đủ các vấn đề hơn.
- Có cơ hội thể hiện mình rõ hơn, xây dựng tính cách tốt hơn.
+ Với cán bộ quản lí:
- Đánh giá được mức độ giáo dục ở cấp mình quản lí.
- Có căn cứ để ra các quyết định, chỉ thị kịp thời uốn nắn, động viên giáo viên, học sinh thực hiện tốt mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học.
III / Nội dung Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh:
1 / Căn cứ vào hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên dạy sách giáo khoa mới của Bộ Giáo dục- Đào tạo ban hành:
a ) Về kiến thức phải đảm bảo đánh giá được học sinh theo 3 mức độ sau:
+ Nhận biết:
- Đây là mức độ thấp nhất trong lĩnh vực nhận thức.
- Xem đây như là mức độ đánh giá học sinh về nhận biết, ghi nhớ, tái hiện thông tin một cách đơn giản như ghi nhớ khái niệm, đặc điểm…
+ Thông hiểu:
- Bao gồm cả mức độ nhận biết nhưng ở mức độ cao hơn nhận biết.
- Đòi hỏi học sinh phải biết giải thích, chứng minh, phân tích… được các mối quan hệ địa lí, các qui luật, hiện tượng địa lí….
+ Vận dụng:
- Mức độ này đòi hỏi học sinh phảI biết vận dụng kiến thức hay ý tưởng sáng tạo để giải quyết một hay nhiều vấn đề nào đó.
- Có khả năng để vận dụng thể hiện khi một tình huống mới được đưa ra .
* Tuy nhiên trong thực tế đôi lúc khó tách bạch ba mức độ trong từng câu hỏi kiểm tra, mà chúng thường đan xen nhau, nhiều khi còn đi liền với nhau( Theo tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên dạy sách giáo khoa mới của Bộ Giáo dục- Đào tạo ban hành 3/2005)
b ) Về kĩ năng:
+ Cần đánh giá tập trung vào các kĩ năng sau;
- Sử dụng bản đồ, lược đồ…
- Quan sát nhận xét hình ảnh, hình vẽ.
- Quan sát, phân tích biểu đồ
- Vẽ và nhận xét biểu đồ
- Kĩ năng tư duy, so sánh, phân tích, tổng hợp, vận dụng kiến thức.
- Kĩ năng thu thập thông tin, xử lí , viết báo cáo và trình bày.
+ Chú ý không dừng lại ở tái hiện, lặp lại mà nâng lên tư duy độc lập, sáng tạo.
c ) Về thái độ:
- Thể hiện mức độ tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên, môi trường…
- Thể hiện mức độ tôn trọng giáo viên cũng như tôn trọng chính bản thân qua ý thức trình bày bài, quyết tâm tự lực làm bài tốt.
2 / Ap dụng căn cứ hướng dẫn trên vào thực tế học sinh, lớp bản thân giảng dạy để thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh:
a ) Tôi thực hiện chia 3 mức độ đánh giá rõ về kiến thức là:
* Mức độ tối thiểu:
+ Yêu cầu học sinh táI hiện kiến thức, phải nêu được các khái niệm căn bản, các đặc điểm … đã được học.
+Ví dụ:
- Em hãy nêu khái niệm về sông, lưu vực sông, thuỷ triều …?
- Em hãy nêu đặc điểm của môI trường đới ôn hoà, nóng … ?
- Tình hình gia tăng đân số Việt Nam trong thời 1945 đến nay như thế nào ?
- Nêu điều kiện tự nhiên của vùng Đồng bằng sông Cửu long ?
+ Biểu điểm cho các câu hỏi dạng này hoặc học sinh chỉ trả lời đến mức này với các câu hỏi yêu cầu Nêu và phân tích thì tối đa cũng chỉ cho 50 % tổng số đIểm của câu hỏi đó hoặc vấn đề đó.
+ Mức độ này có ý nghĩa:
- Kiểm tra, đánh giá sự chuyên cần, chú ý nghe giảng, ghi chép bài trên lớp cẩn thận, chăm học ở nhà của học sinh
- Bắt buộc học sinh phải tối thiểu đạt được sau khi học, nhất là đối với các học sinh nhận thức chậm( Để động viên ), cũng như học sinh chưa chuyên cần ( Để đôn đốc ) các em cố gắng hơn .
* Mức độ thông hiểu:
+ Yêu cầu:
- Học sinh phải trả lời được cả m