ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NĂM HỌC 2006 - 2007

Tên đề tài

“ Một số ý kiến về việc phát hiện và bồi dưỡng
học sinh giỏi môn Lịch Sử Trường THPT” Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên mônLịch Sử



Họ và tên: Trịnh Thị Hải Ngọc
Chức vụ: Giáo viên.
Sinh hoạt chuyên môn: Tổ Sử - Địa -GDCD.










I.- ĐẶT VẤN ĐỀ :

Môn lịch sử là một trong những môn quan trọng trong trường phổ thông, qua môn này học sinh hiểu biết vế quá khứ, cội nguồn của dân tộc, đất nước. Ngoài ra còn giáo dục cho học sinh ý thức trách nhiệm, gìn giữ, bảo tồn phát huy các giá trị truyền thống, ý thức trách nhiệm với bản thân, quê hương, đất nước. Học sinh học lịch sử không phải là để biết quá khứ, hay để biết những câu chuyện đời xưa mà phải biết lấy “chuyện xưa răn đời nay”, “lịch sử là tấm gương soi”. Trong việc hội nhập với cộng đồng thế giới hiện nay chúng ta cần có ý thức hơn về dân tộc mình “khép lại quá khứ chứ không thể quên quá khứ”.
Thời gian gần đây qua trao đổi với các đồng chí đồng nghiệp cùng bộ môn chúng tôi nhận thấy học sinh muốn học được lịch sử, biết và hiểu lịch sử là rất khó, và từ những hiểu biết đơn giản để học giỏi lịch sử, và trở thành học sinh giỏi môn lịch sử lại càng khó hơn. Để thúc đẩy quá trình nhận thức và nâng cao trình độ nhận thức của học sinh để các em có được những năng lực cần thiết của một học sinh giỏi môn lịch sử việc phát hiện và bồi dưỡng là rất quan trọng với các trường trung học phổ thông trong toàn quốc đặc biệt đối với các Trường miền núi như Trung học phổ thông Võ Nhai lại càng quan trọng hơn.
Trong những năm qua vấn đề phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn sử được nhà Trường THPT Võ Nhai hết sức quan tâm: Nhà trường chỉ đạo các Tổ, Nhóm môn nói chung và môn lịch sử nói riêng xây dựng kế hoạch phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, phân công giáo viên có năng lực ôn luyện, tổ chức ôn luyện cho học sinh vào các buổi học trong tuần. Học sinh khối sáng ôn buổi chiều, học sinh khối chiều ôn buổi sáng, với thời lượng nhất định: 40 tiết/ Khối 12, 30 tiết với khối 10,11.
Làm thế nào để phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn sử, để các em nắm vững kiến thức bước vào kỳ thi học sinh giỏi cũng như các kỳ thi khác là vấn đề quan trọng hiện nay của các nhóm bộ môn.Vì vậy tôi xin mạnh dạn viết sáng kiến kinh nghiệm với tên đề tài : “ Một số ý kiến về việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Lịch Sử đối với học sinh Trường THPT »
II. NỘI DUNG
1/ MÔ TẢ THÔNG TIN ĐIỀU TRA KHẢO SÁT THỬ NGHIỆM :
Bộ môn Lịch Sử là một trong những bộ môn ít giờ trong một tuần, sự tiếp xúc giữa thầy và trò trên lớp rất ít thời gian. Cụ thể : (lớp 10 có 2 tiết/ tuần, lớp 11có1 tiết/ tuần, lớp 12 có 2 tiết/ tuần) .
Thực tế hiện nay của các em học sinh đó là biết không đúng lịch sử hoặc như chúng ta thường nói là không thuộc sự kiện, một yếu tố đầu tiên quan trọng đối với việc học lịch sử. Trong học lịch sử nếu chỉ biết thôi chưa đủ mà quan trọng hơn là phải hiểu lịch sử. Dĩ nhiên không biết thì không thể hiểu, nhưng không phải biết đã là hiểu. Biết để hiểu, có hiểu thì mới biết sâu sắc, vững chắc, từ đó mới có thể học, học giỏi và thông qua quá trình bồi dưỡng của giáo viên và tự bồi dưỡng của bản thân mới có thể trở thành học sinh giỏi môn lịch sử.
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy nếu giáo viên chỉ sử dụng phương pháp truyền thống, áp đặt sẽ gây cho học sinh cảm giác thụ động, biết nhưng không hiểu và hứng thú bộ môn giảm đi, học sinh không thích học môn sử, thậm chí có những suy nghĩ sai lầm lệch lạc như « học sử chỉ cần học thuộc lòng, không đòi hỏi trí thông minh », «  không cần bài tập, thực hành ».Do đó việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn sử sẽ gặp nhiều khó khăn.
Nhưng ngược lại trong quá trình giảng dạy Lịch Sử với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên vận dụng các phương pháp linh hoạt nhuần nhuyễn không chỉ thử nghiệm ở các lớp nâng cao, mà còn thử nghiệm ở một số lớp đại trà.Tôi nhận thấy giáo viên đã thổi vào bài giảng vốn khô khan với những con số và sự kiện một linh hồn, một sức hút rồi từ đó không những gây hứng thú học tập bộ môn mà còn phát huy năng lực và trí tuệ của học sinh. Từ đó phân loại năng lực nhận thức của học sinh, đối với các em có nhận thức Khá, Giỏi không chỉ dừng lại ở những hiểu, biết đơn thuần các sự kiện lịch sử, mà có ý thức mở rộng hiểu biết với trình độ tư duy, phân tích, tổng hợp khái quát hoá cao để đạt đến ngưỡng của học sinh giỏi môn Lịch Sử. Do đó quá trình phát hiện và bồi dưỡng học sinh diễn ra có hiệu quả hơn.
2/ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC :
Các hoạt động phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi được tiến hành ở một số lớp :
* LỚP THỬ NGHIỆM :
LỚP
TỔNG
SỐ
NHẬN THỨC
NHANH (%)
 NHẬN THỨC TRUNG B ÌNH (%)
KHÔNG
NHẬN THỨC ĐƯỢC (%)

10A2
36
 17 (47,2 %)
15 (41,6% )
4 (11,1%)

12A5
44
22 (50%)
15 (34,1%)
7 (15,9%)


* LỚP ĐỐI CHỨNG :
LỚP
TỔNG
SỐ
 NHẬN THỨC
NHANH (%)
NHẬN THỨC
TRUNG B ÌNH (%)
KHÔNG
NHẬN THỨC ĐƯỢC (%)

10A3
39
 7 (18 %)
18 (46,1%)
14 (35,8%)

12A3
45
8 (17,8%)
20 (44,4%)
17 (38,8%)

 Nhận xét kết quả thu được: Đối với lớp 10a3, 12a3 không tiến hành thử nghiệm với kết quả nhận thức nhanh của học sinh chưa cao. Ngược lại đối với 2 lớp 10a2, 12a5 được tiến hành thử nghiệm kết quả nhận thức của học sinh có sự chuyển biến rõ rệt. Rất nhiều em nhận thức nhanh chứng tỏ các em không chỉ nắm được những kiến thức lịch sử cơ bản mà còn biết đánh giá, nhận xét, phân tích sự kiện lịch sử. Qua đó tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, các em thích quan sát, tìm hiểu các sự vật hiện tượng xảy ra xung quanh mình, trên cơ sở của việc phát hiện giáo viên sẽ tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi sẽ có hiệu quả
Kết quả cụ thể :Với việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi và kinh nghiệm của bản thân trong những năm học vừa qua tôi dã đạt được kết quả như sau :
- Năm học 2002- 2003 có 1 học sinh giỏi đạt giải ba trong kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện và cấp tỉnh (lớp 9).
- Năm học 2005 - 2006 có 3 em học sinh đạt giải ba trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh ( lớp 11).
- Năm học 2006 -2007 có 1 em học sinh đạt giải ba trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh (lớp 12).
3/ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
1. Phát hiện học sinh giỏi môn lịch sử : Đối với học sinh THPT Võ Nhai việc phát hiện học sinh có năng khiếu đối với môn Lịch Sử, bản thân tôi dựa vào các yếu tố sau:
- Thứ nhất : Qua tổng hợp kết quả học tập của học sinh ở cấp dưới.
- Th ứ hai: Qua sự thăm dò của giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiệm.
- Thứ ba :Qua các giờ học ở trên lớp học sinh phải thể hiện mình yêu thích môn Lịch Sử, có năng khiếu bộ môn lịch sử. Cụ thể:
+ Trong quá trình nghe giảng học sinh biết điều chỉnh, chọn lọc kiến thức cần thiết để ghi chép, những phần nào giáo viên mở rộng kiến thức mà không có trong sách giáo khoa, học sinh ghi nhanh vào quyển sổ tay để nhớ.
+ Đối với các em học sinh miền núi việc lựa chọn và phát hiện học sinh giỏi bộ môn lịch sử cần phải lựa chọn các em học sinh nắm vững được kiến thức cơ bản trong chương trình phổ thông của các em và những kiến thức mở rộng phù hợp với điều kiện thực tế ở quê hương, đất nước.
Ví dụ: Khi học về cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1930- 1945 các em học sinh ở Võ Nhai có thể liên hệ ngay tới địa phương của mình có sự kiện: Cứu quốc quân II được thành lập tại khu rừng Khuôn Mánh (Tràng Xá - Võ Nhai) ...
+ Khi giáo viên đặt tình huống có vấn đề từ dễ đến khó bằng kiến thức lịch sử đã học ở các lớp trước đây các em giải quyết các vấn đề đặt ra.Tôi nhận thấy với những học sinh trung bình các em tự bằng lòng với những câu đã trả lời được, ngược lại với những em có năng khiếu, và hứng thú học tập bộ môn các em không dừng lại ở đó và tiếp tục đặt ra tình huống có vấn đề, đồng thời tìm hiểu sự kiện lịch sử ở các góc độ khác nhau.
Trong quá trình học ở lớp cũng như ở nhà các em luôn phải tự đặt ra các câu hỏi «Tại sao? », «Như thế nào? », « Để làm gì? »
Ví dụ: khi học bài «Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân (1945 - 1946) » (Lịch Sử Lớp 12 tập 2). Học sinh có thể tự đặt ra câu hỏi ( tình huống có vấn đề) : Tại sao chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà ký với đại diện chính phủ Pháp bản Hiệp định Sơ bộ 6- 3-1946 và tạm ước 14- 9-1946 ? Nếu như không ký bản hiệp định sơ bộ 6- 3-1946 và tạm ước 14- 9-1946 thì vận mệnh của đất nước ta sẽ đi đến đâu?
Học sinh tự đặt ra câu hỏi và bằng kiến thức đã học tự giải quyết câu hỏi ( có thể chưa hoàn thiện nhưng phải đúng và chính xác). Với việc tự đặt ra câu hỏi như vậy, kết hợp kiến thức đã học, lớp đang học và kiến thức tham khảo ... Học sinh sẽ hiểu vấn đề một cách kỹ càng hơn.
- Thứ tư : Trong quá trình học cũng như làm bài kiểm tra, phát hiện những em có khả năng viết (Lời văn hay, cách dùng từ chính xác lập luận chặt chẽ lô gíc.) phân tích đánh giá tổng hợp những kiến thức đã học, trình bày rõ ràng mạch lạc, đúng trọng tâm vấn đề được đặt ra. Từ đó tạo ra một bức tranh lịch sử sinh động chính xác như bản thân nó đã tồn tại, đồng thời hiểu rõ và nắm vững khái niệm và những sự kiện có liên quan. Biết vận dụng những kiến thức đã học vào học tập và đời sống ( Rút ra những bài học kinh nghiệm, nguyên nhân thành công hay thất bại ...)..
Trong quá trình làm đề ra đề giáo viên nên đổi mới cách ra đề ví dụ như : các dạng đề, các kiểu đề, đề dành cho đối tượng học sinh lực học trung bình, đặc biệt đề dành cho đối tượng học sinh lực học khá - giỏi nên có những câu hỏi đòi hỏi trình độ tư duy, khái quát phân tích, tổng hợp … để từ đó phân loại học sinh và có kế hoạch bồi dưỡng học sinh.
Ví dụ : Trong chương trình lịch sử lớp 11 :Với đề «  Bản chất , kết quả của cuộc cải cách Minh Trị. Tại sao lại coi chính sách giáo dục là nhân tố « chìa khoá » của công cuộc hiện đại hoá đất nước ? »
Bằng kiến thức đã học, kết hợp tài