A .Phần mở đầu

I . Lý do chọn đề tài
Do vị thế và hoàn cảnh lịch sử , trong tiếng việt có một lớp từ gốc Hán rất phong phú về mặt số lượng , có giá trị về nhiều mặt , thường được gọi dưới cái tên chung là từ Hán Việt.
Lớp từ này đã góp phần tích cực vào việc làm cho tiếng việt thêm giàu có, tinh tế, chính xác , uyển chuyển, đủ khả năng đáp ứng một cách tốt nhất mọi yêu cầu do cuộc sống văn hoá- xã hội phát triển đề ra. Do có vai trò và vị trí quan trọng như vậy nên từ Hán Việt đã thu hút được sự quan tâm của giới nghiên cứu ,của tất cả mọi người coi tiếng Việt là bản ngữ đặc biệt là của các giáo viên trường phổ thông- những người trực tiếp giảng dạy lớp từ này . Chính vì vậy, một yêu cầu đặt ra trong nhà trường phổ thông , trong bài dạy của giáo viên dạy văn và tiếng việt : cần nhận thức như thế nào và có phương pháp như thế nào để đạt kết quả tốt nhất , đặc biệt là ở các trường có chất lượng chưa cao.
Thực tế giảng dạy và nhận thức ở các trường THCS nói riêng và các trường trung học nói chung đã có nhiều cốgắng trong phân môn này. Song vẫn còn một số tồn tại về nhận biết và truyền đạt trong giáo viên và học sinh.
II . Đối tượng , mục đích của chuyên đề
Trên cơ sở lí luận của việc giảng dạy tiếng việt, qua thực tiễn tiếp cận các bài thơ đường ở sách giáo khoa Ngữ văn 7 tập một , qua dự giờ thăm lớp và nghiên cứu tài liệu. Chúng tôi mạnh dạn trao đổi một số nhận thức và một số vấn đề cần quan tâm khi giảng dạy các yếu tố Hán Việt qua các ví dụ minh hoạ cụ thể và một tiết thực nghiệm : Tiết 18 : Từ Hán Việt

B . Phần nội dung
I . Cơ sở khoa học của chuyên đề
1 Cơ sở lý luận
Trong tiếng việt , từ Hán việt chiếm một vị trí quan trọng . Từ Hán Việt là kết quả của cả một quá trình tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán diễn ra hàng ngàn năm , trong đó tài trí thông minh của biết bao thế hệ tiền nhân đã được động viên và phát huy mạnh mẽ nhằm bảo tồn và phát triển ngôn ngữ dân tộc. Những thành quả to lớn của quá trình tiếp xúc này đã để lại cho chúng ta một kho tàng từ ngữ Hán Việt phong phú , đa dạng , góp phần tích cực vào sự nghiệp bảo tồn và phát triển tiếng Việt . Bên cạnh đó , ngay trước mắt chúng ta, quá trình này vẫn đang tiếp diễn trong những khung cảnh ,điều kiện mới và sẽ tiếp tục phát huy tác dụng tích cực nếu chúng ta biết chủ động định hướng và điều khiển nó một cách đúng đắn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để thực hiện được điều đó , làm thế nào để hiểu đúng , dùng đúng từ Hán Việt . Đó là điều trăn trở trong các giáo viên.
2. Cơ sở thực tiễn
Không ai trong chúng ta không thừa nhận rằng : hiện nay chất lượng dạy - học môn văn trong nhà trường còn nhiều hạn chế . Môn văn không được các em yêu mến , đặc biệt là môn tiếng việt , hơn nữa, các em rất ngại tiếp xúc phần từ Hán Việt . Nguyên nhân là : Từ Hán Việt là một lớp từ khó , nó đã được du nhập vào Việt Nam từ rất lâu , đã trải qua quá trình việt hoá, qua sự sáng tạo của ông cha ta , nhiều từ gốc Hán đã được dùng như từ thuần việt , điều đó đã gây nên hiện tượng nhầm lẫn trong học sinh . Cụ thể : các hiện tượng nhầm lẫn giữa các âm đọc dẫn đến đọc sai , như : bàng quan đọc thành bàng quang , hay hiểu sai nghĩa yếu điểm và điểm yếu , giữa phủ nhận và công nhận . Thậm chí đã có ngưòi hiểu lầm hoặc không hiểu thế nào là kiểm tra xác suất, mà gọi là “Kiểm tra sáng suất” Đã có em không phân biệt được sắc thái các từ Hán Việt nên dùng không đúng văn cảnh . Những cách dùng từ ngữ có yếu tố Hán Việt trên biểu hiện việc chưa hiểu nghĩa của từ , vừa gây khó khăn cho người nhận thông tin vừa tạo sự đánh giá sai lệch cho việc dạy và học các yếu tố đó của những ngươì hiểu biết.
Xuất phát từ cơ sở lí luận và thưc tiễn như vậy , chúng tôi mạnh dạn lựa chọn chuyên đề : “ Một vài lưu ý khi giảng dạy các yếu tố Hán Việt trong sách giáo khoa Ngữ văn 7 -Tập 1”
II . Cấu trúc chuyên đề
A . Phần mở đầu
B . Phần nội dung
I . Cơ sở khoa học của chuyên đề
II . Cấu trúc chuyên đề
III. Nội dung
1 . Vài nét khái quát về tiếng việt
2 . Về những yếu tố Hán Việt đang được giảng dạy ở
sách Ngữ văn 7- tập 1
3 . Vài nét về giảng dạy
III . Nội dung chuyên đề
1 . Vài nét khái quát về tiếng việt
Tiếng việt phong phú và đa dạng . Tiếng việt phong phú ở chỗ : chúng ta có hàng vạn từ , từ xưa đến nay , trải qua thời gian và thực tiễn cuộc sống , tiếng việt ngày càng được bổ sung , đóng góp vào kho từ của tiếng việt.
Tiếng việt đa dạng ở chỗ ý nghĩa của từ . Một từ được cấu trúc bằng con chữ , bằng âm tiết tạo thành từ ,song nghĩa của nó rất khác nhau , phải tuỳ văn cảnh mà hiểu nghĩa của nó .
Khi muốn tìm hiểu tiếng việt phải dựa trên ba căn cứ
a . Tiếng việt xét về mặt cấu tạo
Xét về mặt cấu tạo , tiếng việt gồm : Từ đơn và từ phức . Trong từ phức chia làm hai loại : Từ ghép và từ láy . Từ ghép chia hai loại : Từ ghép đẳng lập và từ ghép chính phụ . Trong từ láy cũng chia hai loại : Từ láy hoàn toàn và từ láy bộ phận . Từ láy bộ phận lại chia hai loại : Từ láy âm và từ láy vần.
b . Tiếng việt xét về mặt nguồn gốc
Về mặt nguồn gốc tiếng việt được chia làm hai loại : Từ thuần việt và từ mượn
Trứơc hết phải kể đến các từ việt cổ, các từ thuần việt do cha ông ta sáng tạo nên qua lời ăn tiếng nói hàng ngày . Những ngôn ngữ việt cổ hay nói cách khác là những từ thuần việt đã đóng góp hết sức lớn lao trong kho từ tiếng việt hiện nay .
Tiếp đến là các từ mượn trong kho từ tiếng việt
Do hoàn cảnh lịch sử : Đất nước bị xâm chiếm , đô hộ của các thế lực phong kiến Phưong Bắc , của thực dân Phương Tây . Do sự hoà nhập của đất nước cùng trào lưu chung của khu vực và thế giới .Tiếng việt còn sử dụng ngôn ngữ : Hán , Anh ,Pháp , Nga...Tuy nhiên trong số từ mượn , thì từ Hán Việt , các yếu tố Hán Việt chiếm số lượng rất lớn . Các yếu tố đó đang dần dần được Việt hoá trong quá trình phát triển văn hoá dân tộc .
c . Từ tiếng việt xét về mặt ý nghĩa của từ
Nghĩa của từ tiếng việt rất phong phú , đa dạng và phức tạp. Nhưng chính sự phong phú , đa dạng , phức tạp đó của từ tiếng việt lại làm giàu thêm ngôn ngữ dân tộc . Trong kho từ , có những từ là yếu tố Hán Việt nhưng lại đồng âm với từ thuần việt song nghĩa khác nhau . Có những từ Hán Việt âm đọc giống nhau nhưng nghĩa khác nhau , những từ thuần việt âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau . ..
Ví dụ 1 : Từ “ độc” : Có nghĩa là một mình trong cô độc , độc đoán
Nhưng cũng cùng âm đọc “độc” lại có một nghĩa khác là độc ác
làm hại : Độc ác , độc chất .
Ví dụ 2 : Từ “ khoái” , đây là một từ đã được Việt hoá sâu sắc
Âm Hán : Khoái
Nghĩa : Nhanh
Nhưng lại có một từ khoái khác trong : “ Đó là món khoái khẩu của nhà tôi”
ở đây “ khoái” không còn có nghĩa là nhanh nữa mà nó đã chuyển nghĩa : khoái : thích thú
Như vậy chúng ta thấy từ thuần việt hay từ Hán Việt nhìn chung đều có hai nghĩa : nghĩa đen và nghĩa chuyển . nghĩa đen là nghĩa gốc ,nghĩa xuất hiện đầu tiên , nghĩa chuyển là nghĩa xuất hiện sau dựa trên cơ sở nghĩa đen.
Riêng từ Hán Việt đại bộ phận đều có hai nghĩa trở lên .
2 . Về các yếu tố Hán Việt đang được giảng dạy trong phân môn tiếng việt
a . Khái niệm
Trước hết , với tư cách là một thuật ngữ ngôn ngữ học , “ từ Hán Việt” được giải thích là : “ Từ tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Hán , đã nhập vào hệ thống từ vựng tiếng việt , chịu sự chi phối của các quy luật ngữ âm ,ngữ pháp và ngữ nghĩa của tiếng Việt , còn được gọi là từ việt gốc Hán” ( Theo: Nguyễn Như ý trong “ Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học” _ Nxb Giáo dục -1996)
Như vậy , theo lời giải thích trên đây , “từ Hán Việt” và “từ việt gốc Hán” là hai khái niệm hoàn toàn trùng khớp nhau. Nhưng ,theo một số nhà nghiên cứu thì không nên hiểu “ từ Hán Việt” là” toàn bộ các từ Việt gốc Hán”. “Không phải mọi từ mượn từ tiếng Hán đều là từ Hán Việt . Từ Hán Việt nói ở đây là từ mượn gốc Hán và được đọc theo âm Hán Việt .”
Và hiện nay chúng ta vẫn hiểu :Từ Hán Việt là những từ mượn gốc Hán đọc theo âm Hán Việt .
b . Số lượng
Theo tài liệu của nhà xuất bản giáo dục năm 1996 , thì trong kho từ , khu vực từ mượn gốc Hán ,chúng ta có khoảng 3000 yếu tố . Trong phạm vi chưong trình giảng dạy các yếu tố Hán Việt