Bài 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV)

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1. Kiến thức:
- Biết được quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ra trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất.
- Hiểu được nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tự chủ và độc lập.
- Biết được trên bước đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng gia tăng, nhà nước phong kiến Việt Nam vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân dân.
2. Kỹ năng:
Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh.
3. Thái độ:
- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà.
- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc.
II. THIẾT BỊ VÀ TÀI LIỆU DẠY HỌC:
- Bản đồ Việt Nam.
- Tranh ảnh về Văn Miếu.
- Một số tư liệu về nhà nước các triều Lý, Trần, Lê sơ.
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC:
1. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Tóm tắt diễn biến qua đó nêu nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng.
2. Giới thiệu bài mới:
Thế kỷ X đã mở đầu thời đại phong kiến độc lập của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X ( XV. Trên cơ sở một lãnh thổ thống nhất, nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến được thành lập và từng bước phát triển, hoàn thiện, đạt đến đỉnh cao. Để hiểu được quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến Việt Nam, chúng ta cùng tìm hiểu bài 17.
3. Tổ chức các hoạt động dạy và học:
Hoạt động của thầy và trò
Kiến thức cơ bản

* Hoạt động 1: Tìm hiểu bước đầu xây dựng nhà nước độc lập ở thế kỷ X.
- GV nhắc lại ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng 938 mở ra một thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc. Song sau 1.000 năm Bắc thuộc nhiều yêu cầu lịch sử được đặt ra mà trước mắt phải giữ vững an ninh và thống nhất đất nước chống lại các cuộc xâm lược của nước ngoài, bảo vệ nền độc lập, tự chủ của Tổ quốc. Để đáp ứng yêu cầu đó, năm 939 Ngô Quyền xưng Vương.
- GV giảng: Ngô Quyền xưng vương đã bỏ chức tiết độ sứ, xây dựng cung điện, triều đình, đặt chiếu quan nghi lễ theo chế độ quân chủ độc lập.
- GV phát vấn: Việc Ngô Quyền xưng vương xây dựng một chính quyền mới có ý nghĩa gì?
- GV gợi ý: Năm 905, Khúc Thừa Dụ đã lãnh đạo nhân dân đánh bại tiết độ sứ nhà Đường và giành lấy chính quyền song tiết chế chính trị vẫn tổ chức như cũ.
- Giáo viên tiếp tục giảng: Nhà Ngô suy vong loạn 12 sứ quân diễn ra, đất nước bị chia cắt. Năm 968, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh xưng đế.
- GV giảng về quốc hiệu Đại Cồ Việt và tình hình nước ta cuối thời Đinh, nội bộ lục đục, vua mới còn nhỏ (Đinh Toàn 6 tuổi), lợi dụng tình hình đó, quân Tống đem quân xâm lược nước ta.
Trước nguy cơ bị xâm lược, Thái hậu họ Dương đã đặt quyền lợi dân tộc trên quyền lợi dòng họ, lấy long bào khoác lên mình Lê Hoàn và chính thức mời Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên làm vua. Để có điều kiện lãnh đạo chống Tống, Nhà Tiền Lê được thành lập.
- GV minh họa bằng sơ đồ:

Vua



Văn ban
Võ ban
Tăng ban



Đạo


- GV hỏi: Em có nhận xét gì về tổ chức nhà nước thời Đinh, Tiền Lê?
- GV gợi ý so với Ngô Quyền:
+ Thời Ngô, chính quyền trung ương chưa quản lý được các địa phương ( loạn 12 sứ quân.
+ Thời Đinh, Lê: Dưới vua có 3 ban, chính quyền trung ương kiểm soát được 10 đạo ở địa phương.
- HS suy nghĩ trả lời.
- GV nhận xét, kết luận: Thời Đinh, Tiền Lê, nhà nước quân chủ chuyên chế chính thức được thành lập.
- GV giải thích khái niệm quân chủ chuyên chế: Vua đứng đầunắm mọi quyền hành. Tuy nhiên mức độ chuyên chế ở mọi triều đại, mỗi nước khác nhau.
- HS theo dõi, ghi bài.
- GV hỏi: Nhìn vào cách tổ chức bộ máy nhà nước ta ở thế kỷ X, em có nhận xét gì?
- HS