Từ việc đọc – hiểu bài thơ “Chiều Tối” (Mộ) suy nghĩ về cách
đọc – hiểu tập thơ “nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh


Nguyễn Hữu Kiên
Trường THPT Tiên Lãng

I - Cơ sở hình thành kinh nghiệm .

“Nhật kí trong tù” là tập thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh, người cộng sản vĩ đại cả cuộc đời không ngừng phấn đấu vì độc lập tự do của tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.
Từ những vần thơ của Người viết trong ngục tù luôn toả ánh sáng lấp lánh của một tâm hồn lớn, một nhân cách lớn, một tài năng lớn.
Ước mong tìm hiểu và cảm nhận vẻ đẹp tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm “Nhật kí trong tù” là niềm khao khát chung của nhiều thế hệ Việt Nam.
Một số bài thơ trong tập “Nhật kí trong tù” của Bác được đưa vào chương trình giảng dạy Ngữ văn cấp THPT. Đó là điều kiện để thầy và trò được tiếp xúc với tác phẩm văn chương của Người, để hiểu được Bác không chỉ là một vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, một danh nhân văn hoá mà còn là một nhà thơ lớn.
Đối với tôi, mỗi lần hướng dẫn các em đọc và hiểu tác phẩm của Bác là mỗi lần tôi được đến với niềm vui và cả nỗi lo. Vui là vì được đọc, tiếp nhận áng văn chương hay và có giá trị tư tưởng lớn, nhưng lo là vì phải suy nghĩ và làm thế nào để khơi gợi, cùng các em cảm nhận được nhiều hơn về cái hay, cái đẹp trong những vần thơ của Nguời. Nói như nhà phê bình văn học Đặng Thai Mai về thơ Bác trong bài “Đọc Ngục trung nhật kí”: “Cái đẹp của thơ là rất khó giảng. Một bài thơ hay, một bài văn hay bao giờ cũng là một hiện tượng sống, một sinh mệnh. Mà đã là một sinh mệnh thì không một công trình phân tích nào có thể giải thích được đầy đủ chiều sâu cũng như về chiều rộng”. Mặt khác, Bác viết “Nhật kí trong tù” bằng tiếng Hán, mà là những bài thơ tiếng Hán hay và uyên bác. Người là thiên tài.
Với tôi, vốn hiểu biết về chữ Hán quá ít và còn nhiều hạn chế về khả năng độc lập, sáng tạo để hướng dẫn học sinh cảm thụ văn chương một cách tích cực, cho nên việc giảng thơ chữ Hán vẫn là mội khó khăn lớn.
Thế nhưng, với tấm lòng thành kính Bác, với nhiệm vụ của người thầy và sức lôi cuốn mạnh mẽ từ vẻ đẹp của thơ Bác chính là động lực giúp tôi suy nghĩ tìm tòi, hướng dẫn, khơi gợi cho các em phân tích cảm thụ tác phẩm của Bác như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất trong một giờ dạy .
Qua việc giảng bài thơ “Chiều Tối” ( Mộ ) trong tập thơ “Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh tại Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp