Chương 5
hiđrocacbon no
















* Khí cầu bay lên nhờ không khí bên trong được đốt nóng bởi propan
* 2- Metylđekan, xiclopropan, xiclobutan, xiclopentan, xiclohexan, octađekan
( Cấu trúc và danh pháp của ankan và xicloankan.
( Tính chất vật lí và hoá học của ankan và xicloankan.
( Phương pháp điều chế, ứng dụng của ankan và xicloankan.
Hiđrocacbon no (còn gọi là hiđrocacbon bão hoà) là hiđrocacbon mà trong phân tử chỉ có các liên kết đơn C-C. Hiđrocacbon no với mạch cacbon hở (không vòng) gọi là ANKAN. Hiđrocacbon no với mạch cacbon vòng gọi là XICLOANKAN.
Hiđrocacbon no là nguồn nhiên liệu trọng yếu đối với con người và cũng là nguồn nguyên liệu quan trọng của công nghiệp hoá chất.
Bài 33 (1 tiết)
Ankan : Đồng đẳng, đồng phân, danh pháp

( Biết sự liên quan giữa đồng đẳng, đồng phân của ankan
( Biết gọi tên các ankan với mạch chính không quá 10 nguyên tử C
I - Đồng đẳng, đồng phân
1. Đồng đẳng
Ankan : metan (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8), các butan (C4H10), các pentan (C5H12), ... có công thức chung là CnH2n+2 (n ( 1). Chúng hợp thành dãy đồng đẳng gọi là dãy đồng đẳng của metan (xem bảng 5.1).
2. Đồng phân
a) Đồng phân mạch cacbon
ở dãy đồng đẳng của metan, từ thành viên thứ tư trở đi, mỗi thành viên đều gồm nhiều đồng phân, thí dụ :
với công thức phân tử C4H10 (thành viên thứ tư của dãy đồng đẳng) có 2 đồng phân cấu tạo :
CH3CH2CH2CH3 tnc: -158 oC tnc: -159 oC
với công thức phân tử C5H12 (thành viên thứ năm của dãy đồng đẳng) có 3 đồng phân cấu tạo :
CH3CH2CH2CH2CH3
pentan isopentan neopentan
tnc : -129,8 oC ; ts : 36,1 oC tnc : -159,9 oC; ts: 27,8 oC tnc : -16,5oC ; ts : 9,4 oC
Nhận xét : Ankan từ C4H10 trở đi có đồng phân cấu tạo, đó là đồng phân mạch cacbon.
b) Bậc của cacbon

(ankan không phân nhánh) (ankan phân nhánh)
Bậc của một nguyên tử C ở phân tử ankan bằng số nguyên tử C liên kết trực tiếp với nó.
Ankan mà phân tử chỉ chứa C bậc I và C bậc II (không chứa C bậc III và C bậc IV) là ankan không phân nhánh.
Ankan mà phân tử có chứa C bậc III hoặc C bậc IV là ankan phân nhánh.
3. Danh pháp
a) Ankan không phân nhánh(*)
Theo IUPAC, tên của 10 ankan không phân nhánh đầu tiên được gọi như bảng 5.1 :
Bảng 5.1. Tên mười ankan và nhóm ankyl không phân nhánh đầu tiên





Công thức
Tên
Công thức
 Tên

CH4
CH3CH3
CH3CH2CH3
CH3 [CH2]2CH3
CH3 [CH2]3CH3
CH3 [CH2]4CH3
CH3 [CH2]5CH3
CH3 [CH2]6CH3
CH3 [CH2]7CH3
CH3 [CH2]8CH3
 metan
etan
propan
butan
pentan
hexan
heptan
octan
nonan
đekan
CH3-
CH3CH2-
CH3CH2CH2-
CH3 [CH2]2CH2-
CH3 [CH2]3CH2-
CH3 [CH2]4CH2-
CH3 [CH2]5CH2-
CH3 [CH2]6CH2-
CH3 [CH2]7CH2-
CH3 [CH2