CÂU CÁ MÙA THU
Ở bài thơ Thu Điếu của Nguyễn khuyến dường như tác giả đã gợi tả khung cảnh mua thu rộng lớn bao trùng trong một chiếc ao. Khác với ở bài thơ Thu vịnh, mùa thu được Nguyễn Khuyến đón nhận từ cái không gian thoáng đãng, mênh mông, bát ngát, với cặp mát hướng thượng, khám phá dần các tầng cao của mùa thu để thấy được:  Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao.
Trong một chiếc ao bé tí nhưng nói lên một không gian rộng lớn được khung cảnh mùa thu mà tác giả còn ngụ ý bài thơ “Thu điếu” của mình  là bài thơ tả cảnh ngụ tình đặc sắc : Cảnh đẹp mùa thu quê hương, tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu dẹp gắn liền với tình yêu quê hương tha thiết.
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo
Hai câu đầu nói về ao thu và chiếc thuyền câu. Nước ao trong veo tỏa hơi thu lạnh lẽo . Sưong khói mùa thu như bao trùm cảnh vật. Nước ao thu đã trong lại trong thêm, khí thu lành lạnh lại trở nên lạnh lẽo. Trên mặt nước hiện lên thấp thoáng một chiếc thuyền câu rất bé nhỏ – bé tẻo teo. Cái ao thuyền câu là hình ảnh rung tâm của bài thơ, cũng là hình ảnh bình dị, thân thuộc, đáng yêu của quê nhà. Theo Xuân diệu cho biết vùng đất đồng chiêm trũng Bình Lục, Hà Nam có cơ man nào là ao, nhiều ao cho nên ao nhỏ, ao nhỏ thì thuyền câu cũng theo đó mà bé tẻo teo.
Với cách sữ dụng các từ láy như : lạnh lẽo, tẻo teo như vậy sẽ gợi tả đường nét, dáng hình, màu sắc của cảnh vật, sắc nước mùa thu; âm vang lời thơ như tiếng thu, hồn thu vọng về.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo
Với hai câu thơ tiếp theo, dường như tác giả đã làm cho bầu không khí trở nên tĩnh lặng hơn, nhà thơ đã dùng  cái động của lá vàng trước gió để miêu tả cái tĩnh của cảnh thu làng quê Việt Nam. Những cơn gió mùa thu đã xuất hiện và mang theo cái lạnh trở về, khiến ao thu không còn lạnh lẽo, không còn tĩnh lặng nữa vì mặt hồ đã gợn tí, lá vàng khẽ đưa vèo, cảnh vật dường như đã bắt đầu thay đổi hẳn đi! Ở cầu thơ thứ hai tác giả đã tạo một đường nét đẹp theo chiếc lá bay trong gió, chiếc lá rất nhẹ và thon thon hình thuyền, chao đảo liệng đi trong không gian, rơi xuống mặt hồ yên tĩnh. Quả là phải có một tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thật sâu sắc thì Nguyễn Khuyến mới có thể cảm nhận được những âm thanh tinh tế, tưởng chừng như chẳng ai để ý đến như thế! Như trên đã nói: mở đầu bài thơ, tác giả sử dụng vần “eo” nhưng tác giả không bị giới hạn mà đã mở rộng không gian theo chiều cao, tạo nên sự khoáng đạt, rộng rãi cho cảnh vật:
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo
Bầu trời thu xanh ngắt xưa nay vẫn là biểu tượng đẹp của mùa thu. Những áng mây không trôi nổi bay khắp bầu trời mà lơ lửng. Diễn tả một Cảnh vật êm đềm, thoáng một nỗi buồn cô tịch, hiu hắt. Người câu cá như đang chìm trong giấc mộng mùa thu. Tất cả cảnh vật từ mặt nước ao thu lạnh lẽo đến ngõ trúc quanh co hiện lên với đường nét, màu sắc, âm thanh,… có khi thoáng chút bâng khuâng, man mác nhưng rất gần gũi, thân thiết với mọi con người Việt Nam.
Hai câu thơ kết thúc đã góp phần bộc lộ đôi nét về chân dung tác giả:
Tựa gối buông cần, lâu chẳng được
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
Tôi nhớ không lầm dường như đã có tài liệu cho rằng: “tựa gối, ôm cần lâu chẳng được”, “ôm” chứ không phải là “buông”.  Đối với nhà thơ trong những ngày từ quan lui về ở ẩn, mùa thu câu cá, đó là thú vui của nhà thơ nơi làng quê để tiêu khiển trong công việc, để hoà mình vào thiên nhiên, mà quên đi những bận lòng với nước non, cho tâm hồn thanh thản. “Buông”: thả lỏng, đi câu không cốt để kiếm cái ăn , mà để giải trí, cho nên “ôm” không phù hợp với hoàn cảnh. Từ “buông” mang đến cho câu thơ hiệu quả nghệ thuật cao hơn.
Đó là tiếng thu dân dã, thân thuộc của đồng quê đã khơi gợi trong lòng chúng ta bao hoài niệm đẹp về quê  hương đất nước. Làm cho chúng ta thấy được tấm lòng của nhà thơ đối với thiên nhiên, đối với cuộc sống: chỉ có những ao nhỏ, những “ngõ trúc quanh co”, màu xanh của bầu trời, cũng đã làm say đắm