PHÂN TÍCH BÀI THƠ “BẾP LỬA” (Bằng Việt)
A/ MỞ BÀI: (Tình cảm gia đình đầm ấm đã trở thành cảm hứng cho nhiều sáng tác thơ văn. Cúng ta có thể nhắc đến tình mẫu tử thiêng liêng trong “Con cò” hay “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”. Nhắc đến tình phụ tử ấm áp trong: “Nói với con” và Bằng Việt, trong bài thơ “ Bếp lửa” lại viết về tình bà cháu thân thương gắn với những kỉ niệm đẹp của một thời thơ ấu. Bài thơ đc viết năm 1963, khi tác giả đang sống và HT tận nc Nga xa xôi, xa bà, xa q/hương đất nước. Bài thơ đc nhiều người yêu mến vì đó đã thể hiện đc một t/cảm đẹp và vô cùng xúc động.
B/ THÂN BÀI:
I/TỔNG: *(NT): Bài thơ có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm, miêu tả, tự sự và bình luận. Mạch cảm xúc đc thể hiện rất tự nhiên ( đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm). Hình ảnh thơ vừa cụ thể vừa thiết tha, chứa chan cảm xúc…. *(ND): Bài thơ đã gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà,thể hiện tình cảm bà cháu sâu sắc thấm thía và cũng là t/c đối với gia đình, q/hương, đất nc.
II/PHÂN:
1)Khổ đầu:Dòng hồi tưởng được bắt đầu bằng h/ảnh thân thương, ấm áp:
*(DD + ý chính): Bài thơ đã gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu với bà, với gia đình, q/hương, đất nước. Tình cảm và những kỉ niệm về bà được khơi gợi từ h/ảnh bếp lửa. Ở nơi đất khách quê người, bắt gặp h/ảnh bếp lửa, tác giả chợt nhớ về người bà:(TRÍCH KHỔ 1)
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm,
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.”
*(PT): Ngay khi ở 3 câu đầu, điệp ngữ “một bếp lửa” đi liền với các từ láy “chờn vờn” , “ấp iu”… gợi cho ta cái cảm giác ấm áp với t/cảm chứa chan. Từ láy“chờn vờn” có giá trị gợi tả cao, gợi tả h/ảnh làn sương đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa, vừa gợi cảm giác mờ nhoà của h/ảnh, kí ức theo thời gian. Dùng từ “ấp iu” là một sáng tạo mới mẻ của nhà thơ. Đó là sự kết hợp của hai từ “ấp ủ” và “nâng niu” gợi lên hình ảnh đôi bàn tay kiên nhẫn khéo léo và tấm lòng chi chút của bà. Hình ảnh “bếp lửa chờn vờn” gợi lên những mảnh kí ức hiện về bà trong t/giả một cách chập chờn như khói bếp. Bếp lửa đc thắp lên, nó hắt ánh sáng lên mọi vật và toả sáng tâm hồn đứa cháu thơ ngây. Bếp lửathắp lên đó cũng là bếp lửa của cuộc đời bà đã trải qua “biết mấy nắng mưa”. Từ đó, hình ảnh người bà hiện lên. Dù đã cách xa nửa vòng trái đất nhưng dường như Bằng Việt vẫn cảm nhận được sự vỗ về, yêu thương, chăm chút từ đôi tay kiên nhẫn và khéo léo của bà. Trong cái khoảnh khắc ấy, trong lòng nhà thơ lại trào dâng một t/y thương bà vô hạn. Hình ảnh bếp lửa quen thuộc, vừa hư ảo đã khơi nguồn cảm xúc khiến người cháu phải bật thốt lên: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” Tình cảm bà cháu thiêng liêng ấy cứ như một dòng sông với con thuyền nhỏ chở đầy ắp những kỉ niệm mà suốt cuộc đời này chắc người cháu không bao giờ quên được và cũng chính từ đó, sức ấm và ánh sáng của tình bà cháu cũng như của bếp lửa lan toả toàn bài thơ. Khổ thơ tiếp theo là dòng hồi tưởng của tác giả về những kỉ niệm của năm tháng sống bên cạnh bà. Lời thơ giản dị như lời kể, như những câu văn xuôi, như thủ thỉ, tâm tình, tác giả như đang kể lại cho người đọc nghe về câu chuyện cổ tích tuổi thơ mình. Nếu như trong câu chuyện cổ tích và những người bạn cùng lứa khác có bà tiên, có phép màu thì trong câu chuyện của Bằng Việt có bà và bếp lửa. Trong những năm đói khổ, người bà đã gắn bó bên tác giả, chính bà là người xua tan bớt đi cái không khí ghê rợn của nạn đói 1945 trong tâm trí đứa cháu. 2) Khổ 2,3,4: Hồi tưởng những kỷ niệm tuổi thơ bên bà:
*(C/y):Cháu lúc nào cũng được bà chở che, bà dẫu có đói cũng không để cháu thiếu bữa