Lời nói đầu.

Hơn 50 năm trước E.B. Wilson đã viết rằng chìa khóa của mọi vấn đề sinh học cần phải được tìm kiếm trong tế bào. Màng nguyên sinh tế bào quyết định ranh giới giữa dịch tế bào và môi trường bên ngoài, nó rất quan trọng đối với đời sống tế bào. Sự hiểu biết về màng tế bào vì vậy rất cần thiết đối với người làm công tác sinh học.
Tôi viết cuốn tài liệu này nhằm mục đích làm tài liệu giảng dạy và học tập cho các học viên cao học Ngành sinh học của Khoa sinh học Đại Học Vinh. Cuốn tài liệu này sẽ cung cấp hai mảng kiến thức chính:
1/ Cấu trúc màng tế bào.
2/ Sự vận chuyển các ion và các phân tử nhỏ qua màng.
Trên cơ sở các kiến thức này, các học viên sẽ có điều kiện hiểu sâu hơn các vấn đề sinh học nói chung, đặc biệt là sinh lý và hóa sinh học.
Tài liệu cũng sẽ rất bổ ích, giúp học viên giải quyết tốt hơn một số tiết giảng ở phổ thông trung học.
Sinh học phân tử tế bào là một môn học còn trẻ, tuy nhiên nó phát triển rất nhanh chóng, cho nên đòi hỏi sự cập nhật rất cao. Ngoài ra nó là một môn học khó, đòi hỏi người học phải nắm chắc các kiến thức sinh học có liên quan và phải có sự hiểu biết nhất định về các môn học ngoài sinh học đặc biệt là hóa học và vật lý học. Sinh học phân tử màng tế bào là một phần nhỏ, quan trọng của môn sinh học phân tử tế bào.
Do kiến thức còn hạn chế, điều kiện cập nhật có hạn nên cuốn tài liệu chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp gần xa để cho cuốn tài liệu ngày càng hoàn thiện hơn.

Vinh ngày 1 thang 7 năm 2007
Tác giả














Phần một: Cấu trúc màng tế bào
`
Màng tế bào rất quan trọng đối với đời sống của tế bào. Màng nguyên sinh bao quanh tế bào, quyết định ranh giới và duy trì sự khác nhau cơ bản giữa dịch tế bào và môi trường bên ngoài. Bên trong tế bào, các màng của bộ máy Golgi, ty thể và các bào quan khác trong tế bào có nhân, duy trì sự khác nhau đặc trưng giữa các thành phần chứa trong các bào quan và bào tương. Gradient các ion qua màng được quyết định bởi sự hoạt động của các protein màng đặc biệt, có thể sử dụng để tổng hợp ATP, để hướng sự vận chuyển qua màng các chất tan có chọn lọc ở trong tế bào thần kinh hay cơ tạo ra và vận chuyển các tín hiệu điện.
Trong tất cả các tế bào, màng nguyên sinh chứa các protein hoạt động như là chất cảm nhận (sensor) các tín hiệu bên ngoài, cho phép tế bào thay đổi đáp ứng của nó với tín hiệu môi trường. Các protein tiếp nhận đó chuyển các tín hiệu hoặc đúng hơn là các ion hoặc các phân tử đi qua màng.




H. 1-1: Ba hình vẽ màng tế bào.
(A) một ảnh hiển vi điện tử màng nguyên sinh tế bào hồng cầu người, nhìn mặt cắt ngang.(B) và (C) là sơ đồ chỉ cấu trúc 3 chiều của màng.

Mặc dầu có chức năng khác nhau, nhưng tất cả các màng sinh học đều có cấu trúc chung là màng rất mỏng của các phân tử lipid và protein được duy trì chủ yếu nhờ lực tác dụng tươ